Tüm taşlar
Bir tür ya da etiket seçerek süz. Kartlar değer merdivenine göre sıralı.
439 taş
Taş listesi

Çakıl ve dere taşı
Çakıl, akarsu ve dalgaların yuvarlattığı 2 milimetreden iri taş parçalarıdır; dere taşı ayrı bir tür değil, suyun aşındırdığı her sert taştır.

Kum
Kum bir taş türü değil, bir boyuttur: 0,06 ile 2 milimetre arasındaki taneler; çoğunlukla kuvars, bazen kabuk kırıntısı ya da siyah manyetit.

Toprak
Toprak bir taş değil: kayaçların ufalanmasıyla oluşan kum, silt ve kilin çürümüş bitkiler, su, hava ve canlılarla karışımı.

Aktinolit
Yeşil, ışın gibi uzayan amfibol: nefrit yeşimin ve kedi gözü taşının ham maddesi; lifli türü ise asbesttir.

Amfibolit
Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.

Anataz
Rutilin kardeşi titanyum dioksit: sivri, uzamış çift piramit kristalleri ısıtılınca rutile dönüşür.

Andezit
Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.

Arkoz
Feldispatı bol, pembe-kızıl kumtaşı: Uluru'nun ve Colorado'nun kızıl kayalarının taşı.

Bazalt
Okyanus tabanlarının ve Ay'daki koyu düzlüklerin kayacı: yeryüzünde en yaygın volkanik kayaç.

Bitümlü şeyl
İçinde henüz petrole dönüşmemiş organik madde saklayan şeyl: ısıtılınca petrol verir, Estonya'da elektrik üretir.

Biyotit
Granitteki siyah, parlak pullar: ince yapraklara ayrılan ve ayrıştıkça altın gibi parlayabilen koyu renkli mika.

Breş
Kırılıp yeniden yapışmış kayaç: keskin köşeli parçaları heyelanları, fayları, yanardağları ve göktaşı çarpmalarını anlatır.

Brokantit
Zümrüt yeşili bakır sülfat: kurak bölgelerin bakır yataklarında ve açık havadaki bronz heykellerin yeşil kabuğunda oluşur.

Çakmaktaşı (çört)
Taş Devri'nin çeliği: kırıldığında jilet keskinliğinde kenarlar veren, çeliğe vurulunca kıvılcım saçan sert silis taşı.

Çamurtaşı
Sertleşmiş çamur: silt ve kil karışımından oluşan, yapraklanmayan ince taneli kayaç; Mars'ta bile bulundu.

Dasit
Andezit ile riyolit arasında: lav kubbeleri yapan ve patlayıcı püskürmeleriyle bilinen kuvarslı volkanik kayaç.

Dolomit
Kalsitin magnezyumlu kardeşi: koca dağ sıralarını oluşturan, ama asitte zar zor köpüren karbonat minerali.

Enstatit
Yer'in mantosunun, meteoritlerin ve uzak yıldızların çevresindeki tozun ortak minerali: magnezyumlu bir piroksen.

Epsomit
Adını İngiltere'deki Epsom kasabasından alan, suda çözünen ve acı tadı olan magnezyum sülfat minerali; “Epsom tuzu”nun doğal karşılığı.

Fillit
Arduvazla şistin arasındaki ipeksi parıltılı kayaç: mika pulları gözle seçilemeyecek kadar ince, ama yüzeyi ışıkta gümüşi parlar.

Fonolit
Vurulunca çınlayan taş: Devils Tower'ı ve Antarktika'daki Erebus'un lav gölünü oluşturan, nefelinli alkali volkanik kayaç.

Glokofan
Mavişistin mavisi: dalma-batma bölgelerinde, düşük sıcaklık ve çok yüksek basınç altında oluşan mavi-gri amfibol.

Halit (kaya tuzu)
Sofra tuzunun mineral hâli: suda eriyen, küp küp kırılan ve kalın katmanlar hâlinde yeraltında biriken yumuşak bir mineral.

Himalaya tuzu ve tuz lambası
Himalaya tuzu, Pakistan'daki Tuz Sıradağları'ndan çıkarılan pembe kaya tuzudur, yani halit; tuz lambası da bu tuzun içi oyulmuş bir bloğudur.

Hornblend (amfibol)
Granitteki siyah tanelerin ve andezitteki koyu çubukların çoğunun sahibi: kayaçlarda en sık görülen koyu renkli amfibol.

Hornfels
Magmanın pişirdiği kayaç: sıcak bir sokulumun yanında ısınıp sertleşen, çok ince taneli, vurulunca çınlayan sert taş.

Jips (alçıtaşı)
Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşak, alçının ve alçıpanın hammaddesi olan mineral; Naica'da 11 metrelik dev kristaller oluşturur.

Kaldırım taşı
Sokağın taşı: Arnavut kaldırımı ve küp taşlar çoğunlukla andezit, bazalt ya da granittir; bugünkü parke taşı ise çoğu zaman betondur.

Kalkantit
Göztaşının doğadaki hâli: suda eriyen, gök mavisi, zehirli bakır sülfat minerali.

Kiltaşı
Taşlaşmış kil: tuğlaya hammadde olabilen, suyu neredeyse hiç geçirmediği için radyoaktif atık depoları için incelenen kayaç.

Kireç
Kireç bir taş değil, kireçtaşının fırında yakılmasıyla elde edilen yakıcı bir maddedir: sönmemiş kireç kalsiyum oksit, sönmüş kireç kalsiyum hidroksittir.

Kireçtaşı
Deniz canlılarının kavkılarından doğan taş: piramitlerin, mağaraların ve çimentonun ortak kaynağı.

Klorit
Yeşilşistin yeşilini veren, yaprak yaprak ayrılan mineral ailesi; adı Yunanca “yeşil” sözcüğünden gelir.

Komatiit
Yeryüzüne çıkmış en sıcak lavlardan biri: yalnızca ilk çağlarda püsküren, magnezyumca çok zengin, suyu andıracak kadar akışkan volkanik kayaç.

Konglomera
Taşlaşmış bir çakıl yatağı: eski nehirlerin ve kıyıların yuvarlak çakıllarını doğal bir çimentoyla bir arada tutan kayaç.

Koquina
Deniz kabuklarının sıkışmasıyla oluşan gözenekli kireçtaşı: Florida'da top gülleleri kalenin duvarlarında parçalanmadı, taşın içine saplandı.

Kömür
Taşlaşmış bataklık ormanları: Sanayi Devrimi'ni başlatan, bugün de elektrik ve çelik üretiminde yakılan yanıcı kayaç.

Krizotil (beyaz asbest)
Isıya dayanıklı lifleri yüzünden bir asır boyunca her yerde kullanılan, ama solunduğunda kansere yol açan beyaz asbest; bugün pek çok ülkede yasak.

Lav taşı (volkan taşı)
Bileklik boncuklarındaki “lav taşı”, gaz kabarcıklarıyla delik deşik olmuş bazaltik bir volkanik kayaçtır; çoğu zaman siyaha boyanır.

Linyit, taşkömürü ve kok
Halkın bildiği kömürler: kahverengi, nemli ve düşük ısılı linyit; sert ve kapkara taşkömürü; ve taşkömüründen fırında yapılan gri, gözenekli kok.

Marn
Yarı kil, yarı kireç: tarlaları ıslah etmekte, çimento yapımında kullanılan, Manş Tüneli'nin içinden geçtiği karbonatlı çamur ve kayaç.

Mavi şist
Rengini glokofandan alan mavi kayaç: yüksek basınç ama düşük sıcaklıkta, yalnızca dalma-batma kuşaklarında oluşur.

Mıcır (kırma taş)
Mıcır, ocaktan çıkarılan kayanın makinede kırılıp elenmesiyle elde edilen köşeli taş parçalarıdır; çoğunlukla kireçtaşı, bazalt ya da andezittir.

Natrolit
Bazalt boşluklarında ışınsal iğneler hâlinde büyüyen beyaz zeolit: morötesi ışıkta turuncu-sarı parlayabilir.

Nazar boncuğu
Nazar boncuğu bir taş değil, camdır: renkli cam katmanlarıyla yapılmış göz biçimli bir muska; geleneksel olanları İzmir'de elde yapılır.

Ojit (piroksen)
Bazaltı ve gabroyu koyulaştıran en yaygın piroksen: göze çarpmayan ama yer kabuğunun en önemli yapı taşlarından biri.

Olivenit
Adını zeytin yeşili renginden alan bakır arsenat: lifli türüne “odun bakırı” denir.

Peridotit
Ayaklarımızın çok altındaki dünyanın asıl malzemesi: üst mantoyu oluşturan, olivince zengin yeşil kayaç.

Perlit
Isıtılınca 20 kata kadar şişen volkan camı: hafif yapı malzemelerinin ve bahçedeki beyaz topçukların hammaddesi. Türkiye ikinci büyük üretici.

Pomza
Suda yüzen taş: yanardağ patlamasında gazla köpürüp donan, delik deşik volkanik cam.

Riyolit
Granitin volkanik ikizi: silisçe zengin, ağdalı lavdan doğan, çoğu zaman pembe ve bantlı bir kayaç.

Sabuntaşı
Tırnakla çizilecek kadar yumuşak, ısıyı uzun süre tutan, ele sabun gibi kaygan gelen kayaç: binlerce yıldır oyulup kap, heykel ve soba yapılıyor.

Silttaşı
Kumdan ince, kilden iri taneli kayaç: dişler arasında hafif kumlu hissedilir; sert türleri Eski Mısır'da heykel ve paletlere işlenmiştir.

Skorya (cüruf taşı)
Gazla köpürüp havada donan, delik deşik koyu volkanik taş: bahçelerde, mangallarda ve hafif betonda kullanılan “cüruf”.

Stilbit
İnci gibi parlayan, papyon ya da demet biçiminde büyüyen zeolit: Hindistan bazaltlarının pembe süsü.

Şeyl
Yeryüzünün en yaygın tortul kayacı: yaprak yaprak ayrılan sıkışmış çamur; içinde fosil, petrol ve doğal gaz saklayabilir.

Şist
Pul pul parıldayan başkalaşım kayacı: mika levhacıkları ışığı yakalar, kızıl granat kristalleri üzerine serpiştirilmiş gibi durur.

