Kayaç
Andezit
Andesite
Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.
Diğer adları: Ankara taşı (Ankara'nın pembe-gri andeziti)
- Yapı taşı
- Türkiye’de önemli
Kısaca
Andezit, yanardağlardan çıkan lavın yeryüzünde soğumasıyla oluşan gri, pembe veya kahverengimsi bir kayaçtır. İnce taneli bir hamur içinde küçük beyaz ve siyah kristaller görülür. Bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı yerlerdeki yanardağlarda çok yaygındır; Ankara'nın tarihi yapılarında kullanılan “Ankara taşı” da bir andezittir.
Nasıl oluşur?
Andezit, bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı dalma-batma zonlarındaki yanardağların en tipik kayacıdır. Dalan levhadan açığa çıkan su, üstteki mantonun kısmen erimesine yol açar; yükselen magma, yer kabuğunu geçerken değişime uğrayarak silisçe zenginleşir ve andezit bileşimini kazanır. Pasifik Okyanusu’nu çevreleyen yanardağ kuşağındaki yanardağların çoğu andezit püskürtür.
Andezitli magma bazalta göre daha ağdalı (viskoz) olduğundan bu yanardağlar dik yamaçlı stratovolkanlar oluşturur ve zaman zaman patlayıcı püskürmeler yapar. Aynı magma derinde yavaşça soğursa diyorit oluşur.
Türkiye’de andezit
Anadolu’da geniş andezit alanları vardır ve andezit yapı taşı olarak yaygın biçimde kullanılır. Ankara Kalesi andezit kayalıklar üzerine kurulmuştur; surlarının taşları da büyük ölçüde pembe renkli andezittir. “Ankara taşı” adıyla bilinen pembe ve gri andezit, kentin tarihi binalarında kullanılmıştır: 1920–1924 yılları arasında meclis binası olarak kullanılan Birinci TBMM binası bu taşla yapılmıştır. Gölbaşı çevresi, Ankara andezitinin bilinen ocak alanlarındandır.
Bugün andezit, dayanıklı olduğu için parke taşı, bordür, duvar ve cephe kaplaması olarak da kullanılır.
Nasıl tanınır?
- 1
İnce taneli gri, pembe veya kahverengimsi bir hamur içinde, gözle seçilen beyaz feldispat ve siyah, çubuk biçimli hornblend ya da piroksen kristalleri bulunur.
- 2
Bazalttan genellikle daha açık renklidir; ancak koyu renkli andezitler bazalttan çıplak gözle ayırt edilemeyebilir.
- 3
Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçakla zor çizilir.
- 4
Bazı örneklerde lavdaki gaz kabarcıklarından kalan küçük boşluklar görülür.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Koyu andezit ile bazalt, parke ve kaplama taşı olarak sık karıştırılır; kesin ayrım için ince kesit veya kimyasal analiz gerekir.
- Taş ticaretinde andezit bazen “volkanik taş” veya “lav taşı” gibi genel adlarla satılır; bu adlar kayacın türünü belirtmez.
- Andezit, adı benzeyen andezin mineraliyle aynı şey değildir. Andezin, andezitteki plajiyoklazlardan biridir; “andezin” adıyla satılan kırmızı süs taşlarının bir kısmının ise bakırla ısıl işlem görerek renklendirildiği gemoloji laboratuvarlarınca saptanmıştır.
Bunu biliyor muydun?
Ankara'daki Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi binası (bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi), pembe-mor renkli yerel andezitle, yani “Ankara taşı” ile yapılmıştır.
Andezit adı, ilk kez And Dağları'ndaki bir lav dizisi için kullanılmıştır.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- And Dağları, Güney Amerika · Tarihî kaynakKayaç, adını bu sıradağlardaki yanardağların lavlarından alır.
- Ankara Kalesi, Altındağ, Ankara · Tarihî kaynakKale andezit kayalıklar üzerine kuruludur; sur taşlarının çoğu da pembe renkli, porfirik andezittir.
- Gölbaşı, Ankara · Bilinen bulunuş yeriPembe ve gri “Ankara taşı”nın çıkarıldığı bilinen andezit ocak alanlarından.
- Soufrière Hills, Montserrat · Bilinen bulunuş yeri1995'te başlayan püskürmelerinde andezit lav kubbeleri ve bunların çökmesiyle oluşan piroklastik akıntılar üretmiştir.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Andesite · Encyclopaedia Britannica
- Origin of Ankara Castle Rampart Building Stones (Deniz & Kadıoğlu) · Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies, 2022
- Kurtuluş Savaşı Müzesi (I. TBMM Binası) · Türkiye Diyanet Vakfı Küre Ansiklopedi
- Control on the emplacement of the andesite lava dome of the Soufriere Hills volcano, Montserrat by degassing-induced crystallization · Terra Nova, 2000
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Bazalt
Okyanus tabanlarının ve Ay'daki koyu düzlüklerin kayacı: yeryüzünde en yaygın volkanik kayaç.
Biyotit
Granitteki siyah, parlak pullar: ince yapraklara ayrılan ve ayrıştıkça altın gibi parlayabilen koyu renkli mika.
Breş
Kırılıp yeniden yapışmış kayaç: keskin köşeli parçaları heyelanları, fayları, yanardağları ve göktaşı çarpmalarını anlatır.