VaryeteŞunun bir çeşidi: Diyopsit

Krom diyopsit

CaMgSi₂O₆Chrome diopside

Diyopsitin kromla renklenmiş canlı yeşil türü: zümrüde benzeyen ama ondan çok daha yumuşak ve çok daha uygun fiyatlı bir taş.

Halk arasında: Yarı değerli taş

Fotoğraf: James St. John · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Krom diyopsit, piroksen ailesinden diyopsit mineralinin, yapısına az miktarda krom girmiş yeşil türüdür. Zümrüdü de yeşile boyayan element olan krom, ona canlı ve doygun bir yeşil verir. Takılık taşların çoğu Rusya'nın Yakutya bölgesindeki İnagli yatağından çıkar. ICA'ya göre saf ve zengin yeşilde en uygun fiyatlı taştır; ama yumuşak ve dilinimli olduğu için dikkatli kullanılmalıdır.

Görseller

Krom diyopsit örneği (2) — Fotoğraf: ZngZng · Public domain · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Krom diyopsit çoğunlukla ultrabazik, yani silisçe fakir, magnezyumca zengin kayaçlarla ilişkilidir. Diyopsitin kristal yapısında magnezyumun bir kısmının yerini krom alır: İnagli taşlarında krom oksit oranı yüzde 0,13 ile 0,75 arasındadır; Rusça Vikipedi’ye göre bu oran yüzde 2’ye kadar çıkabilir. Dünyanın başlıca yatağı, Yakutya’daki İnagli halkalı masifidir: Mezozoyik çağda yerleşmiş alkali ve ultrabazik kayaçlardan oluşan bu masifin dünit çekirdeğindeki feldispat–krom diyopsit–mika damarları yaklaşık 133 milyon yıl önce oluşmuştur. Araştırmacılar bu damarları, masif içindeki sıcak sıvıların kayacı değiştirmesine ve yeniden kristallenmeye bağlar; taşın içindeki küçük ergiyik kapanımları yaklaşık 770–850 °C’de oluştuğuna işaret eder.

Krom diyopsit ayrıca yerin mantosundan gelen peridotit parçalarının yaygın bir bileşenidir. Kimberlit volkanları bu parçaları yüzeye taşıdığında, krom diyopsit taneleri de kimberlitin içinde ve çevresinde dağınık hâlde bulunur.

Ne işe yarar?

Takı: Yüzeyli (faset) kesilerek çoğunlukla küpe ve kolye uçlarında kullanılır; yumuşak olduğu için yüzük ve bilezik için daha az tercih edilir.
Zümrüde ve tsavorite seçenek: Rengi, çok daha pahalı yeşil taşlarla, örneğin tsavorit ve kromlu yeşil turmalinle yarışabilir.
Elmas arama: Kimberlitlerin yakınında bulunduğu için, elmas yatağı arayan jeologlara ipucu verir.
Bilim: GIA’ya göre bir elmasın içinde krom diyopsit kapanımı bulunması, o elmasın yerin mantosunda peridotit denen kayaçta büyüdüğünü gösterir.

Başka nerelerde bulunur?

Takılık krom diyopsitin büyük bölümü İnagli’den gelse de mineral başka yerlerde de çıkar. Güney Afrika’daki Kimberley elmas madenlerinin kimberlitlerinde krom içeren diyopsit bulunur; Handbook of Mineralogy, Dutoitspan madeninden bir örneğin kimyasal analizini verir. Finlandiya’daki Outokumpu maden bölgesinde krom diyopsit kristalleri, yeşil krom granatı uvarovit ve pirotinle birlikte görülür. ABD’de Colorado–Wyoming sınırındaki State Line kimberlitlerinden ve Wyoming’deki Green River Havzası’ndan çıkan krom diyopsitin önemli bir kısmı taş kalitesindedir. Gemoloji kaynakları Pakistan, Afganistan ve Myanmar’ı da kaynaklar arasında sayar.