Talk
Mohs ölçeğinin en yumuşak minerali: tırnakla çizilir, ele sabun gibi kaygan gelir ve plastikten seramiğe pek çok üründe kullanılır.

Tebeşir
Doğal tebeşir, mikroskobik deniz canlılarının kabuklarından oluşan yumuşak, beyaz bir kireçtaşıdır; okul tebeşiri ise çoğu zaman alçıdır.

Tremolit
Nefrit yeşimin ana minerallerinden biri; lifli türü ise solunduğunda kansere yol açan asbest türlerinden.

Adamit
Bal sarısından yeşile uzanan, yelpaze gibi açılan kristalleriyle çinko arsenat: bazı örnekler morötesi ışıkta parlar.

Akantit
Gümüşün siyah sülfürü: dünyanın başlıca gümüş cevherlerinden ve doğal gümüşü karartan kaplamanın minerali.

Albit
Feldispatın sodyumlu, beyaz ucu: Çine–Milas'taki yataklarıyla Türkiye'yi dünyanın başlıca feldispat üreticilerinden biri yapan cam ve seramik hammaddesi.

Alünit
Yüzyıllarca şap yapılan “şap taşı”: potasyum, alüminyum ve sülfattan oluşan mineral. Foça, Kütahya'da Şaphane ve Şebinkarahisar Türkiye'nin eski şap yurtlarıdır.

Anhidrit
Jipsin suyunu kaybetmiş hâli: kalsiyum sülfat minerali; Peru'dan gelen mavi-gri türü “anjelit” adıyla satılır.

Anortit
Plajiyoklazın kalsiyumlu ucu: yeryüzünde saf hâli ender, ama Ay'ın açık renkli yaylalarının ana mineralidir.

Anortozit
Ay'ın parlak yaylalarının kayacı: neredeyse tamamen plajiyoklazdan oluşan, yeryüzünde ender ama dev kütleler kuran derinlik kayacı.

Apatit
Dişlerimizin ve kemiklerimizin mineral akrabası, gübrelerdeki fosforun kaynağı ve Mohs ölçeğinin 5 numarası.

Aragonit
Kalsitin kardeşi olan kalsiyum karbonat minerali; deniz kabuklarını, mercan iskeletlerini ve mağaralardaki iğne ve dal biçimli oluşumları yapar.

Arduvaz
İnce levhalara ayrılan, suya dayanıklı taş: yüzyıllardır çatıları örten, okul tahtalarına ve bilardo masalarına dönüşen arduvaz.

Atakamit
Çöllerin yeşil bakır minerali: adını Atacama Çölü'nden alır, denizde paslanan antik bronzların üstünde de oluşur.

Barit
Açık renkli olmasına karşın elde şaşırtıcı derecede ağır gelen baryum minerali; adı da Yunanca “ağır” sözcüğünden gelir.

Bentonit
Volkan küllerinin kile dönüşmüş hâli: suyla şişen bu kil, sondaj çamurunun, döküm kumunun ve kedi kumunun hammaddesidir. Türkiye dünyanın ilk üç üreticisinden biri.

Bort
Mücevher olamayacak kadar kusurlu doğal elmasların ortak adı: rengi bozuk, kapanımlı ya da biçimsiz elmaslar kırılıp aşındırıcı toz olarak kullanılır.

Brownstone
New York'un ünlü sıra evlerine adını veren taş: kolay kesilen, kolay oyulan ama zamanla pul pul dökülen kahverengi kumtaşı.

Çöl gülü
Çöl kumunun içinde büyüyen, gül yaprağı gibi dizilmiş jips (ya da barit) kristal kümesi; yaprakları arasında kum taneleri taşır.

Diyatomit
Ölmüş mikroskobik alglerin cam gibi kabuklarından oluşan hafif, gözenekli kayaç: bira ve havuz filtrelerinin, dinamitin emici dolgusunun malzemesi.

Diyorit
Siyah-beyaz benekli, “tuz-biber” desenli bir derinlik kayacı: bileşimi granit ile gabro arasında yer alır.

Eklojit
Yerin onlarca kilometre derinine itilip geri dönen bazalt: yeşil zemin üzerinde kırmızı granat benekleriyle dalma-batmanın kanıtı.

Epidot
Fıstık yeşili rengiyle tanınan, ısı, basınç ve sıcak sularla değişmiş kayaçların sık rastlanan, parlak prizmalı minerali.

Eritrit
Kobalt cevherlerinin üstünü pembe-kırmızı bir kabuk gibi saran “kobalt çiçeği”: madencilere yol gösteren arsenikli mineral.

Flogopit
Adı “ateş gibi” anlamına gelen magnezyumlu mika: ısıya dayanıklıdır ve boyu 10 metreyi bulan kristaller yapabilir.

Fosilli kireçtaşı
İçinde milyonlarca yıllık deniz canlılarının kabukları görülen kireçtaşı; İstanbul'un tarihî yapılarını taşıyan küfeki taşı da bunlardan biridir.

Fulgurit
Yıldırımın kuma çarptığı yerde kalan cam boru: gökten inen bir anın kuma kazınmış izi.

Gabro
Okyanus kabuğunun derinlerdeki yapı taşı: bazaltın yavaş soğumuş, iri kristalli ikizi.

Gnays
Açık ve koyu bantlarıyla çizgili, kıtaların temelini oluşturan kayaç: bilinen en yaşlı kayaçlar arasında 4 milyar yıllık gnayslar var.

Götit (limonit)
Pasın, sarı aşı boyasının ve kahverengi toprakların rengini veren demir minerali; adını bir şairden alır.

Grafit
Kurşun kalemin “kurşunu”: elmasla aynı elementten, karbondan oluşan ama ondan çok farklı, yumuşak ve kaygan bir mineral.

Granit
Mutfak tezgâhından anıtlara: yerin derinliklerinde yavaşça soğuyan magmadan doğan, iri kristalli ve dayanıklı bir kayaç.

Granodiyorit
Rosetta Taşı'nın ve Pantheon sütunlarının kayacı: granite benzeyen, ama daha koyu ve plajiyoklazca zengin derinlik kayacı.

Grovak
Deniz altı çığlarının getirdiği koyu, sert kumtaşı: Firavunların heykel ve paletlerinin, Alpler'in ve demiryolu balastının taşı.

Hunsrück arduvazı
Almanya'nın çatı taşı ve fosil hazinesi: yumuşak dokuları bile altın sarısı piritle korunmuş, 400 milyon yıllık deniz canlılarını saklayan arduvaz.

İgnimbirit
Yamaçlardan çığ gibi inen kızgın kül bulutlarının bıraktığı kayaç: Ahlat'ın Selçuklu mezar taşlarının taşı.

Jarosit
Piritin ayrışmasıyla oluşan sarı-kahverengi bir potasyum demir sülfat; Mars'ta da bulunmuş ve orada asitli suyun izi sayılmıştır.

Kalsit
Kireçtaşının, mermerin ve mağara sarkıtlarının ana minerali; asitle köpürür ve berrak kristalleri her şeyi çift gösterir.

Kaolinit
Porselenin beyaz kili: adını Çin'deki Gaoling tepesinden alan, seramikten kâğıda pek çok ürünün hammaddesi olan mineral.

Kayrak taşı ve arduvaz
Kayrak taşı, doğal katmanları boyunca ince levhalara ayrılan her türlü taştır: arduvaz, şist, gnays, kumtaşı ya da kuvarsit olabilir.

Kumtaşı
Taşa dönüşmüş kum: Petra'nın oyma cephelerinden yeraltı suyunu ve petrolü saklayan katmanlara kadar her yerde.

Kuvars
Kumun, camın ve ametistin ortak kökü: yer kabuğunda en bol bulunan minerallerden biri.

Kuvars tezgâh (yapay taş)
Kuvars tezgâh doğal bir taş değil: yaklaşık yüzde 90'ı öğütülmüş kuvars olan, reçineyle bağlanmış bir fabrika ürünü. Kesen işçilerde ağır silikoza yol açıyor.

Kuvarsit
Kumtaşının çeliğe dönüşmüş hâli: neredeyse saf kuvarstan oluşan, aşınmaya inatla direnen kayaç.

Kükürt
Yanardağ bacalarının çevresinde parlak sarı kristaller hâlinde biriken, mavi alevle yanan hafif ve yumuşak element.

Laterit
Tropiklerde ayrışan kayanın demirli, kırmızı kalıntısı: ocakta tuğla gibi kesilir, havada taşa dönüşür; nikel ve alüminyum cevheri de verir.

Linarit
Azurit sanılan gök mavisi kurşun-bakır minerali: asitte köpürmemesiyle ele verir.

Lösit
Potasyumca zengin volkanik lavların beyaz minerali: bir zamanlar beyaz granat sanılan, kübe benzeyen kristaller.

Manyezit
Fırın tuğlalarının hammaddesi, magnezyumun cevheri: Türkiye dünyanın en büyük manyezit üreticileri arasındadır.

Markazit
Pirit ile aynı formüle sahip, ama daha açık renkli, kırılgan ve kararsız bir demir sülfür; “markazit takı”ların taşı ise çoğunlukla pirittir.

Mikroklin
Granit ve pegmatitlerin yaygın potasyumlu feldispatı: yeşil çeşidi amazonittir, dünyanın en iri kristallerinden bazıları da mikroklindendir.

Mimetit
Piromorfiti öyle iyi taklit eder ki adı “taklitçi” demektir: sarı-turuncu, ağır, kurşunlu ve arsenikli bir mineral.

Monzonit
Siyenit ile diyorit arasında kalan, adını Dolomitler'deki Monzoni Dağları'ndan alan granit benzeri derinlik kayacı.

Muskovit
Kâğıttan ince, saydam ve esnek yapraklara ayrılan beyaz mika; bir zamanlar Rusya'da pencere camı yerine kullanılırdı.

Nefelin
Silisyumca fakir kayaçların “bulut” minerali: cam ve seramik sanayisinde kullanılan nefelinli siyenitin ana bileşeni.

Nubya kumtaşı
Petra'nın oyulduğu taş ve dünyanın en büyük fosil su deposunun kayası: Sahra'nın doğusundan Arabistan'a uzanan kırmızı kumtaşı.

Olivin
Yer mantosunun üst kısmını büyük ölçüde oluşturan zeytin yeşili mineral; berrak ve güzel kristallerine peridot denir.

