Mineral
Hornblend (amfibol)
Ca₂(Mg,Fe)₄Al(Si₇Al)O₂₂(OH)₂Hornblende (amphibole)
Granitteki siyah tanelerin ve andezitteki koyu çubukların çoğunun sahibi: kayaçlarda en sık görülen koyu renkli amfibol.
Diğer adları: Magnezyo-hornblend ve ferro-hornblend (seri üyeleri)
- Halk arasında: Sıradan taş
Kısaca
Hornblend; kalsiyum, magnezyum, demir, alüminyum, silisyum, oksijen ve hidrojen içeren siyah ya da koyu yeşil bir mineraldir. Amfibol denen mineral grubunun en yaygın üyesidir. Granit, diyorit ve andezit gibi kayaçlarda siyah, parlak, uzunca taneler hâlinde görülür.
Görseller
Nasıl oluşur?
Hornblend hem magmatik hem metamorfik kayaçlarda oluşur. Granit, diyorit ve andezit gibi magmatik kayaçlarda siyah taneler ya da çubuklar hâlinde yaygındır. Bazalt gibi koyu renkli kayaçlar orta derecede ısı ve basınç altında dönüştüğünde ise büyük bölümü hornblend ve plajiyoklazdan oluşan amfibolit adlı metamorfik kayaç ortaya çıkar.
Ne işe yarar?
Hornblendin doğrudan bir sanayi kullanımı yoktur; önemi daha çok bilimseldir.
- Kayaçların geçmişini okumak: Hornblendin bileşimi, magmanın hangi basınçta, yani hangi derinlikte kristalleştiğini tahmin etmek için kullanılır.
- Yaş belirleme: Az miktarda potasyum içerdiği için hornblend, argon yöntemleriyle kayaçların yaşını ölçmekte sık kullanılan minerallerdendir.
- Yapı ve kırma taş: Büyük bölümü hornblendden oluşan amfibolit, sert ve dayanıklı olduğu için kırma taş, zaman zaman da yapı ve kaplama taşı olarak kullanılır.
Tek bir mineral mi?
Hornblend aslında tek bir mineral değildir. Uluslararası Mineraloji Birliği (IMA), magnezyumca zengin magnezyo-hornblend ile demirce zengin ferro-hornblend gibi türleri ayrı mineraller olarak tanır. “Hornblend” ise arazide, kimyasal analiz yapmadan kalsiyumlu koyu amfiboller için kullanılan pratik bir addır.
Ojitten nasıl ayırt edilir?
Arazide hornblend ile ojit birbirine çok benzer. En iyi ipucu dilinimdir: hornblend yaklaşık 56° ve 124° açıyla, ojit ise neredeyse dik açıyla ayrılır. Ayrıca hornblend kristalleri genellikle daha uzun ve ince, ojit kristalleri ise daha kısa ve tıknazdır. Hornblend daha çok granit ve andezit gibi açık-orta renkli kayaçlarda, ojit ise bazalt ve gabro gibi koyu kayaçlarda öne çıkar.
Değerini ne belirler?
Hornblend çok yaygın bir kayaç yapıcı mineraldir ve kendi başına ticari bir değeri yoktur; kayaç içindeki taneleri ayrıca işletilmez. Değer ancak iri, iyi biçimli, parlak ve hasarsız kristallerde, özellikle Norveç ya da Kanada'daki ünlü bulunuş yerlerinden gelen koleksiyon örneklerinde ortaya çıkar. Amfibolit gibi hornblendce zengin kayaçlar ise kırma taş ve zaman zaman yapı taşı olarak değerlendirilir.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Siyah ya da koyu yeşil, uzun prizmalı kristaller oluşturur; kesitleri altıgene ya da baklava dilimine benzer.
- 2
İki yönde mükemmel dilinimi vardır ve dilinim düzlemleri yaklaşık 56° ve 124° açıyla kesişir; ojitte bu açı neredeyse diktir.
- 3
Dilinim yüzeyleri ışıkta camsı bir parlaklıkla parıldar; sertliği 5–6'dır.
- 4
Granit, diyorit, andezit ve amfibolit gibi kayaçlarda sık bulunur.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Hornblend; ojit, siyah turmalin ve biyotitle karıştırılabilir. Turmalinin dilinimi yoktur ve kesiti üçgenimsidir; biyotit ince yapraklara ayrılır; ojitte ise dilinim açısı neredeyse diktir.
- “Hornblend” bugün tek bir mineralin değil, kalsiyumlu koyu amfibollerin arazideki ortak adıdır. Bir örneğin hangi tür olduğu (örneğin magnezyo-hornblend) ancak kimyasal analizle belirlenebilir.
Güvenlik
Hornblend asbest değildir ve normalde lifli kristaller oluşturmaz. Ancak aynı gruptaki aktinolit ve tremolit gibi bazı amfiboller asbest lifleri hâlinde bulunabilir. Lifli görünen amfibolleri kırmaktan, öğütmekten ve tozunu solumaktan kaçının.
Yanlış bilinenler
YanlışGranitteki bütün siyah taneler mikadır.
DoğrusuGranitteki siyah tanelerin bir bölümü biyotit mika, bir bölümü hornblenddir. Biyotit ince, esnek yapraklara ayrılır ve tırnakla çizilebilir; hornblend ise daha sert, uzunca ve iki yönde dilinimli taneler oluşturur.
YanlışHornblend bir asbest türüdür.
DoğrusuHornblend amfibol grubundandır ve bu gruptaki bazı mineraller asbest lifleri oluşturabilir. Ama hornblend normalde lifli değildir; kayaçlardaki prizmatik hornblend taneleri asbest değildir.
Bunu biliyor muydun?