Piyasaya çıkışı

ICA’ya göre krom diyopsit çoğunlukla Yakutya ve Sibirya’dan çıkarılır. Eski Sovyetler Birliği’nde ekonominin serbestleşmesiyle uluslararası piyasada eskisinden çok daha kolay bulunur hâle gelmiştir. İnagli taşları çok saydam ve yoğun yeşil olarak tanımlanır. Taşın ailesi ve öteki türleri için diyopsit sayfasına bakabilirsiniz.

Değerini ne belirler?

Krom diyopsitin değerini en çok renk belirler: canlı, doygun ve eşit dağılmış bir yeşil aranır. Taş büyüdükçe renk fazla koyulaştığından, değeri birçok taşta olduğu gibi boyutla birlikte düzenli artmaz; parlak renkli, temiz küçük taşlar en çok aranır. Saydamlık, kesim kalitesi ve yüzey kenarlarının hasarsızlığı da önemlidir. Kesiciler pleokroizma nedeniyle en iyi yeşili gösterecek yönü seçmek zorundadır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Rengi canlı yeşilden koyu yeşile değişir; iri taşlarda renk o kadar koyulaşır ki taş neredeyse siyah görünebilir. Bu yüzden çoğu kesilmiş taş küçüktür.
2
Belirgin pleokroizma gösterir: taşa farklı yönlerden bakıldığında saf yeşil, sarımsı yeşil ve sarı-kahverengi gölgeli yeşil tonlar görülebilir.
3
Sertliği yaklaşık 5,5–6,5'tir: kuvars onu çizer. İki yönde dilinimi vardır; yüzey kenarları zamanla aşınabilir ve sert bir darbeyle taş yarılabilir.
4
İçinde ince lifli kapanımlar görülebilir; nadiren kedi gözü etkisi gösterir. Kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

Yanlış bilinenler

Yanlış“Sibirya zümrüdü” diye satılan krom diyopsit bir zümrüt türüdür.
DoğrusuKrom diyopsit bir piroksendir; zümrüt ise beril mineralinin türüdür. İkisini yeşile boyayan element aynıdır (krom), ama mineraller tamamen farklıdır; “Sibirya zümrüdü” yanıltıcı bir ticari addır.
YanlışKrom diyopsit her gün takılan bir yüzükte rahatça kullanılabilir.
DoğrusuSertliği yalnızca 5,5 dolayındadır ve iki yönde dilinimi vardır. ICA, bu yüzden küpe ya da kolye ucunun, çok yıpranan bir yüzükten daha uygun olduğunu belirtir.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Kristal terapi siteleri krom diyopsitin “kalp çakrasını” uyardığını, sevgi, şefkat ve affetme duygularını desteklediğini ileri sürer.
Aynı kaynaklar taşın baş ağrısına iyi geldiğini, tansiyonu düzenlediğini ve hastalıktan sonra iyileşmeyi hızlandırdığını iddia eder.

Bilim ne diyor?

Krom diyopsitin duyguları etkilediğine, baş ağrısını geçirdiğine, tansiyonu düzenlediğine ya da iyileşmeyi hızlandırdığına dair bilimsel bir kanıt yoktur. Taş, içine az miktarda krom girmiş sıradan bir kalsiyum-magnezyum silikattır. Baş ağrısı, yüksek tansiyon ve iyileşme süreci için hekime başvurulmalıdır.

Bunu biliyor muydun?

Krom diyopsit taneleri kimberlit borularının çevresinde dağınık olarak bulunur ve elmas aramalarında ipucu olarak kullanılır; elmasların içinde kapanım olarak da görülür.

İnagli masifi yalnızca krom diyopsitiyle değil, platin ve vermikülit yataklarıyla da bilinir.

