Mineral
Pirarjirit
Ag₃SbS₃Pyrargyrite
Prustitin koyu kırmızı ikizi: önemli bir gümüş cevheri, adı Yunanca “ateş” ve “gümüş”ten gelir.
Diğer adları: Koyu kırmızı gümüş cevheri · Yakut gümüşü
- Halk arasında: Maden ve hammadde
.jpg){kind=link}
Kısaca
Pirarjirit, gümüş, antimon ve kükürtten oluşan bir mineraldir (Ag₃SbS₃). Koyu kırmızı renkli, elmas gibi parlayan kristalleri yüzünden “koyu kırmızı gümüş cevheri” ya da “yakut gümüşü” diye de anılır. Önemli bir gümüş cevheridir. Prustitle aynı yapıdadır; aradaki fark, prustitte arsenik, pirarjiritte antimon bulunmasıdır. Adını 1831'de E. F. Glocker, bileşimine ve rengine işaret ederek Yunanca “ateş” ve “gümüş” sözcüklerinden verdi.
Görseller
.jpg){kind=link}
Nasıl oluşur?
Pirarjirit, sıcak su çözeltilerinin (hidrotermal sıvıların) çatlaklarda dolaşarak bıraktığı damarlarda, düşük sıcaklıkta ve geç evrede oluşan birincil bir mineraldir; ikincil süreçlerle de oluşabilir. Yanında doğal gümüş, akantit, tetraedrit ve öteki gümüş sülfotuzlarıyla kalsit, dolomit ve kuvars bulunur. Prustitle bileşim bakımından iç içe geçebilir.
Handbook of Mineralogy’ye göre bilinen yerleri arasında Almanya’da Sankt Andreasberg ve Freiberg, İspanya’da Hiendelaencina, Çekya’da Jáchymov ve Příbram, ABD’de Comstock Lode, Bolivya’da Colquechaca, Meksika’da Fresnillo ve Guanajuato, Şili’de Chañarcillo ve Avustralya’da Broken Hill vardır.
Ne işe yarar?
- Gümüş cevheri: Önemli bir gümüş kaynağıdır; gümüş sülfür mineralleri flotasyonla zenginleştirilir.
- Koleksiyon: Koyu kırmızı, parlak kristalleri koleksiyoncular tarafından aranır.
Değerini ne belirler?
Pirarjirit önemli bir gümüş cevheridir: Saf pirarjiritin ağırlığının yaklaşık %60'ı gümüştür. Oksitlenmiş gümüş yataklarında seyrek değildir, ama güzel örnek olarak nadirdir. Koleksiyonda koyu kırmızı, parlak, keskin ve kararmamış kristaller aranır; ışıkta kararabildiği için karanlıkta saklanır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Koyu kırmızı renklidir, elmasımsı parlar ve yarı saydamdır; kristalleri sık sık çizgilidir.
- 2
Çizgi rengi morumsu kırmızıdır; bu, al kırmızı çizgi bırakan prustitten ayırmanın kolay bir yoludur.
- 3
Yumuşaktır (Mohs 2,5) ve ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 5,8).
- 4
Işıkta kaldıkça kararır.
- 5
Çoğunlukla doğal gümüş, akantit, tetraedrit, kalsit ve kuvarsla birlikte bulunur.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Prustit (açık kırmızı gümüş cevheri) çok benzerdir; ancak prustit al kırmızı, pirarjirit ise morumsu kırmızı çizgi bırakır.
- Zinober de kırmızıdır ve kırmızı çizgi bırakır; ancak gümüş değil cıva mineralidir. Kesin tanı için analiz gerekir.
Yanlış bilinenler
YanlışPirarjirit adını ateşte erimesinden alır.
DoğrusuAd, Yunanca “ateş” ve “gümüş” sözcüklerinden gelir; ama mineralin ateşte erimesine değil, ateş kırmızısı rengine ve içerdiği gümüşe işaret eder.
Bunu biliyor muydun?
Adı Yunanca pyr (ateş) ve argyros (gümüş) sözcüklerinden gelir; hem rengine hem de bileşimindeki gümüşe işaret eder.
Akantit, prustit ve pirarjirit, madencilik yapmaya yetecek kadar gümüş içerebilen az sayıdaki gümüş mineralindendir.
