Mineraloid
Libya çöl camı
Libyan desert glass
Sahra'nın ortasında, 29 milyon yıl önce eriyip camlaşan kum taşı: Tutankamon'un göğüslüğündeki sarı böcek bu camdan oyulmuştur.
- Halk arasında: Yarı değerli taş
Kısaca
Libya çöl camı, Mısır'ın güneybatısında, Libya sınırına yakın çöl kumları arasında bulunan açık sarı ya da yeşilimsi sarı doğal bir camdır. Neredeyse tamamen silikadan oluşur. Yaklaşık 29 milyon yıl önce yüzeydeki kum taşının bir göktaşı çarpmasıyla ya da havada patlayan bir göktaşının ısısıyla eriyip hızla soğumasıyla oluştuğu düşünülür. Taş Çağı insanları ondan alet yapmış, Eski Mısırlılar ise Tutankamon'un göğüslüğündeki bok böceği (skarabe) figürünü bu camdan oymuştur.
Görseller
Nasıl oluşur?
Libya çöl camı, yaklaşık 29 milyon yıl önce yüzeydeki kum taşının birden eriyip hızla soğumasıyla oluştu. Neredeyse saf silikadan oluşan bu cama lechatelierit denir. Erimeyi neyin sağladığı uzun süre tartışıldı:
- Göktaşı çarpması: Son araştırmalar camı zirkonun parçalanması, buharlaşmış kuvars ve göktaşı metalleri gibi çarpma izleriyle ilişkilendirir. Camda bulunan bazı zirkon yapıları yalnızca reidit adlı mineral çok yüksek sıcaklıkta eriyip yeniden zirkona dönüşünce oluşur; reidit bugüne kadar yalnızca göktaşı çarpma alanlarında bulunmuştur.
- Havada patlama: Bazı araştırmacılar camın, büyük bir göktaşının yere değmeden havada patlamasıyla yayılan ısıyla eridiğini öne sürmüştür. Ancak reidit izleri bu açıklamayla uyuşmaz, çünkü havada patlamalar böyle bir mineral dönüşümü yaratmaz.
Ne işe yarar?
- Taş Çağı aletleri: Taş Çağı’nda obsidyen gibi yontularak alet ve ok ucu yapımında kullanıldı.
- Firavun takısı: Tutankamon’un göğüslüğündeki bok böceği (skarabe) figürü bu camdan oyulmuştur.
- Bilim: İçindeki mineral izleri, büyük göktaşı olaylarının yeryüzünde nasıl izler bıraktığını anlamaya yardım eder.
- Koleksiyon ve takı: Bugün koleksiyonlarda ve kesilip parlatılarak takılarda kullanılır.
Değerini ne belirler?
Libya çöl camı dünyada yalnızca tek bir alandan bilindiği için koleksiyoncular arasında aranan bir malzemedir. Değerini rengi ve berraklığı, boyutu, kabarcık ve kapanımları, yüzeyindeki rüzgâr izlerinin güzelliği ve bulunuş yerinin belgelenmiş olması belirler. Takı için kesilmiş ya da oyulmuş parçalarda işçilik de önemlidir. Bilimsel açıdan ise oluşumunu aydınlatan kapanımlar taşıyan örnekler değerlidir.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Açık sarıdan bal sarısına, yeşilimsi sarıdan süt beyazına kadar renkleri olan, saydam ya da yarı saydam bir camdır.
- 2
Yüzeyi çoğu zaman rüzgârın taşıdığı kumla aşınmış, mat ve oyuklu görünür; kırık yüzeyi ise cam gibi parlar.
- 3
Obsidyen gibi midye kabuğu biçiminde (konkoidal) kırılır; keskin kenarlar verir.
- 4
Hafiftir (yoğunluk yaklaşık 2,2 g/cm³) ve serttir (sertlik 6–7).
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Sarı ya da yeşil yapay camlar Libya çöl camına benzeyebilir; bulunuş yeri belgesi olmayan örneklere dikkat edilmelidir.
- Tektitler (örneğin moldavit) de çarpma camıdır ama çoğunlukla koyu yeşil, kahverengi ya da siyahtır ve daha az silika içerir; Libya çöl camı ise neredeyse saf silikadır ve açık sarıdır.
Yanlış bilinenler
YanlışLibya çöl camı uzaydan düşmüş bir göktaşıdır.
DoğrusuDeğildir: Yeryüzündeki kum taşının erimesiyle oluşmuş bir camdır. Erimeyi bir göktaşının çarpması ya da havada patlayan bir göktaşının ısısı sağlamıştır; camın içinde yalnızca az miktarda göktaşı izi bulunur.
YanlışLibya çöl camı Libya'da bulunur.
DoğrusuAdı, Sahra'nın doğusundaki Libya Çölü bölgesinden gelir. Bulunuş alanı ise büyük ölçüde Mısır'ın güneybatısında, Libya sınırına yakın Büyük Kum Denizi ile Gilf Kebir platosu arasındadır.
