Kayaç

Andezit

Andesite

Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.

Diğer adları: Ankara taşı (Ankara'nın pembe-gri andeziti)

  • Halk arasında: Doğal taş (yapı ve dekorasyon)
Fotoğraf: Siim Sepp · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Andezit, yanardağlardan çıkan lavın yeryüzünde soğumasıyla oluşan gri, pembe veya kahverengimsi bir kayaçtır. İnce taneli bir hamur içinde küçük beyaz ve siyah kristaller görülür. Bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı yerlerdeki yanardağlarda çok yaygındır; Ankara'nın tarihi yapılarında kullanılan “Ankara taşı” da bir andezittir.

Görseller

Nasıl oluşur?

Andezit, bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı dalma-batma zonlarındaki yanardağların en tipik kayacıdır. Dalan levhadan açığa çıkan su, üstteki mantonun kısmen erimesine yol açar; yükselen magma, yer kabuğunu geçerken değişime uğrayarak silisçe zenginleşir ve andezit bileşimini kazanır. Pasifik Okyanusu’nu çevreleyen yanardağ kuşağındaki yanardağların çoğu andezit püskürtür.

Andezitli magma bazalta göre daha ağdalı (viskoz) olduğundan bu yanardağlar dik yamaçlı stratovolkanlar oluşturur ve zaman zaman patlayıcı püskürmeler yapar. Aynı magma derinde yavaşça soğursa diyorit oluşur.

Ne işe yarar?

  • Yapı taşı: Dayanıklı olduğu için duvar ve cephe kaplaması, parke taşı ve bordür olarak kullanılır.
  • Kırmataş: Kırılarak yol yapımında ve betonda agrega (mıcır) olarak kullanılır.
  • Tarihî yapılar: Endonezya’daki Borobudur tapınağının stupaları, Peru’daki İnka kalesi Sacsayhuamán’ın istinat duvarı ve Ankara’nın tarihî binaları andezitten yapılmıştır.

Türkiye’de andezit

Anadolu’da geniş andezit alanları vardır ve andezit yapı taşı olarak yaygın biçimde kullanılır. Ankara Kalesi andezit kayalıklar üzerine kurulmuştur; surlarının taşları da büyük ölçüde pembe renkli andezittir. “Ankara taşı” adıyla bilinen pembe ve gri andezit, kentin tarihi binalarında kullanılmıştır: 1920–1924 yılları arasında meclis binası olarak kullanılan Birinci TBMM binası bu taşla yapılmıştır. Gölbaşı çevresi, Ankara andezitinin bilinen ocak alanlarındandır.

Değerini ne belirler?

Andezit bol bulunan bir yapı taşıdır; kırmataş olarak tonla satılır. Kaplama, parke ve bordür taşı olarak değerini çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, renk ve doku eşitliği (örneğin Ankara'nın pembe andeziti gibi aranan renkler), aşınmaya ve dona dayanıklılığı, kolay kesilip işlenebilmesi ve ocağın taşın kullanılacağı yere uzaklığı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    İnce taneli gri, pembe veya kahverengimsi bir hamur içinde, gözle seçilen beyaz feldispat ve siyah, çubuk biçimli hornblend ya da piroksen kristalleri bulunur.

  2. 2

    Bazalttan genellikle daha açık renklidir; ancak koyu renkli andezitler bazalttan çıplak gözle ayırt edilemeyebilir.

  3. 3

    Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçakla zor çizilir.

  4. 4

    Bazı örneklerde lavdaki gaz kabarcıklarından kalan küçük boşluklar görülür.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Koyu andezit ile bazalt, parke ve kaplama taşı olarak sık karıştırılır; kesin ayrım için ince kesit veya kimyasal analiz gerekir.
  • Taş ticaretinde andezit bazen “volkanik taş” veya “lav taşı” gibi genel adlarla satılır; bu adlar kayacın türünü belirtmez.
  • Andezit, adı benzeyen andezin mineraliyle aynı şey değildir. Andezin, andezitteki plajiyoklazlardan biridir; “andezin” adıyla satılan kırmızı süs taşlarının bir kısmının ise bakırla ısıl işlem görerek renklendirildiği gemoloji laboratuvarlarınca saptanmıştır.

Yanlış bilinenler

  • YanlışKoyu gri ya da siyah volkanik taşların hepsi bazalttır.

    DoğrusuKoyu renkli andezitler de bazalta çok benzer; iki kayaç esas olarak silis oranıyla ayrılır. Kesin ayrım için ince kesit incelemesi ya da kimyasal analiz gerekir.

Bunu biliyor muydun?

Ankara'daki Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi binası (bugün Kurtuluş Savaşı Müzesi), pembe-mor renkli yerel andezitle, yani “Ankara taşı” ile yapılmıştır.

Andezit adı, ilk kez And Dağları'ndaki bir lav dizisi için kullanılmıştır.

Belgeseller

YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.