Oolitik kireçtaşı
Balık yumurtasını andıran minik kalsit tanelerinden oluşan kireçtaşı: St Paul Katedrali'nin, Bath'ın ve Empire State Binası'nın taşı.

Ortoklaz
Mohs ölçeğinde 6'yı tanımlayan potasyumlu feldispat: pek çok granite pembe rengini verir, cam ve seramiğin de hammaddesidir.

Otunit
Morötesi ışıkta yeşil-sarı parlayan uranyum minerali: güzel ama radyoaktif.

Pegmatit
Kristallerin dev boyutlara ulaştığı kayaç: 12 metrelik spodümenler, 18 metrelik beril ve telefon pillerindeki lityumun önemli bir kaynağı.

Pirit
“Aptal altını”: altına benzeyen ama ondan çok daha sert, kırılgan ve hafif olan, dünyanın en yaygın sülfür minerali.

Pirotin
Bronz sarısı, “manyetik pirit” diye de anılan demir sülfür: mıknatıs onu çeker, kırmataş içinde betona karışırsa temelleri çatlatabilir.

Plajiyoklaz
Yer kabuğunun en bol minerallerinden: albitten anortite uzanan, dilinim yüzeylerindeki ince paralel çizgileriyle tanınan feldispat dizisi.

Porfir
İnce taneli bir hamurda iri kristaller: Roma imparatorlarının yalnızca kendilerine ayırdığı mor taş, İstanbul'daki Çemberlitaş'ın da taşı.

Sanidin
Volkanik kayaçların potasyumlu feldispatı: ortoklazla aynı bileşimde, ama lavın hızla soğumasıyla oluşan yüksek sıcaklık biçimi.

Sarsen taşı
Stonehenge'in dev taşları: İngiltere'nin güneyindeki tebeşir tepelerine dağılmış, silisle sertleşmiş kumtaşı blokları.

Satin spar
Jipsin ipek gibi parlayan lifli türü: kristal dükkânlarında “selenit” diye satılan çubukların çoğu aslında satin spardır.

Selenit
Jipsin saydam, camsı kristalli türü; tırnakla çizilecek kadar yumuşaktır, adı Yunanca “ay” sözcüğünden gelir.

Serpantin
Yılan derisini andıran yeşil mineral ailesi: antigorit, lizardit ve lifli krizotil; sonuncusu asbesttir.

Serpantinit
Yılan derisini andıran desenli yeşil kayaç: su ile dönüşen manto kayacı; içinde asbest de saklayabilir.

Silvin
Sofra tuzuna benzeyen ama potasyum içeren mineral; gübre olarak kullanılan potasın başlıca kaynağı.

Siyenit
Granite benzeyen ama kuvarssız kayaç: adını eski Mısır'ın Syene kentinden alır, bugün cam ve seramik sanayisinin hammaddesidir.

Süt kuvars
Kuvarsın en sıradan ve en bol hâllerinden biri: içindeki sayısız mikroskobik kabarcık yüzünden süt gibi bulutlu görünen beyaz kuvars.

Şungit
Rusya'nın Karelya bölgesinden gelen, yaklaşık 2 milyar yaşında siyah, karbonca zengin kayaç; söylenenlerin çoğunun aksine radyasyondan korumaz ve suyu arıtmaz.

Tetraedrit
Dört yüzlü piramit biçimli kristaller kuran gri bakır cevheri: içinde bakır, antimon ve çoğu zaman gümüş taşır.

Tezontle
Mexico City'nin kırmızı taşı: Aztek tapınaklarından barok saraylara kadar kullanılan, suda batan göl zeminine uygun hafif volkanik cüruf.

Trakit
Siyenitin yüzeyde soğumuş kardeşi: açık renkli, alkali feldispatça zengin volkanik kayaç; Afyon Kalesi'nin taşı.

Trona
Cam ve deterjanın hammaddesi soda külünün doğal kaynağı: Ankara'daki Beypazarı ve Kazan yatakları Türkiye'yi büyük bir doğal soda üreticisi yapar.

Tüf
Taşlaşmış volkanik kül: Kapadokya'nın peribacalarını ve kaya kiliselerini mümkün kılan yumuşak kayaç.

Vanadinit
Kırmızı-turuncu altıgen kristalleriyle göz alan kurşunlu mineral: vanadyumun ana cevherlerinden ve koleksiyoncuların gözdesi.

Vollastonit
Kireçtaşı kontaklarında oluşan beyaz, lifsi kalsiyum silikat: seramik, boya ve plastik katkısı, asbestin yerine kullanılan bir mineral. Türkiye'de küçük yatakları var.

Vulfenit
İnce, kare levhalar hâlinde büyüyen turuncu kurşun minerali: Arizona'nın resmî minerali ve molibdenin ikincil cevheri.

Zeolit (klinoptilolit)
Atom boyutunda kanalları olan, ısıtılınca “kaynayan” volkanik taş: suyu arıtır, kokuyu ve amonyağı tutar. Türkiye'nin bilinen yatakları Gördes ve Bigadiç'tedir.

Zımpara taşı
Korundum ve demir oksit karışımı koyu renkli kayaç: binlerce yıldır aşındırıcı olarak kullanılır, Türkiye'de Aydın ve Muğla çevresinde çıkarılır.

Afyon menekşe mermeri
Beyaz zemin üzerinde menekşe damarlar: Roma imparatorlarının Afyon'dan getirttiği, Pantheon'dan Ayasofya'ya uzanan mermer.

Anglezit
Kurşun sülfattan oluşan, elmas gibi parlayan ağır mineral; galenin çevresinde kabuk gibi gelişir ve adını Galler'deki Anglesey adasından alır.

Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.

Arsenopirit
Gümüşi gri renkli, arsenik içeren yaygın bir sülfür minerali: vurulunca sarımsak kokar ve zehirlidir.

Bakır
İnsanlığın işlediği ilk metallerden: doğada bazen saf hâlde, kırmızımsı ve kolayca dövülebilen kütleler ve dallar olarak bulunur.

Bantlı demir formasyonu
Demir oksit ve çört bantlarının ardalandığı eski kayaç: Dünya'da oksijenin birikmeye başladığının kaydı ve demir cevherinin ana kaynağı.

Bastnazit
Seryum, lantan ve neodim gibi “nadir toprak” elementlerinin başlıca cevher minerallerinden biri; mıknatıs ve elektronik sanayisinin hammaddesi.

Bath taşı
Bir kenti baştan sona altın rengine boyayan taş: Georgian Bath'ın, Royal Crescent'in ve Buckingham Sarayı'nın bal rengi oolitik kireçtaşı.

Bizmut
Dükkânlardaki gökkuşağı renkli basamaklı kristaller laboratuvarda büyütülür; doğal bizmut ise pembemsi yansımalı, gümüşi beyaz bir metaldir.

Boksit
Alüminyumun hammaddesi olan kırmızımsı kayaç: bir ton alüminyum için yaklaşık dört ton boksit gerekir. Seydişehir ve Akseki Türkiye'nin en zengin yataklarıdır.

Boraks (tinkal)
Suda çözünen, havada beyaz toza dönüşen sodyumlu bor minerali; dünyanın en önemli tinkal yataklarından biri Eskişehir'deki Kırka'dadır.

Bornit
Taze kırığı bakır kırmızısı, havayla kararınca mavi-mor yanardöner renklere bürünen bir bakır cevheri; İngilizcede “peacock ore” (tavus kuşu cevheri) denir.

Caen taşı
Fatih William'ın Normandiya'dan İngiltere'ye taşıttığı krem rengi kireçtaşı: Caen'ın manastırlarından Canterbury Katedrali'ne ve Londra Kulesi'ne.

Carrara mermeri
Toskana'daki Apuan Alpleri'nden çıkan, Michelangelo'nun Davut'unun ve Roma'daki Pantheon'un beyaz mermeri: dünyanın belki de en ünlü taşı.

Cipollino mermeri
Soğan kabuğu gibi dalgalı yeşil şeritleriyle Eğriboz'un mermeri: Roma tapınaklarının ve Ayasofya'nın sütunlarında.

Dioptaz
Madencilerin zümrüt sandığı, zümrütten koyu yeşil bakır silikat: güzel ama çok kırılgan.

Doğal taş ve “mermer, granit” adları
Taş ustasının “mermer” ve “granit” dediği, jeoloğunkinden çok daha geniştir: cilalanan kireçli taşlar mermer, sert silikatlı taşlar granit diye satılır.

Galen
Kurşunun ana cevheri: küp küp kırılan, kurşun grisi parlaklığında ve elde şaşırtıcı derecede ağır gelen bir mineral.

Giallo antico
Roma'nın en değerli sarı taşı: Numidya kralları için bulunan, imparatorların döşemelerini altın renginde parlatan Tunus mermeri.

Hauyn
Volkanik kayaçların içinde parlayan küçük, canlı mavi taneler: kesilmiş hâli nadir bulunan bir süs taşı.

Hematit
Siyah ve metal gibi parlak görünse bile çizgisi kan kırmızısı olan, dünyanın en önemli demir cevherlerinden biri.

İlmenit
Titanyumun başlıca cevheri: siyah, hafif mıknatıslı, demir ve titanyumlu mineral; boyalardaki beyaz titanyum dioksit buradan yapılır.

İstriya taşı
Venedik'in üzerinde durduğu beyaz taş: lagündeki kentin temellerine, kiliselerine ve köprülerine giden sık ve su geçirmez İstriya kireçtaşı.

İzlanda spatı
Su gibi berrak, renksiz kalsit: içinden bakılınca yazıları çift gösterir ve yüzyıllarca ışığın doğasını anlamak için kullanıldı.

Kalkopirit
Dünyadaki bakırın en önemli kaynağı: altına benzeyen, pirinç sarısı, yüzeyi zamanla gökkuşağı renklerine bürünen bir sülfür minerali.

Kalkosin
Ağırlığının yaklaşık yüzde 80'i bakır olan, koyu gri-siyah renkli bir bakır sülfür; yüzyıllardır işletilen en kârlı bakır cevherlerinden biri.

Kalsedon
Gözle görülemeyecek kadar küçük kuvars kristallerinden oluşan mumsu parlak taş: akik ile oniksin ve daha birçok süs taşının ortak adı.