Kristalleri 6 cm'ye kadar büyüyebilir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Sankt Andreasberg, Harz Dağları, Almanya · Tarihî kaynakİyi kristal veren başlıca klasik yerlerden
- Himmelsfürst madeni, Brand-Erbisdorf (Freiberg yakını), Saksonya, Almanya · Tarihî kaynakFreiberg gümüş bölgesinin ünlü madeni
- Hiendelaencina, Guadalajara, İspanya · Bilinen bulunuş yeriGüzel örnekler veren İspanyol gümüş madenleri
- Guanajuato, Meksika · Önemli yatakİyi kristal veren başlıca yerlerden; Meksika'da Fresnillo da bilinir
- Příbram, Orta Bohemya, Çekya · Tarihî kaynakYüzyıllarca işletilen gümüşlü kurşun madenleri
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Pirarjirit nedir?
Pirarjirit, gümüş, antimon ve kükürtten oluşan bir mineraldir (Ag₃SbS₃). Koyu kırmızı renkli, elmas gibi parlayan kristalleri yüzünden “koyu kırmızı gümüş cevheri” ya da “yakut gümüşü” diye de anılır. Önemli bir gümüş cevheridir. Prustitle aynı yapıdadır; aradaki fark, prustitte arsenik, pirarjiritte antimon bulunmasıdır. Adını 1831'de E. F. Glocker, bileşimine ve rengine işaret ederek Yunanca “ateş” ve “gümüş” sözcüklerinden verdi.
Prustit ile pirarjirit nasıl ayrılır?
İkisi de “yakut gümüşü” diye anılan, aynı yapıda, kırmızı gümüş mineralleridir. En kolay ayrım çizgi rengindedir: Prustit pürüzsüz porselen üzerinde al kırmızı, pirarjirit ise morumsu kırmızı çizgi bırakır. Bileşim farkı ise prustitin arsenik, pirarjiritin antimon içermesidir.
Pirarjirit ne işe yarar?
Gümüş cevheri: Önemli bir gümüş kaynağıdır; gümüş sülfür mineralleri flotasyonla zenginleştirilir. Koleksiyon: Koyu kırmızı, parlak kristalleri koleksiyoncular tarafından aranır.
Pirarjirit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 2,5 değerindedir. Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşaktır. Özgül ağırlığı 5,82–5,86 g/cm³’tür.
Pirarjirit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Guanajuato, Meksika; Sankt Andreasberg, Harz Dağları, Almanya; Himmelsfürst madeni, Brand-Erbisdorf (Freiberg yakını), Saksonya, Almanya; Příbram, Orta Bohemya, Çekya; Hiendelaencina, Guadalajara, İspanya.
Pirarjirit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Koyu kırmızı renklidir, elmasımsı parlar ve yarı saydamdır; kristalleri sık sık çizgilidir. Çizgi rengi morumsu kırmızıdır; bu, al kırmızı çizgi bırakan prustitten ayırmanın kolay bir yoludur. Yumuşaktır (Mohs 2,5) ve ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 5,8). Prustit (açık kırmızı gümüş cevheri) çok benzerdir; ancak prustit al kırmızı, pirarjirit ise morumsu kırmızı çizgi bırakır.
Pirarjirit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Pirarjirit önemli bir gümüş cevheridir: Saf pirarjiritin ağırlığının yaklaşık %60'ı gümüştür. Oksitlenmiş gümüş yataklarında seyrek değildir, ama güzel örnek olarak nadirdir. Koleksiyonda koyu kırmızı, parlak, keskin ve kararmamış kristaller aranır; ışıkta kararabildiği için karanlıkta saklanır.
Kaynaklar
- Pyrargyrite · Wikipedia
- Handbook of Mineralogy: Pyrargyrite · Mineralogical Society of America
- Dünyada ve Türkiye'de Gümüş (Maden Serisi) · MTA Genel Müdürlüğü
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026
Aynı basamaktaki taşlar
Anglezit
Kurşun sülfattan oluşan, elmas gibi parlayan ağır mineral; galenin çevresinde kabuk gibi gelişir ve adını Galler'deki Anglesey adasından alır.
Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.
Arsenopirit
Gümüşi gri renkli, arsenik içeren yaygın bir sülfür minerali: vurulunca sarımsak kokar ve zehirlidir.