The Geologic Oddity in Washington; The World's Longest Andesite Lava FlowGeologyHub · İngilizce · YouTube’da izle ↗

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • And Dağları, Güney Amerika · Tarihî kaynakKayaç, adını bu sıradağlardaki yanardağların lavlarından alır.
  • Merapi Yanardağı, Orta Cava, Endonezya · Bilinen bulunuş yeriAğdalı andezit lavları çoğu kez lav kubbeleri oluşturur ve patlayıcı püskürmelere yol açar.
  • Borobudur, Magelang, Orta Cava, Endonezya · Tarihî kaynak9. yüzyıl tapınağı, yakındaki ocaklardan ya da Progo Nehri yatağından çıkarılan andezit benzeri gri taştan yapılmıştır.
  • Ruapehu Yanardağı, Kuzey Adası, Yeni Zelanda · Bilinen bulunuş yeriTaupo Yanardağ Kuşağı'nın güneyindeki stratovolkan; ağırlıkla plajiyoklazlı ve iki piroksenli andezit püskürtür.
  • Rainier Dağı, Washington, ABD · Bilinen bulunuş yeriKaskat Sıradağları'nın en yüksek yanardağı; başlıca andezit ve dasit lav akıntılarının birikmesiyle oluşmuştur.
  • Ankara Kalesi, Altındağ, Ankara · Tarihî kaynakKale andezit kayalıklar üzerine kuruludur; sur taşlarının çoğu da pembe renkli, porfirik andezittir.
  • Gölbaşı, Ankara · Bilinen bulunuş yeriPembe ve gri “Ankara taşı”nın çıkarıldığı bilinen andezit ocak alanlarından.
  • Soufrière Hills, Montserrat · Bilinen bulunuş yeri1995'te başlayan püskürmelerinde andezit lav kubbeleri ve bunların çökmesiyle oluşan piroklastik akıntılar üretmiştir.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Andezit nedir?

Andezit, yanardağlardan çıkan lavın yeryüzünde soğumasıyla oluşan gri, pembe veya kahverengimsi bir kayaçtır. İnce taneli bir hamur içinde küçük beyaz ve siyah kristaller görülür. Bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı yerlerdeki yanardağlarda çok yaygındır; Ankara'nın tarihi yapılarında kullanılan “Ankara taşı” da bir andezittir.

Andezit ne işe yarar?

Yapı taşı: Dayanıklı olduğu için duvar ve cephe kaplaması, parke taşı ve bordür olarak kullanılır. Kırmataş: Kırılarak yol yapımında ve betonda agrega (mıcır) olarak kullanılır. Tarihî yapılar: Endonezya'daki Borobudur tapınağının stupaları, Peru'daki İnka kalesi Sacsayhuamán'ın istinat duvarı ve Ankara'nın tarihî binaları andezitten yapılmıştır.

Andezit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,4–2,8 g/cm³’tür.

Andezit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: And Dağları, Güney Amerika; Borobudur, Magelang, Orta Cava, Endonezya; Ankara Kalesi, Altındağ, Ankara; Merapi Yanardağı, Orta Cava, Endonezya; Ruapehu Yanardağı, Kuzey Adası, Yeni Zelanda.

Andezit Türkiye’de nerede bulunur?

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Ankara Kalesi, Altındağ, Ankara; Gölbaşı, Ankara.

Andezit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

İnce taneli gri, pembe veya kahverengimsi bir hamur içinde, gözle seçilen beyaz feldispat ve siyah, çubuk biçimli hornblend ya da piroksen kristalleri bulunur. Bazalttan genellikle daha açık renklidir; ancak koyu renkli andezitler bazalttan çıplak gözle ayırt edilemeyebilir. Sirke veya seyreltik asitle köpürmez; çelik bıçakla zor çizilir. Koyu andezit ile bazalt, parke ve kaplama taşı olarak sık karıştırılır; kesin ayrım için ince kesit veya kimyasal analiz gerekir.

Andezit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Andezit bol bulunan bir yapı taşıdır; kırmataş olarak tonla satılır. Kaplama, parke ve bordür taşı olarak değerini çatlaksız büyük blok çıkarılabilmesi, renk ve doku eşitliği (örneğin Ankara'nın pembe andeziti gibi aranan renkler), aşınmaya ve dona dayanıklılığı, kolay kesilip işlenebilmesi ve ocağın taşın kullanılacağı yere uzaklığı belirler.

Kaynaklar

  1. Andesite · Encyclopaedia Britannica
  2. Origin of Ankara Castle Rampart Building Stones (Deniz & Kadıoğlu) · Ankara Araştırmaları Dergisi / Journal of Ankara Studies, 2022
  3. Kurtuluş Savaşı Müzesi (I. TBMM Binası) · Türkiye Diyanet Vakfı Küre Ansiklopedi
  4. Control on the emplacement of the andesite lava dome of the Soufriere Hills volcano, Montserrat by degassing-induced crystallization · Terra Nova, 2000
  5. Andesite · Wikipedia
  6. Mount Merapi · Wikipedia
  7. Borobudur · Wikipedia
  8. Ruapehu and Tongariro stratovolcanoes: a review of current understanding · New Zealand Journal of Geology and Geophysics
  9. Mount Rainier · U.S. Geological Survey (USGS)

Dış bağlantılar

İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir

Aynı basamaktaki taşlar

Çerez politikası