Karbonatit
Mermere benzeyen ama magmadan doğan nadir kayaç: nadir toprak elementlerinin ve niyobyumun başlıca kaynaklarından.

Kasiterit
Kalayın başlıca cevheri: Tunç Çağı'ndan bu yana bronzun, tenekenin ve elektronik lehimin metalini veren ağır, koyu renkli mineral.

Kaymak taşı
Jipsin ince taneli, ışık geçiren türü: tırnakla çizilecek kadar yumuşak, binlerce yıldır heykel, kap ve lamba yapılan beyaz taş.

Kernit
Boraksın daha az sulu, bor bakımından daha zengin akrabası: Kaliforniya'da dev lifli kütleler yapar, Türkiye'de ise Kırka'da küçük bir yumru olarak bulunmuştur.

Kimberlit
Elmasları derinden yeryüzüne çıkaran kayaç: mantodan fırlayan, nadir ve şiddetli bir püskürmenin geride bıraktığı boru.

Kiyanit (disten)
Sertliği yöne göre değişen mavi bıçak kristaller: uzunlamasına çelikle çizilir, enine ise çizilemez.

Kobaltit
Kobaltın cevher minerallerinden biri: gümüş beyazı, metal parlaklığında; kobalt, arsenik ve kükürtten oluşur.

Kolemanit
Türkiye'nin bor zenginliğinin bel kemiği: ısıya dayanıklı cam ve cam elyafı üretiminde kullanılan kalsiyumlu bor minerali.

Korindon
Mohs sertlik ölçeğinde 9'un referansı olan alüminyum oksit: kırmızısına yakut, diğer renklerine safir denir.

Kovelin
Çivit mavisi, yanardöner rengiyle bakır minerallerinin en çarpıcılarından biri; adını Vezüv'de bulan Niccolò Covelli'den alır.

Kriyolit
Grönland'ın “buz taşı”: alüminyum üretiminin gizli kahramanı, ama doğal yatağı tükendi.

Krokoit
Safran renkli ince kristaller hâlinde büyüyen kurşun kromat: krom elementi onun içinde keşfedildi.

Kromit
Paslanmaz çeliğin temel bileşeni olan kromun tek önemli cevheri; Türkiye bu cevherin dünyadaki başlıca üreticilerinden.

Kudüs taşı
Gün batımında Kudüs'ü altın rengine boyayan açık renkli kireçtaşları: Ağlama Duvarı'ndan bugünkü apartman cephelerine.

Küprit
Koşnil kırmızısı kristalleriyle “yakut bakırı” diye anılan, bakır(I) oksit bileşiminde bir mineral; yumuşak ama çok yoğun ve parlaktır.

Lepidolit
Lila-pembe, pullu mika: lityum ve rubidyum kaynağı; ama taşın içindeki lityum insana geçmez.

Litografya taşı
Taş baskının (litografinin) doğduğu, olağanüstü ince taneli kireçtaşı: Archaeopteryx fosilini de bize o kazandırdı.

Manyetit
Mıknatısa yapışan siyah demir minerali: doğal olarak mıknatıslanmış parçaları, insanlığın tanıdığı ilk mıknatıslardı.

Mermer
Isı ve basınçla yeniden doğan kireçtaşı: binlerce yıldır heykeltıraşların ve mimarların gözdesi.

Molibdenit
Molibdenin başlıca cevheri: grafite çok benzeyen ama ondan iki kat ağır, yumuşak ve kaygan, kurşun grisi bir mineral.

Monazit
Seryum, lantan ve neodim gibi nadir toprak elementlerinin ve toryumun cevheri: kırmızımsı kahverengi, ağır, radyoaktif olabilen bir fosfat.

Naksos mermeri
Antik Yunan'ın ilk ada mermerlerinden biri: kristalleri 15 milimetreye varan, ışıkta mavimsi gri parıldayan iri taneli Naksos mermeri.

Orpiment
Altın sarısı rengiyle binlerce yıl boya olarak kullanılan yumuşak bir mineral; arsenik içerdiği için çok zehirlidir.

Paros mermeri
Ege'deki Paros Adası'nın ışık geçiren kar beyazı mermeri: Milo Venüsü'nün, Semadirek Nike'sinin ve Praksiteles'in Hermes'inin taşı.

Pentelikon mermeri
Atina'nın kuzeydoğusundaki Pentelikon Dağı'nın ince taneli beyaz mermeri: Parthenon'un, Akropolis'in ve tümüyle mermerden yapılmış tek stadyumun taşı.

Pentlandit
Nikelin önemli sülfür cevheri: soluk bronz sarısı, mıknatısı çekmeyen ve çoğunlukla pirotinin içinde alev biçimli çıkıntılar yapan bir mineral.

Petit granit
Adı “küçük granit” ama granit değil: deniz zambağı fosilleriyle dolu, cilalanınca simsiyah parlayan Belçika'nın mavi kireçtaşı.

Pietra serena
Rönesans'ın gri-mavi taşı: Brunelleschi'nin sütunlarına, Michelangelo'nun merdivenine ve Floransa sokaklarına rengini veren kumtaşı.

Pirarjirit
Prustitin koyu kırmızı ikizi: önemli bir gümüş cevheri, adı Yunanca “ateş” ve “gümüş”ten gelir.

Pirolüzit
Parmak boyayan siyah mangan dioksit: çelik ve pil sanayisinin cevheri. Kayadaki eğrelti biçimli siyah desenler fosil değildir, çoğu pirolüzit bile değildir.

Piromorfit
Kurşun yataklarında yeşil, sarı ve turuncu kristaller oluşturan, çok ağır ve zehirli bir kurşun fosfat minerali; adı “ateş biçimi” demek.

Portland taşı
Londra'yı yeniden kuran beyaz kireçtaşı: St Paul Katedrali'nin, British Museum'un ve savaş mezar taşlarının Dorset'ten gelen Jura taşı.

Prokonnesos mermeri
Marmara Denizi'ne adını veren taş: 2.000 yılı aşkın süredir Marmara Adası'ndan çıkarılan, Ayasofya'dan Pergamon Sunağı'na uzanan beyaz ve gri bantlı mermer.

Prustit
Yakut gibi kırmızı parlayan gümüş cevheri: ama ışıkta kalınca kararıp siyaha döner.

Purbeck mermeri
Salyangoz kabuklarından örülmüş “mermer”: İngiltere'nin Orta Çağ katedrallerine ince, koyu sütunlarını veren Dorset taşı.

Realgar
Turuncu-kırmızı bir arsenik minerali: çok zehirlidir, uzun süre ışık görürse sarı toza dönüşür.

Rutil
Titanyum dioksit minerali: kırmızımsı kahverengi ve parlak; kuvars içindeki altın sarısı tellerin asıl maddesi.

Serüsit
Elmas gibi parlayan, çok ağır ve zehirli bir kurşun karbonat minerali; eski beyaz kurşun boyasının doğal karşılığı.

Sfalerit
Çinkonun ana cevheri: bal sarısından kömür karasına uzanan renkleriyle tanıması en zor yaygın minerallerden biri.

Siderit
Adını Yunanca “demir” sözcüğünden alan, kahverengi karbonat mineral; demir cevheri olarak çelik yapımında kullanılmıştır.

Sillimanit
Yüksek sıcaklığın damgası olan, ince iğneli ya da lifli mineral; adını Amerikalı kimyager Benjamin Silliman'dan alır.

Skarn
Granitle kireçtaşının buluştuğu yerde doğan, granat ve piroksenli sert kayaç: bakır, demir, tungsten gibi metallerin önemli bir yatak türü.

Sölestin
Adını gökyüzünden alan, çoğu zaman soluk mavi kristaller oluşturan stronsiyum minerali; havai fişeklerdeki kırmızının kaynağı.

Stavrolit
Doğal haç biçiminde ikizlenen kahverengi kristaller: İngilizcede “fairy cross” (peri haçı) denir; uğur ve koruma getirdiğine inanılır.

Stronsiyanit
Stronsiyum elementine adını veren stronsiyum karbonat minerali; İskoçya'daki Strontian köyünde bulundu, 19. yüzyılda şeker üretiminde kullanıldı.

Şelit
Tungstenin başlıca cevherlerinden biri: ağır bir kalsiyum tungstat; kısa dalga morötesi ışıkta parlak mavi parlar.

Traverten
Sıcak su kaynaklarının taşa dönüşen izi: Pamukkale'nin bembeyaz basamaklarından Kolezyum'un duvarlarına uzanan kayaç.

Uraninit
Uranyumun başlıca cevheri: siyah, çok ağır ve radyoaktif; Curie'lerin radyum ile polonyumu keşfettiği pişblend.

Üleksit
Bir yazının üzerine konduğunda yazıyı yüzeyine taşıyan doğal fiber optik: “televizyon taşı” olarak bilinen bor minerali.

Verde antico
Koyu yeşil parçalar, beyaz damarlar: Ayasofya'nın dev sütunlarını veren, mermer sanılan Teselya taşı.

Verona kırmızı mermeri
Verona Arenası'nın pembe-kırmızı taşı: içinde amonit fosilleri saklayan, 2.000 yılı aşkın süredir çıkarılan yumrulu bir Jura kireçtaşı.

Viterit
Baryum karbonattan oluşan, hekim William Withering'in adını taşıyan ağır ve zehirli mineral; 18. yüzyılda fare zehiri olarak kullanılırdı.

Vivianit
Taze kırıldığında renksiz, ışıkla ve havayla temas edince maviden siyaha dönen çok yumuşak bir demir fosfat; bataklık ve turba tortullarının mineralidir.

Volframit
Tungstenin başlıca cevherlerinden biri: demir ve manganlı, koyu renkli, çok ağır bir mineral; adı “kurdun köpüğü” anlamına gelir.

Yule mermeri
Lincoln Anıtı'nın beyaz taşı: Colorado dağlarında, 2.800 metre yükseklikte, yeraltından çıkarılan çok saf bir mermer.

Zinober
Cıvanın ana cevheri: kan kırmızısı rengiyle binlerce yıl boya olarak kullanılmış, ama içerdiği cıva nedeniyle dikkat isteyen bir mineral.

Zoisit
Tanzanitin, pembe thulitin ve yakutlu yeşil süs taşının ortak minerali: çoğu zaman sade gri-yeşil, bazen göz alıcı renkli.

