Mineral

Benitoit

BaTiSi₃O₉Benitoite

Takı kalitesindeki kristalleri dünyada tek bir madenden çıkan, safire benzeyen mavi taş: Kaliforniya'nın resmî eyalet taşı.

  • Halk arasında: Yarı değerli taş
  • Değerli taş
Fotoğraf: Didier Descouens · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Benitoit, baryum, titanyum ve silisyum içeren çok nadir bir mineraldir. Safir mavisi ile renksiz arasındaki tonlarıyla ve bazı yönlerde elmasınkini aşan ışık dağılımıyla tanınır. Takı kalitesindeki kristalleri ticari miktarda yalnızca ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki tek bir madenden çıkmıştır; bu yüzden fasetli taşlar çok azdır ve çoğu bir karattan küçüktür. Kaliforniya, benitoiti 1985'te resmî eyalet taşı ilan etti.

Görseller

Nasıl oluşur?

Benitoit olağandışı koşullarda oluşur: Düşük sıcaklık ve yüksek basıncın görüldüğü, dalma-batma bölgelerine özgü ortamlarda, hidrotermal olarak değişmiş serpantinit kütlelerinin içinde. Kaliforniya’da benitoit, serpantinitin içindeki mavişist (blueschist) kütlelerinde bulunur. Mavişist, serpantinitin bölgesel metamorfizmasından türeyen sıcak sıvılarla değişirken kayaçtaki kırıklarda benitoit kristalleri büyür; kırıkları sonradan beyaz natrolit doldurur. Kristallerle birlikte neptunit ve joakinit gibi nadir mineraller bulunur.

Ne işe yarar?

  • Takı: Benitoit fasetli taş olarak kesilir; yüzük ve kolye taşı olarak kullanılır. Belirgin bir dilinimi olmadığı için fasetlenmesi kolaydır. Ancak ani sıcaklık değişimlerine ve ultrasonik titreşime karşı duyarlıdır; bu yüzden ultrasonik temizleyicide temizlenmemelidir.
  • Koleksiyon: Beyaz natrolit üzerinde mavi kristaller mineral koleksiyoncularının en çok aradığı örneklerdendir.
  • Bilim: Elektron demetiyle güçlü floresan verdiği için, elektron mikroprob cihazlarında ışın boyutunu ayarlamak ve hizalamak için kullanılır; ayrıca baryum ve titanyum analizlerinde bir ölçüt olarak işe yarar.

Tek maden

Takı kalitesindeki benitoit, ticari miktarda dünyada yalnızca Kaliforniya’daki San Benito İlçesi’nin New Idria bölgesindeki Benitoite Gem madeninden çıkar; maden eskiden Dallas madeni olarak anılırdı. Madenci J. M. Couch taşı 1906–1907’de bulduğunda safir sanmıştı. Kaliforniya Üniversitesi’nden George D. Louderback yeni bir mineral olduğunu anladı ve adını, San Benito Nehri, ilçesi ve dağlarından verdi. Kaliforniya dışında Arkansas, Japonya ve Avustralya gibi birkaç yerde de benitoit bulunur; ancak bu yerlerde yalnızca eşlikçi mineral olarak görülür, takı kalitesinde değildir.

Değerini ne belirler?

Benitoitin değerini en çok mavi rengin doygunluğu ve eşitliği, berraklık, kesim ve boyut belirler; çokrenklilik güçlü olduğundan taşın doğru yönde kesilmesi de önemlidir. Takı kalitesinde malzeme yalnızca tek bir madenden çıktığı ve GIA'nın 1997 tarihli çalışmasına göre madenin ömrü boyunca yaklaşık 5.000 karat fasetli taş üretildiği için arz çok sınırlıdır; bu taşların yaklaşık %2'si 2 karatı aşar. Pembe ve renksiz taşlar çok nadirdir; turuncu renk ise ısıl işlemle elde edilir. Sentetik benitoit üretilebildiğinden doğal olduğunu gösteren bir laboratuvar raporu önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Rengi safir mavisinden menekşemsi maviye uzanır; aynı kristalde mavi ve renksiz bölgeler bir arada görülebilir. Pembe ve renksiz taşlar çok nadirdir.

  2. 2

    Çokrenkliliği (pleokroizma) güçlüdür: Kristale bir yönden bakınca mavi ya da menekşemsi mavi, başka yönden renksiz görünür.