Adı, Almanca “boynuz” ve “aldatmak” anlamına gelen sözcüklerden gelir: parlak görünüşüyle cevherlerdeki değerli minerallere benzediği hâlde işe yaramadığı için madencileri “aldattığı” düşünülürdü.
Kristal yapısında hidroksil (OH) bulunduğu için hornblend ancak yeterince su içeren magmalarda kristalleşebilir; bu yüzden bir kayaçta hornblend görmek, magmanın sulu olduğuna dair bir ipucudur.
Belgeseller
YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Kragerø ve Arendal, Güney Norveç · Tarihî kaynakİyi gelişmiş kristallerin tarihî buluntu yerleri
- Bancroft, Ontario, Kanada · Bilinen bulunuş yeriİri hornblend kristalleri
- Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya · Bilinen bulunuş yeri
- Bílina, Kuzey Bohemya, Çekya · Tarihî kaynak
- Pargas, Güneybatı Finlandiya, Finlandiya · Tarihî kaynakİyi kristalleşmiş hornblend örnekleriyle bilinen eski yerlerden biri
- Franklin ve Sterling Hill, New Jersey, ABD · Bilinen bulunuş yeriSussex İlçesi'ndeki, mineral çeşitliliğiyle ünlü bu bölge iyi kristalleşmiş hornblend örnekleri de verir
- Broken Hill, Yeni Güney Galler, Avustralya · Bilinen bulunuş yeriDemirce zengin hornblend (ferro-hornblend) örneklerinin bilindiği yerlerden
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Hornblend nedir?
Hornblend; kalsiyum, magnezyum, demir, alüminyum, silisyum, oksijen ve hidrojen içeren siyah ya da koyu yeşil bir mineraldir. Amfibol denen mineral grubunun en yaygın üyesidir. Granit, diyorit ve andezit gibi kayaçlarda siyah, parlak, uzunca taneler hâlinde görülür.
Hornblend ne işe yarar?
Hornblendin doğrudan bir sanayi kullanımı yoktur; önemi daha çok bilimseldir. Kayaçların geçmişini okumak: Hornblendin bileşimi, magmanın hangi basınçta, yani hangi derinlikte kristalleştiğini tahmin etmek için kullanılır. Yaş belirleme: Az miktarda potasyum içerdiği için hornblend, argon yöntemleriyle kayaçların yaşını ölçmekte sık kullanılan minerallerdendir. Yapı ve kırma taş: Büyük bölümü hornblendden oluşan amfibolit, sert ve dayanıklı olduğu için kırma taş, zaman zaman da yapı ve kaplama taşı olarak kullanılır.
Hornblend ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 5–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,1–3,3 g/cm³’tür.
Hornblend nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Kragerø ve Arendal, Güney Norveç; Bílina, Kuzey Bohemya, Çekya; Pargas, Güneybatı Finlandiya, Finlandiya; Bancroft, Ontario, Kanada; Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya.
Hornblend gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Siyah ya da koyu yeşil, uzun prizmalı kristaller oluşturur; kesitleri altıgene ya da baklava dilimine benzer. İki yönde mükemmel dilinimi vardır ve dilinim düzlemleri yaklaşık 56° ve 124° açıyla kesişir; ojitte bu açı neredeyse diktir. Dilinim yüzeyleri ışıkta camsı bir parlaklıkla parıldar; sertliği 5–6'dır. Hornblend; ojit, siyah turmalin ve biyotitle karıştırılabilir. Turmalinin dilinimi yoktur ve kesiti üçgenimsidir; biyotit ince yapraklara ayrılır; ojitte ise dilinim açısı neredeyse diktir.
Hornblend değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Hornblend çok yaygın bir kayaç yapıcı mineraldir ve kendi başına ticari bir değeri yoktur; kayaç içindeki taneleri ayrıca işletilmez. Değer ancak iri, iyi biçimli, parlak ve hasarsız kristallerde, özellikle Norveç ya da Kanada'daki ünlü bulunuş yerlerinden gelen koleksiyon örneklerinde ortaya çıkar. Amfibolit gibi hornblendce zengin kayaçlar ise kırma taş ve zaman zaman yapı taşı olarak değerlendirilir.
Hornblend zararlı mı?
Hornblend asbest değildir ve normalde lifli kristaller oluşturmaz. Ancak aynı gruptaki aktinolit ve tremolit gibi bazı amfiboller asbest lifleri hâlinde bulunabilir. Lifli görünen amfibolleri kırmaktan, öğütmekten ve tozunu solumaktan kaçının.
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Magnesiohornblende · Mineralogical Society of America
- Handbook of Mineralogy: Ferrohornblende · Mineralogical Society of America
- Hornblende · Encyclopaedia Britannica
- Aluminum in hornblende: An empirical igneous geobarometer (Hammarstrom & Zen) · American Mineralogist 71, 1297–1313, 1986
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir
Aynı basamaktaki taşlar

Aktinolit
Yeşil, ışın gibi uzayan amfibol: nefrit yeşimin ve kedi gözü taşının ham maddesi; lifli türü ise asbesttir.

Amfibolit
Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.

Anataz
Rutilin kardeşi titanyum dioksit: sivri, uzamış çift piramit kristalleri ısıtılınca rutile dönüşür.