Ağaç opali
Odun dokusunun yerini opalın aldığı taşlaşmış ağaç: yıllık halkaları ve lifleri taşta bile seçilen, çoğu zaman sarımsı ya da kahverengi bir opal.

Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.

Almandin
En yaygın granat: adını Anadolu'daki antik Alabanda kentinden alan, koyu kırmızı ve demirli bir taş; hem takıda hem zımparada kullanılır.

Amazonit
Turkuaza benzeyen yeşil-mavi bir feldispat: mikroklinin çeşidi, üç bin yılı aşkın süredir takıda kullanılıyor, ama kurşun salabilir.

Ametist
Kuvarsın mor çeşidi: rengini kristaldeki eser miktarda demir ile doğal radyasyonun ortak etkisinden alan bir süs taşı.

Ametrin
Aynı kristalde mor ve sarı-turuncu bölgeler taşıyan kuvars: doğal ametrinin ticari kaynağı hemen hemen tek bir Bolivya madeni.

Andaluzit
Bir yandan yeşil, bir yandan kırmızımsı görünen çok renkli taş; kiyastolit çeşidinin kesitinde doğal bir haç belirir.

Andradit
Kalsiyum ve demir içeren granat: yeşil demantoid, siyah melanit ve sarı topazolit gibi çeşitleri vardır; ışığı en çok parçalayan granattır.

Anyolit
Yeşil zoisit, siyah amfibol ve kırmızı yakut kristallerinden oluşan Tanzanya kayacı: “yakutlu zoisit” diye bilinen renkli bir süs taşı.

Apaçi gözyaşı
Gri perlitin içinden çıkan yuvarlak, siyah obsidiyen yumruları; ışığa tutulunca yarı saydamdır ve adını Arizona'daki bir Apaçi efsanesinden alır.

Apofillit
Bazalt boşluklarında zeolitlerle birlikte büyüyen, camsı ve sedefli parıltılı berrak kristaller; adı “yapraklara ayrılıyor” demektir.

Ashford siyah mermeri
Cilalanınca parlak siyaha dönen Derbyshire taşı: Viktorya döneminin renkli taş kakmalı vazolarının, masalarının ve takılarının zemini.

Ataksit
“Yapısız” demir meteoritler: nikelce çok zengin oldukları için Widmanstätten deseni göstermeyen ataksitler; en büyük meteorit Hoba da bunlardandır.

Aventurin
İçindeki minik mika pullarının ışığı yansıtmasıyla pırıl pırıl parlayan, çoğunlukla yeşil renkli yarı saydam kuvars.

Avustralit
Güney Avustralya'nın siyah tektitleri: göktaşı çarpmasında eriyen kayaçlardan oluşan, kenar halkalı düğme gibi aerodinamik biçimleriyle ünlü doğal cam parçaları.

Aytaşı
Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.

Azurit
Orta Çağ ve Rönesans ressamlarının en önemli mavi boyası olan, derin mavi renkli bakır minerali.

Barok inci
Yuvarlak olmayan, düzensiz biçimli inci: her biri tek olan bu incinin Portekizce adı, sonradan koca bir sanat akımına, Barok'a ad oldu.

Beril
Zümrüdün ve akuamarinin ana minerali: renksizden yeşile, maviden pembeye uzanan bir değerli taş ailesi ve berilyum cevheri.

Botsvana akiği
Doğu Botsvana'nın eski bazaltlarından çıkan, pembe, mor, gri, siyah ve beyaz ince bantlarıyla tanınan küçük akik yumruları.

Campo del Cielo meteoriti
“Gök Tarlası”: yaklaşık 4.500 yıl önce Arjantin'e yağan, 26 krater açan ve bugüne kadar 100 tonu aşkın parçası toplanan demir meteorit.

Canyon Diablo meteoriti
Arizona'daki Meteor Krateri'ni açan asteroidin parçaları; Dünya'nın 4,55 milyar yıllık yaşı bu meteoritle ölçüldü.

Çarpma konisi
Çarpma anında kayaçta açılan, tepeden yayılan çizgilerle kaplı koni biçimli kırıklar; uzaydan gelen taş değil, bir göktaşı çarpmasının yerdeki imzası.

Çılgın dantel akik
Bantları kıvrılıp dolanan, katlanıp birbirine geçen Meksika akiği: krem, sarı, gri ve kırmızı tonlarda “çılgın” bir dantel deseni.

Dendritik akik
İçinde minik ağaçlar ya da eğrelti otları çizilmiş gibi görünen yarı saydam kalsedon: desenler bitki değil, mangan ve demir oksittir.

Diyopsit
Piroksen ailesinin kalsiyum ve magnezyumlu üyesi: yeşil krom türü “Sibirya zümrüdü” diye de anılan uygun fiyatlı bir süs taşıdır.

Dumanlı kuvars
Kuvarsın kahverengiden siyaha uzanan çeşidi: rengini çevresindeki kayaçlardan gelen doğal radyasyona borçludur.

Dumortiyerit
Canlı mavi, lifli bir bor-alüminyum silikatı: sodalit ya da lapis lazuliye benzediği için onlarla karıştırılır, ama onlardan çok daha serttir.

Enhidro akik
İçinde hâlâ su taşıyan akik ya da kalsedon yumrusu: sallayınca su çalkalanır, ince duvarının ardında bir hava kabarcığı kıpırdar.

Fluorit
Mohs sertlik ölçeğinin 4 numarası ve “floresan” sözcüğüne adını veren, mordan yeşile neredeyse her renkte bulunabilen mineral.

Fuksit
Muskovit mikasının kromlu, yeşil çeşidi: yeşil aventurine rengini veren, verditi oluşturan ve yakutlu süs taşlarında yakutları saran pırıltılı mika.

Gibeon meteoriti
Namibya'nın tarih öncesi demir yağmuru: kesilip dağlanınca en güzel Widmanstätten desenlerinden birini gösteren, parçaları 390 km'lik alana saçılmış meteorit.

Goşenit
Berilin renksiz çeşidi: adını ABD'deki Goshen kasabasından alır, bir zamanlar büyüteç ve ilk gözlüklerin camı olarak kullanıldı.
Gökkuşağı aytaşı
Adına rağmen aytaşı değil, labradorit: açık renkli, saydam zemin üzerinde mavi ve gökkuşağı renklerinde parlayan bir feldispat.

Gökkuşağı obsidiyen
Doğru kesilip ışığa tutulunca siyah zemin üzerinde mor, yeşil, mavi ve altın sarısı bantlar gösteren obsidiyen çeşidi.

Granat
Tek bir mineral değil, kalabalık bir aile: en çok kırmızısıyla tanınan, zımpara kâğıdından mücevhere kadar her yerde karşımıza çıkan granatlar.

Grossular
Adını bektaşi üzümünden alan granat: mavi dışında hemen her renkte bulunur; tarçın renkli hessonit ve yeşil tsavorit de bu türdendir.

Güneş taşı
İçindeki minik metal pullarla güneş gibi pırıldayan feldispat: Oregon'un eyalet taşıdır; Vikinglerin “güneş taşı” ise başka bir şeydir.

H kondrit
En sık rastlanan meteorit grubu: taş gibi görünüp metal taneleri yüzünden mıknatısı güçlü çeken, demirce zengin sıradan kondritler.

Harabe mermeri
Kesilip parlatılınca yıkık bir şehrin siluetini gösteren, Floransa'nın ünlü “manzara taşı”: aslında mermer değil, killi bir kireçtaşı.

Havlit
Beyaz zemini gri-siyah örümcek ağı damarlarıyla tanınan bor minerali; çok kolay boyandığı için sık sık turkuaz taklidi olarak satılır.

Hayalet kuvars
İçinde ikinci bir kristalin silueti görülen kuvars: kristal büyürken verdiği molaların içeride bıraktığı hayalet izler.

Heksahedrit
Neredeyse tamamen kamasitten oluşan, nikelce fakir demir meteoritler: dağlanınca şerit değil, çarpışmaların izi olan ince Neumann çizgileri gösterirler.

Helidor
Berilin güneş sarısı çeşidi: adı Yunanca “güneşin armağanı” demek, rengini demir verir.

Heliotrop
Koyu yeşil zemini kan damlalarını andıran kırmızı beneklerle dolu taş: kalsedon ve jasper karışımı, Mart ayının doğum taşlarından biri.

Hemimorfit
Kristallerinin iki ucu birbirinden farklı sonlanan çinko silikat; yüzyıllarca smitsonitle birlikte “kalamin” diye anıldı.

Herkimer elması
İki ucu da sivri, su kadar berrak kuvars kristalleri: adı “elmas” olsa da New York'un dolomit kayalarında büyümüş kuvarstır.

Hessonit
Grossular granatın bal sarısından kırmızımsı turuncuya uzanan, “tarçın taşı” da denen çeşidi; Hint geleneğinde Rahu'nun taşı “gomed”.

Hiyalit
Cam kadar berrak, üzüm salkımı gibi kabarcıklı kabuklar oluşturan opal: morötesi ışık altında, bazen gün ışığında bile, parlak yeşil ışıldar.

İndoçinit
Güneydoğu Asya'nın siyah tektitleri: yaklaşık 790 bin yıl önceki dev bir göktaşı çarpmasında eriyip savrulan Dünya kayaçlarından oluşmuş doğal cam.

İyolit
Kordiyeritin mavi-mor değerli taş hâli: farklı yönlerden bakınca rengi değişir; “Viking pusulası” söylentisiyle de anılır.

Jasper
Demir oksit ve başka safsızlıklarla kırmızıya, sarıya, kahverengiye ve yeşile boyanmış, ışık geçirmeyen ince taneli silika kayacı.

Kaplan gözü
Üzerinde ipeksi bir ışık bandı kayan altın-kahverengi taş: kuvars ile ince asbest liflerinin birlikte büyümesinden doğar.

Kar tanesi obsidiyen
Siyah volkan camının içinde, kar taneleri gibi dağılmış beyaz lekeler taşıyan obsidiyen çeşidi.

Karneol
Demir oksitle turuncudan kırmızıya boyanmış yarı saydam kalsedon: binlerce yıldır boncuk, mühür ve takı yapılan eski bir taş.