  3. 3

    Kristalleri yassı, çoğunlukla üçgenimsi ya da altıgen biçimlidir ve beyaz natrolit mineralinin içinde, neptunit ve joakinit gibi nadir minerallerle birlikte bulunur.

  4. 4

    Kısa dalga morötesi ışıkta parlak gök mavisi renkte floresan verir; en güzel floresan minerallerden biri sayılır.

  5. 5

    Sertliği 6–6,5'tir; safirden (9) çok daha yumuşaktır. Safirden, daha yüksek çift kırılmasıyla ayrılır; kesin tanı için gemoloji laboratuvarı gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Safir ve tanzanit: Benzer mavi rengi nedeniyle karıştırılabilir; benitoit safirden daha yüksek çift kırılma gösterir.
  • Isıl işlem görmüş turuncu benitoit: Renksiz malzemeden ısıl işlemle turuncu taşlar elde edilmiştir; doğal benitoitte bu renk görülmemiştir.
  • Sentetik benitoit laboratuvarda üretilebilmiştir.

Yanlış bilinenler

  • YanlışBenitoit, safirin bir türüdür.

    DoğrusuBenitoit baryum ve titanyum içeren ayrı bir mineraldir; safir ise korundum mineralinin mavi çeşididir. Benitoit 1900'lerin başında ilk bulunduğunda madenci onu safir sanmıştı; ancak sertliği 6–6,5'tir, safirinki ise 9.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Orta: kanıtsız iddia

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

  • Bazı taş satıcıları ve kristal terapi siteleri benitoitin boğaz, üçüncü göz ve taç çakralarıyla ilişkili olduğunu, ruhsal iletişimi ve “astral yolculuğu” desteklediğini, koruma sağladığını ve hatta dünya dışı varlıklarla iletişimi kolaylaştırdığını ileri sürer.

Bilim ne diyor?

Benitoitin ruhsal ya da dünya dışı bir iletişime, korumaya ya da sağlığa herhangi bir etkisi olduğuna dair bilimsel kanıt yoktur; bu iddialar çoğunlukla satıcı ve kristal terapi yazılarından gelir. Taşın asıl çekiciliği nadirliği, rengi ve ışık dağılımıdır.

Bunu biliyor muydun?

Benitoit 1985'te Kaliforniya'nın resmî eyalet taşı ilan edildi.

Işığı renklerine ayırma gücü (dispersiyon) bazı yönlerde elmasınkini aşar.

Fasetli taşlar çok küçüktür: GIA'nın 1997 tarihli çalışmasına göre madenin güncel işletmecilerinin 1967'den beri ürettiği fasetli taşların yaklaşık %89'u bir karattan küçüktür; bilinen en büyük kesilmiş taş 15,42 karattır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Benitoite Gem madeni (New Idria bölgesi), San Benito İlçesi, Kaliforniya, ABD · Tip lokaliteTakı kalitesinde benitoitin ticari miktarda çıktığı dünyadaki tek yer; serpantinit içindeki mavişist kütlesinde
  • Big Creek–Rush Creek bölgesi, Fresno İlçesi, Kaliforniya, ABD · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'de anılan, takı kalitesinde olmayan benitoit yeri
  • Trumbull Dağı (Incline yakını), Mariposa İlçesi, Kaliforniya, ABD · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'de anılan, takı kalitesinde olmayan benitoit yeri
  • Magnet Cove (Diamond Jo ocağı), Arkansas, ABD · Bilinen bulunuş yeriBenitoit burada yalnızca eşlikçi mineral olarak bulunur
  • Ōmi, Itoigawa, Niigata Eyaleti, Japonya · Bilinen bulunuş yeriSerpantinit kütlesini kesen bir damarda benitoit; yalnızca eşlikçi mineral olarak bulunur
  • Broken Hill, Yeni Güney Galler, Avustralya · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'de anılan, takı kalitesinde olmayan benitoit yeri

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Benitoit nedir?