Rus bilimsel yayınlarında bile İnagli'nin krom diyopsitine tırnak içinde “Yakut zümrüdü” denir; ama bu ad da yanıltıcıdır, taşın zümrütle ilgisi yoktur.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

İnagli masifi, Aldan'ın yaklaşık 29 km batı-güneybatısı, Saha (Yakutya), Rusya · Önemli yatakTakı kalitesindeki krom diyopsitin başlıca kaynağı; taş, masifin dünit çekirdeğindeki feldispat–krom diyopsit–mika damarlarında bulunur
Kimberley elmas madenleri (Dutoitspan), Kuzey Kap, Güney Afrika · Bilinen bulunuş yeriKimberlit borularından krom içeren diyopsit; Handbook of Mineralogy Dutoitspan madeninden bir analiz verir
Outokumpu, Kuzey Karelya, Finlandiya · Bilinen bulunuş yeriUvarovit ve pirotinle birlikte bulunan krom diyopsit kristalleri
State Line kimberlit bölgesi (Kelsey Lake çevresi), Larimer County, Colorado, ABD · Bilinen bulunuş yeriColorado–Wyoming sınırındaki kimberlitlerden çıkan krom diyopsitin önemli bir kısmı taş kalitesindedir

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Krom diyopsit nedir?

Krom diyopsit ne işe yarar?

Takı: Yüzeyli (faset) kesilerek çoğunlukla küpe ve kolye uçlarında kullanılır; yumuşak olduğu için yüzük ve bilezik için daha az tercih edilir. Zümrüde ve tsavorite seçenek: Rengi, çok daha pahalı yeşil taşlarla, örneğin tsavorit ve kromlu yeşil turmalinle yarışabilir. Elmas arama: Kimberlitlerin yakınında bulunduğu için, elmas yatağı arayan jeologlara ipucu verir. Bilim: GIA'ya göre bir elmasın içinde krom diyopsit kapanımı bulunması, o elmasın yerin mantosunda peridotit denen kayaçta büyüdüğünü gösterir.

Krom diyopsit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,22–3,38 g/cm³’tür.

Krom diyopsit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: İnagli masifi, Aldan'ın yaklaşık 29 km batı-güneybatısı, Saha (Yakutya), Rusya; Kimberley elmas madenleri (Dutoitspan), Kuzey Kap, Güney Afrika; Outokumpu, Kuzey Karelya, Finlandiya; State Line kimberlit bölgesi (Kelsey Lake çevresi), Larimer County, Colorado, ABD.

Krom diyopsit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi canlı yeşilden koyu yeşile değişir; iri taşlarda renk o kadar koyulaşır ki taş neredeyse siyah görünebilir. Bu yüzden çoğu kesilmiş taş küçüktür. Belirgin pleokroizma gösterir: taşa farklı yönlerden bakıldığında saf yeşil, sarımsı yeşil ve sarı-kahverengi gölgeli yeşil tonlar görülebilir. Sertliği yaklaşık 5,5–6,5'tir: kuvars onu çizer. İki yönde dilinimi vardır; yüzey kenarları zamanla aşınabilir ve sert bir darbeyle taş yarılabilir.

Krom diyopsit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Krom diyopsitin değerini en çok renk belirler: canlı, doygun ve eşit dağılmış bir yeşil aranır. Taş büyüdükçe renk fazla koyulaştığından, değeri birçok taşta olduğu gibi boyutla birlikte düzenli artmaz; parlak renkli, temiz küçük taşlar en çok aranır. Saydamlık, kesim kalitesi ve yüzey kenarlarının hasarsızlığı da önemlidir. Kesiciler pleokroizma nedeniyle en iyi yeşili gösterecek yönü seçmek zorundadır.

Krom diyopsit neye iyi gelir?

Kristal terapi siteleri krom diyopsitin “kalp çakrasını” uyardığını, sevgi, şefkat ve affetme duygularını desteklediğini ileri sürer. Aynı kaynaklar taşın baş ağrısına iyi geldiğini, tansiyonu düzenlediğini ve hastalıktan sonra iyileşmeyi hızlandırdığını iddia eder. Krom diyopsitin duyguları etkilediğine, baş ağrısını geçirdiğine, tansiyonu düzenlediğine ya da iyileşmeyi hızlandırdığına dair bilimsel bir kanıt yoktur. Taş, içine az miktarda krom girmiş sıradan bir kalsiyum-magnezyum silikattır. Baş ağrısı, yüksek tansiyon ve iyileşme süreci için hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.