Karpuz turmalin
İçi pembe, dışı yeşil turmalin: enine kesildiğinde karpuz dilimine benzediği için bu adı alır ve çoğu zaman ince dilimler hâlinde satılır.

Katlinit
Kızılderililerin kutsal pipo taşı: Minnesota'da sert kuvarsit katmanları arasından elle çıkarılan, bıçakla oyulabilecek kadar yumuşak kırmızı taş.

Kiyastolit
Andaluzitin, kesildiğinde içinde doğal bir siyah haç ya da “X” beliren çeşidi; yüzyıllarca muska ve hac hatırası olarak taşındı.

Kopal
Kehribar olma yolunu henüz tamamlamamış ağaç reçinesi: birkaç on yıldan birkaç bin yıla kadar yaşlı, hafif, sarı ve çoğu zaman içinde böcek taşıyan bir organik taş.

Kordiyerit
Araç egzozlarındaki katalitik konvertörlerin seramiğini oluşturan ve iyolit adıyla mavi-mor değerli taş olarak da kesilen mineral.

Kristal ve necef taşı (dağ kristali)
Halkın “kristal” ya da “necef taşı” dediği berrak taş, renksiz kuvarstır; avizelerdeki ve bardaklardaki “kristal” ise kurşunlu camdır.

Krizokol
Bakır madenlerinin yüzeye yakın bölümünde oluşan gökyüzü mavisi bakır silikat; adı Yunanca “altın yapıştırıcı” anlamına gelir.

Krom diyopsit
Diyopsitin kromla renklenmiş canlı yeşil türü: zümrüde benzeyen ama ondan çok daha yumuşak ve çok daha uygun fiyatlı bir taş.

L kondrit
En yaygın ikinci meteorit grubu: çoğu şiddetli şok izleri taşıyan, 467 milyon yıl önce parçalanmış bir asteroitten gelen az demirli sıradan kondritler.

Labradorit
Koyu gri bir feldispat; doğru açıdan bakınca mavi, yeşil ve altın sarısı renklerde birden parlar.

Lake Superior akiği
Kırmızı, turuncu ve beyaz bantlı akik: 1,1 milyar yıl önce lavlarda oluştu, buzullar onu Kuzey Amerika'nın ortasına yaydı.

Libya çöl camı
Sahra'nın ortasında, 29 milyon yıl önce eriyip camlaşan kum taşı: Tutankamon'un göğüslüğündeki sarı böcek bu camdan oyulmuştur.

LL kondrit
Çelyabinsk'in ve Itokawa asteroidinin taşı: sıradan kondritlerin en az demirli ve en az metalli, en iri kondrüllü grubu.

Malakit
Açık ve koyu yeşil halkalarıyla tanınan bakır minerali; binlerce yıldır boya, süs eşyası ve takı taşı olarak kullanılıyor.

Maun obsidiyen
Siyah volkan camının içinde kızılkahverengi, maun ağacı rengini andıran alanlar, damarlar ya da lekeler taşıyan obsidiyen çeşidi.

Mavi dantel akik
Açık mavi ve beyaz, dantel gibi dalgalı ince bantlarıyla tanınan akik; klasik kaynağı güney Namibya'daki tek bir ocaktır.

Mavi kuvars
Gökyüzüyle aynı nedenle mavi görünen nadir kuvars: içindeki gözle görülmeyecek kadar küçük mineral tanecikleri ışığın mavisini saçar.

Mavi topaz
Kuyumcularda en sık görülen topaz: rengi neredeyse her zaman renksiz topazın ışınlanıp ısıtılmasıyla verilen, ucuz ve dayanıklı bir mavi taş.

Mikrometeorit
Atmosferden sağ çıkıp yere ulaşmış, genellikle milimetreden küçük uzay tozu taneleri; şehirde mıknatısla toplanan küreciklerin çoğu ise uzaylı değil, yapaydır.

Mookait
Hardal sarısı, kırmızı ve mor lekeli Avustralya taşı: milyonlarca yıl önceki bir denizin mikroskobik canlılarından oluşmuş kayacın silisleşmiş hâlidir.

Muonionalusta meteoriti
Dört buzul çağı geçirmiş demir: bir milyon yıl önce Kuzey İsveç'e düşen, kesilince ince bir ağ deseni gösteren ve saat kadranlarına kadar kullanılan meteorit.

Obsidiyen
Yanardağların doğal camı: Taş Devri'nin en keskin bıçaklarını veren parlak, siyah taş.

Oktahedrit
Asitle dağlanınca birbirini kesen şeritler gösteren demir meteoritler: milyonlarca yılda soğuyan metalin Widmanstätten deseni.

Oniks
Siyah ve beyaz düz bantlı kalsedon. Türkiye'de “oniks” diye satılan hediyelik eşyaların çoğu ise aslında bantlı kalsittir.

Orbiküler jasper
İçinde renkli küreler ve halkalar bulunan jasper: silisleşmiş volkanik kayaçta ışınsal büyüyen kristallerin desenidir; okyanus jasperi en bilinen türüdür.

Pembe kuvars
Kuvarsın bulanık pembe çeşidi: rengini gözle görülemeyecek kadar ince liflerden alır.

Pirop
Adı “ateş gibi” demek: çoğunlukla yerin derinlerindeki kayaçlarda oluşan kırmızı granat; Bohemya granatlarının ve elmas aramalarının ipucu taşı.

Prasiolit
Kuvarsın yeşil çeşidi: doğal olanı çok ender, piyasadakilerin neredeyse tamamı ısıtılmış ametist ya da ışınlanmış kuvars.

Prehnit
Bazalt boşluklarında üzüm salkımı gibi büyüyen açık yeşil mineral: bir zeolit değildir ama zeolitlerle birlikte bulunur.

Rodolit
Pirop ile almandinin karışımı gül pembesi–mor granat: adı “gül” demek, 1898'de Kuzey Karolina'da adlandırılmıştır.

Rodonit
Siyah mangan damarlı gül pembesi taş: Rus saraylarının süs taşı ve ABD'nin Massachusetts eyaletinin resmî değerli taşı.

Rutilli kuvars
İçinde altın sarısı, bakır kırmızısı ya da gümüş renkli ince rutil iğneleri taşıyan berrak kuvars; İngilizcede “Venus' hair stone” da denir.

Sardoniks
Kırmızımsı kahverengi sard ile beyaz ya da siyah oniks bantlarının ardalandığı kalsedon: antik çağlardan beri oyma taş olarak sevilen Ağustos doğum taşı.

Sedef
İstiridye, midye ve deniz kulağı kabuklarının içini kaplayan, gökkuşağı gibi yanardöner parıltılı madde; incinin de yapıldığı malzeme ve Osmanlı kakma sanatının yıldızı.

Serafinit
Klorit grubundan klinoklorun koyu yeşil, sıkı dokulu çeşidi: cilalanınca yüzeyinde ışıkla oynayan gümüşi “melek kanadı” desenleri beliren bir süs taşı.

Sıradan kondrit
Gökten düşen taşların çoğunluğu: bulunan meteoritlerin %87'sini oluşturan, içi küçük yuvarlak tanelerle dolu taş meteoritler.

Sitrin
Kuvarsın sarı-turuncu çeşidi: doğada nadirdir, piyasada görülenlerin çoğu ısıtılmış ametisttir.

Smitsonit
Çinko karbonattan oluşan, mavi-yeşil ve pembe tonlarıyla süs taşı olarak da kesilen mineral; hemimorfitle yüzyıllarca karıştırıldı.

Sodalit
Beyaz damarlı kraliyet mavisi bir süs taşı: lapis lazuliye benzediği için sık sık onunla karıştırılır.

Spodümen
Pembe kunzitin ve yeşil hiddenitin anası; aynı zamanda pillerde kullanılan lityumun başlıca maden cevherlerinden biri.

Şahin gözü
Kaplan gözünün mavi-gri kardeşi: içindeki asbest lifleri paslanmadığı için özgün mavimsi rengini koruyan, üzerinde ipeksi ışık bandı kayan kuvars.

Taşlaşmış ağaç
Gömülen ağacın dokusunun silika minerallerince yer değiştirmesiyle oluşan fosil: yıllık halkaları taşta bile seçilebilir.

Tatlı su incisi
Göl ve nehirlerdeki midyelerde oluşan inci: bugün çoğu Çin'de, boncuk kullanılmadan, baştan sona sedef olarak yetiştirilen en bol ve en çeşitli kültür incisi.

Tektit
Meteorit değil: Dev göktaşı çarpmalarında eriyip havaya savrulan Dünya kayaçlarından oluşan doğal cam parçaları.

Thulit
Zoisitin manganezle renklenmiş pembe çeşidi: adını efsanevi kuzey ülkesi Thule'den alır ve Norveç'in ulusal taşı diye anılır.

Turmalinli kuvars
İçinde siyah turmalin iğneleri taşıyan berrak ya da dumanlı kuvars: açık renkli kristalle kara iğnelerin keskin karşıtlığıyla aranan bir süs taşı.

Varisit
Turkuaza benzeyen yeşil bir alüminyum fosfat; Neolitik çağdan beri boncuk yapılmış, adını Almanya'daki Vogtland'dan almıştır.

Vezüvyanit (idokras)
Adını Vezüv Yanardağı'ndan alan, yeşilden maviye çok renkli skarn minerali; yeşim benzeri kütlesel türü “californit” diye anılır.

Yosun akiği
İçinde yeşil yosun ya da su bitkisi varmış gibi görünen yarı saydam kalsedon: desenler bitki değil, minerallerdir.

Zirkon
Dünya'nın en yaşlı tanıklarından: 4,4 milyar yıllık taneleri olan, elmasa benzer ışıltılı doğal bir mineral. Kübik zirkonya ile karıştırılmamalı!

Akondrit
Kondrül içermeyen taşlı meteoritler: erimiş asteroitlerin, Ay'ın ve Mars'ın kayaçları; Dünya taşlarına benzedikleri için tanınmaları zor.

Akuamarin
Adını deniz suyundan alan, beril ailesinin mavi üyesi: çoğu zaman iri, berrak ve kusursuza yakın kristaller hâlinde bulunur.

Allende meteoriti
Tarihin en çok incelenen meteoriti: 1969'da Meksika'ya düşen, içinde Güneş Sistemi'nin ilk katılarını taşıyan en büyük karbonlu kondrit.

