Manyezit

Manyezit, magnezyum ve karbondan oluşan (MgCO₃) beyaz, porselen ya da tebeşir görünümlü bir karbonat mineralidir. Kalsite benzer, ama çoğunlukla ince taneli, sert ve mat kütleler hâlinde bulunur. Asıl önemi, ısıya dayanıklı (refrakter) tuğlanın ve magnezyum bileşiklerinin hammaddesi olmasıdır. Boyayı kolay emdiği için boncuğa işlenip mavi renkle “firuze” gibi satıldığı da olur.

Refrakter tuğla: Çıkarılan manyezitin %90'ından fazlası pişirilerek kostik kalsine ya da sinter manyezite çevrilir. Bu ürünler çelik, çimento, cam ve bakır fırınlarının ısıya dayanıklı (refrakter) tuğlalarında kullanılır. Magnezyum bileşikleri: Magnezyum oksit ve öteki magnezyum bileşiklerinin hammaddesidir; bunlar ilaç, gübre ve hayvan yemi, kâğıt, şeker, kauçuk ve yalıtım malzemeleri gibi birçok alanda kullanılır. Zemin harcı: Pişirilmiş manyezit, magnezya harcı denen zemin kaplamalarında bağlayıcı olarak kullanılır. Boncuk ve takı: Kesilip delinerek ve cilalanarak boncuk yapılır.

Mohs sertlik ölçeğinde 3,5–4,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 3–3,2 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Haicheng–Dashiqiao kuşağı, Liaoning, Çin; Brumado, Serra das Éguas, Bahia, Brezilya; Satka, Çelyabinsk Oblastı, Rusya; Eskişehir batısı (Tutluca–Yukarıkartal–Ballık yöresi); Kütahya (Sobran–Türkmentepe yöresi).

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Eskişehir batısı (Tutluca–Yukarıkartal–Ballık yöresi); Kütahya (Sobran–Türkmentepe yöresi); Meram–Çayırbağı, Konya.

Beyaz, krem ya da gri renklidir; çoğu zaman cilasız porselen ya da tebeşir gibi mat, ince taneli ve sert bir kütledir. Nadir iri kristalleri eşkenar dörtgen (romb) biçimlidir. Mohs sertliği 3,5–4,5'tir: çelik bıçak onu çizer, ama camı çizemez. İnce taneli kütleleri midye kabuğu gibi kıvrımlı kırılır; yoğunluğu yaklaşık 3 olduğundan aynı büyüklükteki kalsit parçasından biraz ağır gelir. Beyaz kalsit, dolomit ve havlit manyezite benzeyebilir. Kalsit soğuk seyreltik asitte hemen köpürür, manyezit köpürmez; havlit ise asitle köpürmez ama manyezitten belirgin biçimde hafiftir (yoğunluğu 2,5–2,6 dolayındadır).

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Manyezit ton hesabıyla alınıp satılan bir sanayi hammaddesidir. Değerini magnezyum oksit (MgO) oranı ve zararlı safsızlıkların azlığı belirler: refrakter tuğla için kriptokristalin (jel) manyezitte en çok yaklaşık %1 silis (SiO₂), %1,5 kalsiyum oksit ve %0,5 demir oksit istenir; bu sınırlara uyan cevher sıradan cevherden çok daha değerlidir. Yatağın büyüklüğü, cevherin çıkarılma ve zenginleştirilme kolaylığı, pişirme (kalsinasyon) maliyeti ve fabrikalara uzaklık da önemlidir. Boncuk ve takı malzemesi olarak manyezit ucuzdur; boyanmış olması ve bunun açıkça belirtilmesi, iri ve saydam kristal örneklerde ise boyut ve berraklık değeri etkiler.

Kristal terapi uygulayıcıları ve taş satıcıları, beyaz manyezitin sakinleştirdiğini, meditasyon sırasında derin bir huzur ve sessiz bir rahatlama getirdiğini ileri sürer. Aynı kaynaklar manyezitin “kalp çakrasını” açtığını, kişiye mutluluk ve kendini sevme duygusu verdiğini söyler. Manyezitin sakinleştirdiğine ya da duyguları etkilediğine dair kontrollü bir çalışma yoktur; bir rahatlama oluyorsa bu, meditasyon yapmaktan ve sakin bir an ayırmaktan gelir. Taşı takmak ya da elde tutmak vücuda magnezyum kazandırmaz; magnezyum eksikliğinden şüphelenen kişi hekime başvurmalıdır. Taşı toz yapıp yutmak da önerilmez: doğal manyezit çoğu zaman demir ve silis gibi safsızlıklar içerir ve madencilik tozu solunmamalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Manyezit elle tutulduğunda zararsızdır. Madenlerde ve pişirme tesislerinde çıkan ince toz ise uzun süre solunmamalıdır; tozlu işlerde maske kullanılmalıdır. ABD'de iş sağlığı kurumu OSHA, sekiz saatlik iş günü için toplam toza 15 mg/m³, solunabilir toza 5 mg/m³ sınırı koyar.