Mineral
Kolemanit
CaB₃O₄(OH)₃·H₂OColemanite
Türkiye'nin bor zenginliğinin bel kemiği: ısıya dayanıklı cam ve cam elyafı üretiminde kullanılan kalsiyumlu bor minerali.
- Cevher
- Endüstriyel
- Türkiye’de önemli
Kısaca
Kolemanit, kalsiyum, bor, oksijen ve sudan oluşan renksiz ya da beyaz bir mineraldir. Milyonlarca yıl önce, volkanik bölgelerdeki tuzlu göllerde oluşmuştur. Türkiye'deki bor yataklarının büyük bölümü kolemanitten oluşur ve bu mineral ülkenin en önemli maden kaynaklarından biridir.
Nasıl oluşur?
Kolemanit, volkanik etkinliğin yoğun olduğu kurak bölgelerde, bor bakımından zengin sıcak su kaynaklarının beslediği kapalı göllerde oluşan evaporit (buharlaşma) yataklarında bulunur. Batı Anadolu’daki büyük bor yatakları da Miyosen döneminde bu tür göllerde çökelmiştir. Kolemanit genellikle kil ve kireçtaşı katmanları arasında yumrular ve mercekler hâlinde bulunur.
Ne işe yarar?
Bor mineralleri 300’den fazla alanda kullanılır; ancak USGS’ye göre dünya tüketiminin dörtte üçünden fazlası seramik, deterjan, gübre ve cam sektörlerine gider. Kolemanit özellikle ısıya dayanıklı cam ile ısı yalıtımında ve tekstilde kullanılan cam elyafı üretiminde tercih edilir. Öğütülmüş kolemanit tarımda da kullanılır.
Türkiye’de
USGS verilerine göre Türkiye, açıklanan bor rezervleri bakımından dünyada açık ara ilk sıradadır ve Türkiye’deki yatakların yaklaşık %70’i kolemanittir. Eti Maden’e göre Türkiye dünya bor rezervlerinin yaklaşık %73’üne sahiptir. Kolemanit başlıca Kütahya’da Emet, Balıkesir’de Bigadiç ve Bursa’da Kestelek yataklarından çıkarılır; bu yataklar devlet kuruluşu Eti Maden tarafından işletilir.
Nasıl tanınır?
- 1
Camsı parlaklıkta, renksiz ya da süt beyazı kısa prizmatik kristaller veya kil içinde yumrular hâlinde bulunur.
- 2
Sertliği 4,5'tir; bor mineralleri arasında oldukça serttir ve tırnakla çizilemez. Boraks ve üleksit ise çok daha yumuşaktır.
- 3
Boraksın aksine suda kolayca çözünmez.
- 4
Kalsite benzeyebilir, ama asit damlatıldığında kalsit gibi köpürmez.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Kolemanitin bilinen yaygın bir taklidi yoktur. Renksiz kristalleri kalsit ya da kuvarsla karıştırılabilir: Kalsit asitte köpürür ve daha yumuşaktır (3), kuvars ise çok daha serttir (7).
- Koleksiyon örneklerinde kırılmış kristallerin yapıştırılması gibi onarımlar yapılabilir; satıcının bunları belirtmesi gerekir.
Bunu biliyor muydun?
Adını, 19. yüzyılda Kaliforniya'da boraks endüstrisini kuran öncülerden William Tell Coleman'dan alır.
Bazı kolemanit örnekleri morötesi (UV) ışık altında soluk sarımsı renkte parlar (floresans).
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Furnace Creek, Ölüm Vadisi, Kaliforniya, ABD · Tip lokalite
- Emet, Kütahya · Önemli yatakEti Maden'e göre dünyanın en büyük kolemanit yatağı (Hisarcık–Espey)
- Bigadiç, Balıkesir · Önemli yatakKolemanit ve üleksit üretimi
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Colemanite · Mineralogical Society of America
- Mineral Commodity Summaries 2026: Boron · U.S. Geological Survey, 2026
- Boron in Turkey · Eti Maden
- Emet · Eti Maden
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.
Bakır
İnsanlığın işlediği ilk metallerden: doğada bazen saf hâlde, kırmızımsı ve kolayca dövülebilen kütleler ve dallar olarak bulunur.
Boraks (tinkal)
Suda çözünen, havada beyaz toza dönüşen sodyumlu bor minerali; dünyanın en önemli tinkal yataklarından biri Eskişehir'deki Kırka'dadır.