Ammolit
Fosilleşmiş ammonit kabuğunun gökkuşağı gibi parlayan tabakası; gem kalitesinde yalnızca Kanada'nın Alberta eyaletinde çıkar.

Ateş akiği
Kahverengi kalsedonun içinde kırmızı, turuncu, yeşil ve bazen mavi-mor parıldayan “ateş”: yalnızca ABD'nin güneybatısında ve Meksika'da bulunur.

Ateş opali
Sıcak sarı, turuncu ve kırmızı rengiyle ateşi andıran saydam opal; çoğu zaman renk oyunu göstermez.

Aubrit
Beyaz kristalli “ay taşına” benzeyen meteoritler: neredeyse hiç oksijen olmayan bir ortamda erimiş kayaçtan oluşan enstatit akondritleri.

Blue John
Morumsu mavi ve sarımsı beyaz bantlı ender bir fluorit: dünyada yalnızca İngiltere'de, Castleton yakınındaki tek bir tepenin altından çıkar.

Boulder opal
Kahverengi demirtaşının içinde ince damarlar ve lekeler hâlinde parlayan değerli opal: ana kayacıyla birlikte kesilen, yalnızca Queensland'den çıkan bir opal türü.

Cape York meteoriti
Grönland Inuitlerinin yüzyıllarca demir kaynağı olan meteorit: en büyük parçası 31 tonluk Ahnighito, taşınmış en ağır meteorittir.

CM kondrit
En sık bulunan karbonlu kondritler: suyla değişmiş, organik maddece zengin, Murchison'un da üyesi olduğu koyu renkli taşlar.

Çaroit
Dünyada yalnızca Sibirya'da bulunan, girdap desenli mor taş: ilk bulunduğunda boyalı sahte sanılmıştı.

Çelyabinsk meteoriti
2013'te Ural göğünde Güneş'ten parlak bir ışıkla patlayan, binlerce pencereyi kıran asteroidin yere düşen taşları.

Danburit
Topaza benzeyen renksiz ya da soluk sarı koleksiyon taşı: adını ilk bulunduğu ABD kentinden, Danbury'den alır.

Demir meteorit
Parçalanmış asteroitlerin çekirdeğinden gelen, asitle dağlanınca yüzeyinde eşsiz bir kristal deseni beliren demir-nikel kütleleri.

Diyojenit
Vesta asteroidinin derinliklerinden gelen taş: yavaş soğumuş, iri piroksen kristallerinden oluşan ender akondrit.

Ensisheim meteoriti
1492'de Alsace'ta bir buğday tarlasına düşen, bir kralın zafer işareti sayılan ve bugün hâlâ saklanan Avrupa'nın en eski taş meteoriti.

Enstatit kondrit
Güneş Sistemi'nin en oksijensiz kayaçları: Dünya ve Ay kayaçlarına benzeyen izotoplarıyla, Dünya'ya su taşımış olabilecek ender kondritler.

Etiyopya opali
Etiyopya'nın volkanik kayaçlarından çıkan, çoğu beyaz zeminli ve çok canlı renk oyunlu opal; suyu sünger gibi emer, kuruyunca eski hâline döner.

Gümüş
Elektriği ve ısıyı en iyi ileten metal; doğada bazen saf hâlde, kıvrım kıvrım teller gibi büyür.

Hackmanit
Işıkla renk değiştiren sodalit: morötesi ışıkta ya da güneşte pembeleşip menekşeye dönen, karanlıkta yeniden solan nadir bir koleksiyon taşı.

Hiddenit
Spodümenin soluk yeşilden zümrüt yeşiline uzanan çeşidi: 1879'da Kuzey Karolina'da bulundu, adını bulanın adını taşıyan bir kasabaya da verdi.

Hoba meteoriti
Dünyadaki en büyük tek parça meteorit: Namibya'da bir tarlada, düştüğü yerde duran 60 tonu aşkın demir-nikel kütlesi.

Hovardit
Vesta asteroidinin yüzeyinden gelen kırıntı taşı: ökrit ve diyojenit parçalarının karışımı; düşüşü belgelenen ilk örnek 2015'te Bingöl'e düştü.

Isı Kalkanı Kayası
Başka bir gezegende bulunan ilk meteorit: 2005'te Opportunity gezgininin Mars'ta, kendi ısı kalkanının yanında rastladığı basketbol topu büyüklüğünde demir.

İndigolit
Turmalinin açık maviden koyu menekşemsi maviye uzanan çeşidi: adını çivit (indigo) renginden alır, ilk kez 1800'de İsveç'te tanımlandı.

Jet
Milyonlarca yıl önce suya batıp kömürleşen odundan oluşan, hafif ve parlak siyah organik taş; Whitby'nin yas takılarının ve Oltu tespihlerinin taşı.

Karbonado
Siyah, gözenekli ve çok sayıda minik kristalden oluşan doğal elmas: kökeni hâlâ tartışılan, Türkçede “kara elmas” da denen sert bir sondaj malzemesi.

Karbonlu kondrit
Su ve organik bileşikler taşıyan, Güneş Sistemi'nin en ilkel taşlarından; Murchison ve Allende gibi ünlü düşüşleriyle tanınan koyu renkli kondritler.

Kehribar
Ağaçlardan sızan reçinenin milyonlarca yılda fosilleşmesiyle oluşan, bazen içinde tarih öncesi böcekleri saklayan hafif ve sıcak bir organik taş.

Kondrit
Güneş Sistemi'nin ilk günlerinden kalma, içi minik taş damlacıklarıyla dolu ve Dünya'ya en sık düşen meteorit türü.

Krizoberil
Adı berile benziyor ama ayrı bir mineral: korindon ile topaz arasında sertlikte, aleksandrit ve kedi gözünün ana minerali.

Krizopras
Rengini nikelden alan elma yeşili kalsedon: desenle değil, tek başına yeşil rengiyle değer kazanan yarı saydam bir süs taşı.

Kunzit
Spodümenin pembe-mor çeşidi: adını Tiffany'nin mineralogu George F. Kunz'dan alır ve rengi ışıkta solabilir.

Kültür incisi
Süreci insanın başlattığı, ama canlı bir istiridye ya da midyenin içinde doğal inci gibi sedefle büyüyen inci: bugün satılan incilerin büyük çoğunluğu.

Lapis lazuli
Altın benekli gece mavisi bir kayaç: binlerce yıl boyunca mühürlerde, takılarda ve ressamların ultramarin boyasında kullanıldı.

Larimar
Gökyüzü ve deniz mavisi pektolit çeşidi; ticari olarak yalnızca Dominik Cumhuriyeti'nde bulunur, rengini bakırdan alır.

Lületaşı
Kuruyken suda yüzebilecek kadar hafif, kolay oyulan beyaz taş: Eskişehir'in ünlü pipolarının hammaddesi lületaşı.

Mercan
Denizin derinliklerinde yaşayan minik hayvanların kırmızı kalker iskeleti: çok yavaş büyüdüğü için korunması gereken organik bir taş.

Mezosiderit
Yaklaşık yarı yarıya metal ve taştan oluşan, asteroit çarpışmasında kırılıp yeniden kaynaşmış nadir bir taşlı-demirli meteorit.

Moldavit
Yaklaşık 14,7 milyon yıl önce Güney Almanya'daki dev bir göktaşı çarpmasında eriyip Çekya'ya kadar savrulan kayaçlardan oluşmuş yeşil doğal cam.

Morganit
Berilin pastel pembe ve şeftali rengi çeşidi: adını 1910'da ünlü bankacı J. P. Morgan'dan aldı.

Murchison meteoriti
Yaşamın yapı taşlarını taşıyan meteorit: 1969'da Avustralya'ya düşen, içinde amino asitler, şekerler ve Güneş'ten eski taneler bulunan karbonlu kondrit.

Nefrit
Yeşimin amfibol türü: keçe gibi iç içe geçmiş ince liflerden oluştuğu için kırılmaya karşı olağanüstü dayanıklı, Çin'in binlerce yıllık yeşimi.

Oltu taşı
Erzurum'un siyah hazinesi: kömürleşmiş ağaçtan oluşan, tespihleriyle ünlü bir jet türü.

Opal
Su içeren, kristal yapısı olmayan silis: değerli türü, içindeki minik kürelerin ışığı kırması sayesinde gökkuşağı renkleriyle parıldar.

Orgueil meteoriti
Güneş'le aynı bileşimdeki kömür karası taş: 1864'te Fransa'ya düşen, hakkında yaşam tartışmaları ve ünlü bir sahtekârlık yaşanan karbonlu kondrit.

Ökrit (HED)
Asteroit Vesta'nın bazalt benzeri kabuğundan gelen meteorit; HED ailesinin en bilinen üyesi ve Bingöl'e düşen Sarıçiçek göktaşının akrabası.

Peridot
Yerin derinliklerinden, çok ender olarak da uzaydan gelen yeşil taş: olivin mineralinin değerli taş kalitesindeki çeşidi.

Pietersit
İçinde fırça darbeleri gibi her yöne akan mavi ve altın parıltılar taşıyan nadir taş: yalnızca Namibya ve Çin'den çıkan, kırıklı bir kaplan gözü akrabası.

Rodokrozit
Gül kırmızısı ve pembe tonlarıyla tanınan mangan karbonatı; Arjantin'in ulusal taşıdır, yumuşak olduğu için nadiren fasetlenir.

Rubellit
Turmalinin pembeden yakut kırmızısına uzanan çeşidi: yüzyıllarca yakutla karıştırıldı, Çin imparatorluk sarayında da çok sevildi.

Sarıçiçek meteoriti
2015'te Bingöl'de köy çatılarına yağan göktaşları: kaynağı Vesta asteroidindeki Antonia kraterine kadar izlenen, düşüşü belgelenen ilk hovardit.

Sihote-Alin meteoriti
1947'de Rusya'nın Uzak Doğusu'na gün ortasında düşen, havada parçalanıp tayga ormanına 23 tonu aşkın demir yağdıran ünlü demir meteorit.

Spektrolit
Finlandiya'nın Ylämaa yöresine özgü labradorit: siyah zemin üzerinde mavi, yeşil, sarı, turuncu, kırmızı ve mor renklerde birden parlar.

