Mineral
Kolemanit
CaB₃O₄(OH)₃·H₂OColemanite
Türkiye'nin bor zenginliğinin bel kemiği: ısıya dayanıklı cam ve cam elyafı üretiminde kullanılan kalsiyumlu bor minerali.
- Halk arasında: Maden ve hammadde
Kısaca
Kolemanit, kalsiyum, bor, oksijen ve sudan oluşan renksiz ya da beyaz bir mineraldir. Milyonlarca yıl önce, volkanik bölgelerdeki tuzlu göllerde oluşmuştur. Türkiye'deki bor yataklarının büyük bölümü kolemanitten oluşur ve bu mineral ülkenin en önemli maden kaynaklarından biridir.
Görseller
Nasıl oluşur?
Kolemanit, volkanik etkinliğin yoğun olduğu kurak bölgelerde, bor bakımından zengin sıcak su kaynaklarının beslediği kapalı göllerde oluşan evaporit (buharlaşma) yataklarında bulunur. Batı Anadolu’daki büyük bor yatakları da Miyosen döneminde bu tür göllerde çökelmiştir. Kolemanit genellikle kil ve kireçtaşı katmanları arasında yumrular ve mercekler hâlinde bulunur.
Ne işe yarar?
Bor mineralleri 300’den fazla alanda kullanılır; ancak USGS’ye göre dünya tüketiminin dörtte üçünden fazlası seramik, deterjan, gübre ve cam sektörlerine gider. Kolemanit özellikle ısıya dayanıklı cam ile ısı yalıtımında ve tekstilde kullanılan cam elyafı üretiminde tercih edilir. Öğütülmüş kolemanit tarımda da kullanılır.
Türkiye’de
USGS verilerine göre Türkiye, açıklanan bor rezervleri bakımından dünyada açık ara ilk sıradadır ve Türkiye’deki yatakların yaklaşık %70’i kolemanittir. Eti Maden’e göre Türkiye dünya bor rezervlerinin yaklaşık %73’üne sahiptir. Kolemanit başlıca Kütahya’da Emet, Balıkesir’de Bigadiç ve Bursa’da Kestelek yataklarından çıkarılır; bu yataklar devlet kuruluşu Eti Maden tarafından işletilir.
Değerini ne belirler?
Kolemanit bir bor cevheridir; bor ürünleri içerdikleri bor oksit (B₂O₃) oranına göre satıldığı için cevherin değerini öncelikle B₂O₃ tenörü belirler. Yatağın büyüklüğü, açık ocakla işletilebilmesi, zenginleştirme maliyeti ve cam, seramik ve tarım gibi sektörlerin talebi de önemlidir. Koleksiyonda ise berrak, iyi biçimli ve hasarsız kristaller aranır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Camsı parlaklıkta, renksiz ya da süt beyazı kısa prizmatik kristaller veya kil içinde yumrular hâlinde bulunur.
- 2
Sertliği 4,5'tir; bor mineralleri arasında oldukça serttir ve tırnakla çizilemez. Boraks ve üleksit ise çok daha yumuşaktır.
- 3
Boraksın aksine suda kolayca çözünmez.
- 4
Kalsite benzeyebilir, ama asit damlatıldığında kalsit gibi köpürmez.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Kolemanitin bilinen yaygın bir taklidi yoktur. Renksiz kristalleri kalsit ya da kuvarsla karıştırılabilir: Kalsit asitte köpürür ve daha yumuşaktır (3), kuvars ise çok daha serttir (7).
- Koleksiyon örneklerinde kırılmış kristallerin yapıştırılması gibi onarımlar yapılabilir; satıcının bunları belirtmesi gerekir.
Yanlış bilinenler
YanlışBor “petrolden değerlidir”; Türkiye yalnızca bor rezervleriyle çok zengin olabilir.
DoğrusuTürkiye dünyanın açık ara en büyük bor rezervlerine sahiptir, ama bor ürünleri cam, seramik, deterjan ve gübre gibi sanayilerde kullanılan hammaddelerdir; petrol gibi dünyanın her gün çok büyük miktarlarda tükettiği bir enerji kaynağı değildir. USGS'ye göre Türkiye 2025'te yaklaşık 1,5 milyon ton rafine borat üretmiştir; deterjan ve yalıtım gibi bazı kullanımlarda borun yerine başka maddeler de kullanılabilir.
YanlışBor madenlerinden saf bor elementi çıkarılır.
DoğrusuBor doğada saf element olarak bulunmaz; madenlerden kolemanit, üleksit ve tinkal gibi borat mineralleri çıkarılır. Sanayide de çoğunlukla bunlardan üretilen boraks ve borik asit gibi bileşikler kullanılır; saf elementel borun ticari kullanımı sınırlıdır.
Bunu biliyor muydun?
Adını, 19. yüzyılda Kaliforniya'da boraks endüstrisini kuran öncülerden William Tell Coleman'dan alır.
Bazı kolemanit örnekleri morötesi (UV) ışık altında soluk sarımsı renkte parlar (floresans).