Benitoit, baryum, titanyum ve silisyum içeren çok nadir bir mineraldir. Safir mavisi ile renksiz arasındaki tonlarıyla ve bazı yönlerde elmasınkini aşan ışık dağılımıyla tanınır. Takı kalitesindeki kristalleri ticari miktarda yalnızca ABD'nin Kaliforniya eyaletindeki tek bir madenden çıkmıştır; bu yüzden fasetli taşlar çok azdır ve çoğu bir karattan küçüktür. Kaliforniya, benitoiti 1985'te resmî eyalet taşı ilan etti.

Benitoit ne işe yarar?

Takı: Benitoit fasetli taş olarak kesilir; yüzük ve kolye taşı olarak kullanılır. Belirgin bir dilinimi olmadığı için fasetlenmesi kolaydır. Ancak ani sıcaklık değişimlerine ve ultrasonik titreşime karşı duyarlıdır; bu yüzden ultrasonik temizleyicide temizlenmemelidir. Koleksiyon: Beyaz natrolit üzerinde mavi kristaller mineral koleksiyoncularının en çok aradığı örneklerdendir. Bilim: Elektron demetiyle güçlü floresan verdiği için, elektron mikroprob cihazlarında ışın boyutunu ayarlamak ve hizalamak için kullanılır; ayrıca baryum ve titanyum analizlerinde bir ölçüt olarak işe yarar.

Benitoit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,64–3,69 g/cm³’tür.

Benitoit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Benitoite Gem madeni (New Idria bölgesi), San Benito İlçesi, Kaliforniya, ABD; Big Creek–Rush Creek bölgesi, Fresno İlçesi, Kaliforniya, ABD; Trumbull Dağı (Incline yakını), Mariposa İlçesi, Kaliforniya, ABD; Magnet Cove (Diamond Jo ocağı), Arkansas, ABD; Ōmi, Itoigawa, Niigata Eyaleti, Japonya.

Benitoit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi safir mavisinden menekşemsi maviye uzanır; aynı kristalde mavi ve renksiz bölgeler bir arada görülebilir. Pembe ve renksiz taşlar çok nadirdir. Çokrenkliliği (pleokroizma) güçlüdür: Kristale bir yönden bakınca mavi ya da menekşemsi mavi, başka yönden renksiz görünür. Kristalleri yassı, çoğunlukla üçgenimsi ya da altıgen biçimlidir ve beyaz natrolit mineralinin içinde, neptunit ve joakinit gibi nadir minerallerle birlikte bulunur. Safir ve tanzanit: Benzer mavi rengi nedeniyle karıştırılabilir; benitoit safirden daha yüksek çift kırılma gösterir.

Benitoit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 7. basamaktadır: Değerli taş. Benitoitin değerini en çok mavi rengin doygunluğu ve eşitliği, berraklık, kesim ve boyut belirler; çokrenklilik güçlü olduğundan taşın doğru yönde kesilmesi de önemlidir. Takı kalitesinde malzeme yalnızca tek bir madenden çıktığı ve GIA'nın 1997 tarihli çalışmasına göre madenin ömrü boyunca yaklaşık 5.000 karat fasetli taş üretildiği için arz çok sınırlıdır; bu taşların yaklaşık %2'si 2 karatı aşar. Pembe ve renksiz taşlar çok nadirdir; turuncu renk ise ısıl işlemle elde edilir. Sentetik benitoit üretilebildiğinden doğal olduğunu gösteren bir laboratuvar raporu önemlidir.

Benitoit neye iyi gelir?

Bazı taş satıcıları ve kristal terapi siteleri benitoitin boğaz, üçüncü göz ve taç çakralarıyla ilişkili olduğunu, ruhsal iletişimi ve “astral yolculuğu” desteklediğini, koruma sağladığını ve hatta dünya dışı varlıklarla iletişimi kolaylaştırdığını ileri sürer. Benitoitin ruhsal ya da dünya dışı bir iletişime, korumaya ya da sağlığa herhangi bir etkisi olduğuna dair bilimsel kanıt yoktur; bu iddialar çoğunlukla satıcı ve kristal terapi yazılarından gelir. Taşın asıl çekiciliği nadirliği, rengi ve ışık dağılımıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Benitoite from the New Idria District, San Benito County, California (Laurs, Rohtert, Gray), Gems & Gemology 33(3) · GIA, 1997
  2. Benitoite, California State Gem (CGS Note 11) · California Geological Survey, 2002
  3. Handbook of Mineralogy: Benitoite · Mineralogical Society of America
  4. Benitoite · Wikipedia

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar