Mineral

Hornblend (amfibol)

Ca₂(Mg,Fe)₄Al(Si₇Al)O₂₂(OH)₂Hornblende (amphibole)

Granitteki siyah tanelerin ve andezitteki koyu çubukların çoğunun sahibi: kayaçlarda en sık görülen koyu renkli amfibol.

Diğer adları: Magnezyo-hornblend ve ferro-hornblend (seri üyeleri)

  • Gündelik hayatta
Fotoğraf: Robert M. Lavinsky · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Hornblend; kalsiyum, magnezyum, demir, alüminyum, silisyum, oksijen ve hidrojen içeren siyah ya da koyu yeşil bir mineraldir. Amfibol denen mineral grubunun en yaygın üyesidir. Granit, diyorit ve andezit gibi kayaçlarda siyah, parlak, uzunca taneler hâlinde görülür.

Nasıl oluşur?

Hornblend hem magmatik hem metamorfik kayaçlarda oluşur. Granit, diyorit ve andezit gibi magmatik kayaçlarda siyah taneler ya da çubuklar hâlinde yaygındır. Bazalt gibi koyu renkli kayaçlar orta derecede ısı ve basınç altında dönüştüğünde ise büyük bölümü hornblend ve plajiyoklazdan oluşan amfibolit adlı metamorfik kayaç ortaya çıkar.

Tek bir mineral mi?

Hornblend aslında tek bir mineral değildir. Uluslararası Mineraloji Birliği (IMA), magnezyumca zengin magnezyo-hornblend ile demirce zengin ferro-hornblend gibi türleri ayrı mineraller olarak tanır. “Hornblend” ise arazide, kimyasal analiz yapmadan kalsiyumlu koyu amfiboller için kullanılan pratik bir addır.

Ojitten nasıl ayırt edilir?

Arazide hornblend ile ojit birbirine çok benzer. En iyi ipucu dilinimdir: hornblend yaklaşık 56° ve 124° açıyla, ojit ise neredeyse dik açıyla ayrılır. Ayrıca hornblend kristalleri genellikle daha uzun ve ince, ojit kristalleri ise daha kısa ve tıknazdır. Hornblend daha çok granit ve andezit gibi açık-orta renkli kayaçlarda, ojit ise bazalt ve gabro gibi koyu kayaçlarda öne çıkar.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Siyah ya da koyu yeşil, uzun prizmalı kristaller oluşturur; kesitleri altıgene ya da baklava dilimine benzer.

  2. 2

    İki yönde mükemmel dilinimi vardır ve dilinim düzlemleri yaklaşık 56° ve 124° açıyla kesişir; ojitte bu açı neredeyse diktir.

  3. 3

    Dilinim yüzeyleri ışıkta camsı bir parlaklıkla parıldar; sertliği 5–6'dır.

  4. 4

    Granit, diyorit, andezit ve amfibolit gibi kayaçlarda sık bulunur.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Hornblend; ojit, siyah turmalin ve biyotitle karıştırılabilir. Turmalinin dilinimi yoktur ve kesiti üçgenimsidir; biyotit ince yapraklara ayrılır; ojitte ise dilinim açısı neredeyse diktir.
  • “Hornblend” bugün tek bir mineralin değil, kalsiyumlu koyu amfibollerin arazideki ortak adıdır. Bir örneğin hangi tür olduğu (örneğin magnezyo-hornblend) ancak kimyasal analizle belirlenebilir.

Güvenlik

Hornblend asbest değildir ve normalde lifli kristaller oluşturmaz. Ancak aynı gruptaki aktinolit ve tremolit gibi bazı amfiboller asbest lifleri hâlinde bulunabilir. Lifli görünen amfibolleri kırmaktan, öğütmekten ve tozunu solumaktan kaçının.

Bunu biliyor muydun?

Adı, Almanca “boynuz” ve “aldatmak” anlamına gelen sözcüklerden gelir: parlak görünüşüyle cevherlerdeki değerli minerallere benzediği hâlde işe yaramadığı için madencileri “aldattığı” düşünülürdü.

Kristal yapısında hidroksil (OH) bulunduğu için hornblend ancak yeterince su içeren magmalarda kristalleşebilir; bu yüzden bir kayaçta hornblend görmek, magmanın sulu olduğuna dair bir ipucudur.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Kragerø ve Arendal, Güney Norveç · Tarihî kaynakİyi gelişmiş kristallerin tarihî buluntu yerleri
  • Bancroft, Ontario, Kanada · Bilinen bulunuş yeriİri hornblend kristalleri
  • Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya · Bilinen bulunuş yeri
  • Bílina, Kuzey Bohemya, Çekya · Tarihî kaynak

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Kaynaklar

  1. Handbook of Mineralogy: Magnesiohornblende · Mineralogical Society of America
  2. Handbook of Mineralogy: Ferrohornblende · Mineralogical Society of America
  3. Hornblende · Encyclopaedia Britannica

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar