VaryeteŞunun bir çeşidi: Kuvars
Sitrin
SiO₂Citrine
Kuvarsın sarı-turuncu çeşidi: doğada nadirdir, piyasada görülenlerin çoğu ısıtılmış ametisttir.
Diğer adları: Sarı kuvars
- Değerli taş
Kısaca
Sitrin, kuvarsın soluk sarıdan kahverengimsi turuncuya kadar değişen renklerdeki şeffaf çeşididir. Doğal sitrin oldukça nadirdir. Takılarda gördüğümüz sitrinlerin büyük bölümü, mor renkli ametistin ısıtılarak sarıya ya da turuncuya dönüştürülmesiyle elde edilir.
Rengi nereden gelir?
Doğal sitrinin rengini neyin oluşturduğu konusunda bilim insanları tam olarak uzlaşmış değildir. Bir görüşe göre renk, dumanlı kuvarsta olduğu gibi kristaldeki eser miktardaki alüminyumun doğal radyasyonla etkileşmesinden doğar; başka bir görüş ise eser miktardaki demire işaret eder. Kesin olan şu ki doğal sitrin nadirdir ve genellikle soluk renklidir.
Isıtılmış ametist
Ametist ısıtıldığında mor rengini kaybeder ve içindeki demir nedeniyle sarı, turuncu ya da kahverengimsi kırmızı bir renk alır. Piyasadaki sitrinin büyük bölümü bu yolla, özellikle Brezilya’nın güneyi ve Uruguay gibi büyük ametist üreticisi bölgelerden gelen taşlardan elde edilir. Bu işlem kalıcıdır ve takı dünyasında kabul görür; yine de taşın ısıtıldığının alıcıya söylenmesi gerekir.
Değerini ne belirler?
En çok aranan renk, kahverengi tonları olmayan, doygun sarıdan kırmızımsı turuncuya kadar uzanan renklerdir. Sitrin görece bol bulunduğundan iri taşlar da kolayca bulunabilir. Berraklık ve kesim kalitesi de değeri etkiler. Sitrin, yüzyıllarca altın sarısı taşların hepsine topaz denmesi yüzünden topazla karıştırılmıştır; iki taşı ayırmak için sertlik ve optik özelliklere bakılır.
Nasıl tanınır?
- 1
Kuvars kadar serttir (7): camı çizer, çelik bıçak onu çizemez. Benzer renkteki sarı topaz ise daha serttir (8).
- 2
Doğal sitrin genellikle soluk sarı tondadır; koyu turuncu ve kırmızımsı kahverengi tonlar çoğu zaman ısıtılmış ametistten gelir.
- 3
“Sitrin” geodlarında ve kristal kümelerinde renk kristallerin ucunda koyulaşıp dibe doğru beyazlaşıyorsa, bu büyük olasılıkla ısıtılmış ametisttir.
- 4
Kesilmiş bir taşın doğal mı yoksa ısıtılmış mı olduğu çoğu zaman evde anlaşılamaz; kesin sonuç için gemoloji laboratuvarı gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Isıtılmış ametist: Piyasadaki sitrinin büyük bölümü budur. Yaygın ve kabul gören bir işlemdir, ancak satıcının bunu açıkça belirtmesi gerekir.
- Isıtılmış dumanlı kuvars: Dumanlı kuvars ısıtıldığında rengi açılır ve bazen sarıya döner; bu taşlar da sitrin olarak satılabilir.
- Yanıltıcı adlar: Sitrin yüzyıllarca topazla karıştırılmıştır. Bugün hâlâ rastlanan “Madeira topazı” gibi adlar yanıltıcıdır; taş topaz değil, kuvarstır.
- Yüzeyi veya çatlakları demir oksitle boyanmış kuvars sitrin sayılmaz; böyle taşlarda renk yalnızca yüzeyde ya da lekeler hâlinde görülür.
Bunu biliyor muydun?
Adı Fransızca “citron” (limon) sözcüğünden gelir.
Bolivya'daki Anahí madeninden çıkan bazı kristallerde mor ve sarı bölgeler aynı taşta doğal olarak bir arada bulunur; bu taşa ametrin denir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Rio Grande do Sul, Brezilya · Önemli yatakIsıtılarak sitrine dönüştürülen ametistin başlıca kaynaklarından
- Anahí madeni, doğu Bolivya · Bilinen bulunuş yeriBrezilya sınırına yakın; doğal sitrin, ametist ve ikisinin bir arada bulunduğu ametrin çıkarılır
- Madagaskar · Bilinen bulunuş yeriDoğal sitrin kaynaklarından biri
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
Kaynaklar
- Citrine Description (Gem Encyclopedia) · GIA
- Is citrine treated? · GIA
- The Anahí Ametrine Mine, Bolivia (Vasconcelos, Wenk & Rossman), Gems & Gemology 30(1) · GIA, 1994
- Smoky quartz · Encyclopaedia Britannica
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.
Ametist
Kuvarsın mor çeşidi: rengini kristaldeki eser miktarda demir ile doğal radyasyonun ortak etkisinden alan bir süs taşı.
Aytaşı
Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.