Spessartin
Mandalina rengiyle ünlenen turuncu granat: adını Almanya'daki Spessart Dağları'ndan alır, turuncu rengini mangandan alır.

Sugilit
Güney Afrika'nın mangan madeninden çıkan, 1979'da piyasaya giren canlı mor takı taşı.

Sylacauga meteoriti
İnsana çarptığı belgelenen tek meteorit: 1954'te Alabama'da bir evin çatısını delip kanepede uyuyan Ann Hodges'ı yaralayan taş.

Tagish Lake meteoriti
Donmuş göle düşen ve donmuş hâlde laboratuvara taşınan meteorit: Güneş Sistemi'nden önceki yıldız tozlarını ve en çok nanoelması taşıyan karbonlu kondrit.

Titanit
Elmastan bile fazla ışık ayrıştıran, kama biçimli mineral: sarı-yeşil ya da kahverengi; kesilince parlak ama yumuşak bir koleksiyon taşı.

Topaz
Mohs ölçeğinde 8 numaranın referans minerali: sert ve parlak bir değerli taş; ama mavi rengi neredeyse her zaman insan eliyle verilir.

Turkuaz
Adı “Türk taşı” anlamına gelen, binlerce yıldır süs taşı olarak kullanılan mavi-yeşil bir bakır alüminyum fosfat.

Turmalin
Gökkuşağının hemen her rengini, hatta tek kristalde birkaç rengi birden gösterebilen ve ısıtılınca elektriklenen bir değerli taş ailesi.

Üreilit
İçinde elmas taşıyan ender taş meteoritler: olivin ve piroksenin arasını grafit ve nanoelmasın doldurduğu, ana gövdesi hâlâ bilinmeyen akondritler.

Willamette meteoriti
ABD'de bulunmuş en büyük meteorit ve Oregon yerlilerinin kutsal taşı: buzullarla taşınmış, yüzeyi oyuklarla dolu 15 tonluk demir.

Yeşim
Aslında iki ayrı taşın ortak adı: binlerce yıldır alet, takı ve sanat eseri yapılan, kırılmaya son derece dayanıklı nefrit ve jadeit.

Akapulkoit
Erimeye başlamış ama tam erimemiş taş meteoritler: kondritlere hâlâ benzeyen, metal damarlı ilkel akondritler; adlarını 1976'da Acapulco'ya düşen taştan alırlar.

ALH 84001 (Allan Hills 84001)
Mars'ta yaşam tartışmasını başlatan taş: Antarktika'da bulunan, içindeki minik yapılar 1996'da bakteri fosiline benzetilen 4 milyar yıllık Mars meteoriti.

Altın
Doğada saf hâlde bulunabilen, hiç paslanmayan, dövülüp tel çekilebilen ağır ve parlak sarı metal.

Angrit
Bilinen en yaşlı magmatik kayaçlar: yaklaşık 4,56 milyar yıl önce, Güneş Sistemi'nin en erken döneminde kristallenmiş ender bazaltik meteoritler.

Ay göktaşı
Ay'a çarpan cisimlerin yüzeyden kopardığı, kendiliğinden Dünya'ya ulaşmış Ay kayaçları; uzay görevleri dışında elimize geçen tek Ay taşı.

Benitoit
Takı kalitesindeki kristalleri dünyada tek bir madenden çıkan, safire benzeyen mavi taş: Kaliforniya'nın resmî eyalet taşı.

Brakinit
Neredeyse tamamen olivinden oluşan ender meteoritler: önce Mars'tan geldiği sanılan, yeryüzündeki dünitlere benzeyen brakinitler.

CI kondrit
Güneş'in bileşimini taşıyan kara taşlar: kondrülü bile kalmamış, sulu ve en ilkel meteoritler.

Demantoid
Adı “elmas gibi” demek: ışığı elmastan fazla parçalayan, 1850'lerde Ural'da tanınan zümrüt yeşili granat; nadir ve değerli bir taş.

Diaspor
Gün ışığında yeşilimsi, akkor lamba altında pembemsi görünen; mücevher kalitesindekiler neredeyse yalnızca Muğla'dan çıkan nadir bir mineral.

Fukang meteoriti
Uzaydan gelen bir vitray: Çin'de bulunan, gümüşi metalin içine gömülmüş mücevher kalitesinde peridot kristalleriyle bir tonluk pallasit.

İmparator topazı
Topazın en çok aranan renkleri: turuncudan kırmızımsı turuncuya, pembeye ve “şeri” kırmızısına uzanan, büyük ölçüde Brezilya'nın Ouro Preto yöresinden çıkan doğal topaz.

İnci
İstiridye ve midyelerin içinde katman katman büyüyen, kesilip yontulmadan da ışıldayan organik bir değerli taş.

Kedi gözü krizoberil
Kubbe biçiminde kesilince yüzeyinde keskin bir ışık bandı kayan krizoberil: tek başına “kedi gözü” denince kastedilen değerli taş.

Lodranit
Kısmen eriyip metal ve eriyiğinin bir bölümünü yitirmiş kondritlerin kalıntısı: iri taneli, metalce zengin ilkel akondritler.

Mandalina granatı
Spessartin granatın en canlı turuncusu: 1991'de Namibya'da bulunan, adını mandalina renginden alan, nadir ve parlak bir değerli taş.

Mars göktaşı
Mars'a çarpan cisimlerin yüzeyinden kopardığı, milyonlarca yıl uzayda dolaşıp Dünya'ya düşen kayaç parçaları; başka bir gezegenden elimize geçen az sayıdaki taş.

Nakhla meteoriti
1911'de Mısır'a düşen Mars taşı: Mars'ta su izlerini gösteren ilk meteorit ve bir köpeği öldürdüğü anlatılan efsanenin kahramanı.

Nakhlit
Mars'taki bir yanardağdan gelen taşlar: yaklaşık 1,3 milyar yıl önce lavdan oluşmuş, sonra sıvı suyla ıslanmış, ojitçe zengin Mars meteoritleri.

NWA 7034 (Black Beauty)
“Kara Güzel” (Black Beauty): Sahra'da bulunan, 4,4 milyar yıllık parçalar taşıyan ve bilinen en sulu Mars meteoriti olan, yüzlerce kırıntıdan yapılmış kara taş.

Pallasit
Parlak demir-nikel metalinin içine gömülü altın sarısı ve yeşil olivin kristalleriyle en güzel meteoritlerden sayılan nadir bir taşlı-demirli meteorit.

Paraíba turmalini
Bakırla renklenen neon mavi-yeşil turmalin: 1980'lerde Brezilya'nın Paraíba eyaletinde bulundu, kısa sürede en değerli turmalin oldu.

Platin
İspanyolların “küçük gümüş” deyip altını bozuyor diye attığı metal: bugün arabaların egzozunu temizliyor, takılarda parlıyor.

Siyah opal
Koyu gri ya da siyah bir gövde üzerinde parlayan renk oyunu: opalın en nadir ve genellikle en değerli türü, çoğu Avustralya'nın Lightning Ridge yöresinden.

Spinel
Yüzyıllarca yakutla karıştırılan taş: İngiliz tacındaki ünlü “Kara Prens Yakutu” bile aslında bir spineldir.

Tahiti incisi
Fransız Polinezyası lagünlerinde siyah dudaklı istiridyede yetiştirilen, gri-siyah gövdesi üzerinde yeşil, mor ve pembe yansımalar taşıyan iri kültür incisi.

Tanzanit
Ticari olarak yalnızca Tanzanya'daki küçük bir alandan çıkan, bakış yönüne göre mavi ya da mor görünen zoisit.

Tissint meteoriti
2011'de Fas çölüne düşen Mars taşı: düşüşü görülen beşinci Mars meteoriti, içinde Mars atmosferinden gazlar taşıyan siyah cam damarlarıyla.

Trapiche zümrüt
Kesitinde, şeker kamışı değirmeninin çarkı gibi altı siyah kolla ayrılmış yeşil dilimler görülen, neredeyse yalnızca Kolombiya'dan çıkan ender bir zümrüt.

Tsavorit
Grossuların zümrüt yeşili çeşidi: 1967'de Tanzanya'da bulunan, adını Kenya'daki Tsavo Milli Parkı'ndan alan, görece genç bir değerli taş.

Winonait
Tip örneği bir çocuk mezarı gibi gömülmüş bulunan ilkel akondritler: IAB demir meteoritleriyle aynı gezegenimsiden gelen winonaitler.

Yıldız safir
Kubbe biçiminde kesilince yüzeyinde altı kollu, ışıkla birlikte kayan bir yıldız beliren safir.

Yıldız yakut
Kubbe biçiminde kesilince yüzeyinde altı kollu bir ışık yıldızı beliren yakut; içindeki ince rutil iğnelerinden doğar.

Aleksandrit
Gün ışığında yeşil, lamba ışığında kırmızı: ilk kez Rusya'nın Ural Dağları'nda bulunan, renk değiştiren nadir krizoberil çeşidi.

Elmas
Saf karbondan oluşan, bilinen en sert doğal mineral: yerin yaklaşık 150–200 km derininde oluşup volkanik patlamalarla yüzeye taşınır.

Kırmızı beril
Dünyanın en nadir mücevher minerallerinden: ahududu kırmızısı beril, pegmatitte değil volkanik bir kayaçta oluşur.

Padparadscha
Pembe ile turuncunun dengeli karışımı olan safir: adı lotus çiçeğinin renginden gelir ve en çok aranan renkli safirlerdendir.

Safir
Kırmızı dışında hemen her renkte olabilen korindon; en ünlüsü, demir ve titanyumun maviye boyadığı safirdir.

Yakut
Kromun kırmızıya boyadığı korindon: morötesi ışık altında kızıl ışıldayabilen, dünyanın en ünlü değerli taşlarından biri.

Zümrüt
Krom ve vanadyumun yeşile boyadığı beril: içi neredeyse her zaman kapanımlarla dolu, dünyanın en ünlü yeşil değerli taşı.

Ay kayacı
Ay'dan getirilen kayaçlar: Apollo astronotlarının, Luna ve Chang'e sondalarının topladığı, 4,4 milyar yıla varan yaşlarıyla Ay'ın tarihini anlatan örnekler.

Painit
Yalnızca Myanmar'da bulunan, uzun yıllar boyunca dünyanın en nadir mücevher minerali sayılan kırmızımsı kahverengi taş.