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Furnace Creek, Ölüm Vadisi, Kaliforniya, ABD · Tip lokalite
- Calico, Kaliforniya, ABD · Tarihî kaynakCalico Dağları'nda kolemanitin bulunması, gümüş madenciliğiyle kurulan yerleşimin gelişmesine katkıda bulunmuştur.
- Piskanja, Jarandol Havzası, Sırbistan · Bilinen bulunuş yeriPobrdje madeninin cevheri başlıca kolemanitten oluşur; USGS'ye göre madenin 21 yıllık ömrü olduğu tahmin edilmektedir.
- Emet, Kütahya · Önemli yatakEti Maden'e göre dünyanın en büyük kolemanit yatağı (Hisarcık–Espey)
- Bigadiç, Balıkesir · Önemli yatakKolemanit ve üleksit üretimi
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Kolemanit nedir?
Kolemanit, kalsiyum, bor, oksijen ve sudan oluşan renksiz ya da beyaz bir mineraldir. Milyonlarca yıl önce, volkanik bölgelerdeki tuzlu göllerde oluşmuştur. Türkiye'deki bor yataklarının büyük bölümü kolemanitten oluşur ve bu mineral ülkenin en önemli maden kaynaklarından biridir.
Türkiye'de dünyadaki borun ne kadarı var?
USGS verilerine göre Türkiye, açıklanan bor rezervleri bakımından dünyada açık ara ilk sıradadır; Eti Maden'e göre dünya bor rezervlerinin yaklaşık %73'üne sahiptir. Türkiye'deki yatakların yaklaşık %70'i kolemanittir. Yine de bor, cam, seramik, deterjan ve gübre gibi sanayilerin hammaddesidir; petrol gibi bir enerji kaynağı değildir.
Kolemanit ne işe yarar?
Bor mineralleri 300'den fazla alanda kullanılır; ancak USGS'ye göre dünya tüketiminin dörtte üçünden fazlası seramik, deterjan, gübre ve cam sektörlerine gider. Kolemanit özellikle ısıya dayanıklı cam ile ısı yalıtımında ve tekstilde kullanılan cam elyafı üretiminde tercih edilir. Öğütülmüş kolemanit tarımda da kullanılır.
Kolemanit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 4,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,42 g/cm³’tür.
Kolemanit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Furnace Creek, Ölüm Vadisi, Kaliforniya, ABD; Emet, Kütahya; Bigadiç, Balıkesir; Calico, Kaliforniya, ABD; Piskanja, Jarandol Havzası, Sırbistan.
Kolemanit Türkiye’de nerede bulunur?
Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Emet, Kütahya; Bigadiç, Balıkesir.
Kolemanit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Camsı parlaklıkta, renksiz ya da süt beyazı kısa prizmatik kristaller veya kil içinde yumrular hâlinde bulunur. Sertliği 4,5'tir; bor mineralleri arasında oldukça serttir ve tırnakla çizilemez. Boraks ve üleksit ise çok daha yumuşaktır. Boraksın aksine suda kolayca çözünmez. Kolemanitin bilinen yaygın bir taklidi yoktur. Renksiz kristalleri kalsit ya da kuvarsla karıştırılabilir: Kalsit asitte köpürür ve daha yumuşaktır (3), kuvars ise çok daha serttir (7).
Kolemanit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Kolemanit bir bor cevheridir; bor ürünleri içerdikleri bor oksit (B₂O₃) oranına göre satıldığı için cevherin değerini öncelikle B₂O₃ tenörü belirler. Yatağın büyüklüğü, açık ocakla işletilebilmesi, zenginleştirme maliyeti ve cam, seramik ve tarım gibi sektörlerin talebi de önemlidir. Koleksiyonda ise berrak, iyi biçimli ve hasarsız kristaller aranır.
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Colemanite · Mineralogical Society of America
- Mineral Commodity Summaries 2026: Boron · U.S. Geological Survey, 2026
- Boron in Turkey · Eti Maden
- Emet · Eti Maden
- Calico, California · Wikipedia
- Piskanja · Wikipedia
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir
Aynı basamaktaki taşlar

Afyon menekşe mermeri
Beyaz zemin üzerinde menekşe damarlar: Roma imparatorlarının Afyon'dan getirttiği, Pantheon'dan Ayasofya'ya uzanan mermer.

Anglezit
Kurşun sülfattan oluşan, elmas gibi parlayan ağır mineral; galenin çevresinde kabuk gibi gelişir ve adını Galler'deki Anglesey adasından alır.

Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.