Bunu biliyor muydun?
Tutankamon'un göğüslüğündeki sarı skarabenin Libya çöl camından oyulduğu 1998'de İtalyan mineralog Vincenzo de Michele tarafından doğrulandı.
Parçalar yaklaşık 6.500 km²'lik bir alana saçılmıştır; toplam miktarın yaklaşık 1.400 ton olduğu tahmin edilir.
Bilimsel olarak ilk kez 1932'de İngiliz jeologlar Patrick A. Clayton ve Leonard James Spencer tarafından tanımlandı.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Büyük Kum Denizi ile Gilf Kebir arası, Mısır–Libya sınırı · Tip lokaliteBilinen tek bulunuş alanı. Parçalar, Mısır'ın güneybatısında Büyük Kum Denizi ile Gilf Kebir platosu arasında yaklaşık 6.500 km²'lik bir alana saçılmıştır; toplam miktarın yaklaşık 1.400 ton olduğu tahmin edilir. Nokta Gilf Kebir platosunu gösterir; alan bunun kuzeyine uzanır.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Libya çöl camı nedir?
Libya çöl camı, Mısır'ın güneybatısında, Libya sınırına yakın çöl kumları arasında bulunan açık sarı ya da yeşilimsi sarı doğal bir camdır. Neredeyse tamamen silikadan oluşur. Yaklaşık 29 milyon yıl önce yüzeydeki kum taşının bir göktaşı çarpmasıyla ya da havada patlayan bir göktaşının ısısıyla eriyip hızla soğumasıyla oluştuğu düşünülür. Taş Çağı insanları ondan alet yapmış, Eski Mısırlılar ise Tutankamon'un göğüslüğündeki bok böceği (skarabe) figürünü bu camdan oymuştur.
Libya çöl camı ne işe yarar?
Taş Çağı aletleri: Taş Çağı'nda obsidyen gibi yontularak alet ve ok ucu yapımında kullanıldı. Firavun takısı: Tutankamon'un göğüslüğündeki bok böceği (skarabe) figürü bu camdan oyulmuştur. Bilim: İçindeki mineral izleri, büyük göktaşı olaylarının yeryüzünde nasıl izler bıraktığını anlamaya yardım eder. Koleksiyon ve takı: Bugün koleksiyonlarda ve kesilip parlatılarak takılarda kullanılır.
Libya çöl camı ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 6–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,2 g/cm³’tür.
Libya çöl camı nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Büyük Kum Denizi ile Gilf Kebir arası, Mısır–Libya sınırı.
Libya çöl camı gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Açık sarıdan bal sarısına, yeşilimsi sarıdan süt beyazına kadar renkleri olan, saydam ya da yarı saydam bir camdır. Yüzeyi çoğu zaman rüzgârın taşıdığı kumla aşınmış, mat ve oyuklu görünür; kırık yüzeyi ise cam gibi parlar. Obsidyen gibi midye kabuğu biçiminde (konkoidal) kırılır; keskin kenarlar verir. Sarı ya da yeşil yapay camlar Libya çöl camına benzeyebilir; bulunuş yeri belgesi olmayan örneklere dikkat edilmelidir.
Libya çöl camı değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Libya çöl camı dünyada yalnızca tek bir alandan bilindiği için koleksiyoncular arasında aranan bir malzemedir. Değerini rengi ve berraklığı, boyutu, kabarcık ve kapanımları, yüzeyindeki rüzgâr izlerinin güzelliği ve bulunuş yerinin belgelenmiş olması belirler. Takı için kesilmiş ya da oyulmuş parçalarda işçilik de önemlidir. Bilimsel açıdan ise oluşumunu aydınlatan kapanımlar taşıyan örnekler değerlidir.
Kaynaklar
- Libyan desert glass · Wikipedia
- Libysches Wüstenglas · Wikipedia (Almanca)
- Gilf Kebir · Wikipedia
- Libyan Desert Glass tektite (Oligocene, 28.5 Ma; Libyan Desert, Egypt) (James St. John) · Wikimedia Commons
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar

Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.

Almandin
En yaygın granat: adını Anadolu'daki antik Alabanda kentinden alan, koyu kırmızı ve demirli bir taş; hem takıda hem zımparada kullanılır.

Amazonit
Turkuaza benzeyen yeşil-mavi bir feldispat: mikroklinin çeşidi, üç bin yılı aşkın süredir takıda kullanılıyor, ama kurşun salabilir.