VaryeteŞunun bir çeşidi: Plajiyoklaz

Güneş taşı

NaAlSi₃O₈ – CaAl₂Si₂O₈Sunstone

İçindeki minik metal pullarla güneş gibi pırıldayan feldispat: Oregon'un eyalet taşıdır; Vikinglerin “güneş taşı” ise başka bir şeydir.

Diğer adları: Sunstone

Halk arasında: Yarı değerli taş
Değerli taş
Süs taşı

Hindistan kökenli oligoklaz güneş taşı: içindeki küçük metalik pullar ışığı parıltı olarak yansıtırFotoğraf: Ra'ike · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Güneş taşı, içinde ışığı parıltı olarak yansıtan çok küçük, yassı metalik pullar (bakır, hematit ya da götit) bulunan bir feldispattır. Taşı çevirdikçe bu pullar altın, turuncu ve kızıl renklerde pırıldar; bu etkiye aventürisans denir. Çoğu güneş taşı bir plajiyoklazdır: Norveç ve Hindistan'dakiler oligoklaz, ABD'nin Oregon eyaletindekiler ise bakır içeren labradorittir. Ender olarak potasyumlu feldispatlar (ortoklaz ya da mikroklin) da aynı etkiyi gösterir.

Görseller

Oregon'dan fasetli güneş taşı (5,8 karat)Fotoğraf: James St. John · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Oregon güneş taşı, yaklaşık 15–17 milyon yıl önce (Miyosen’de) geniş bazalt püskürmeleriyle oluşan, iri feldispat kristalleriyle dolu (porfirik) bazalt akıntılarında bulunur. GIA’nın saha raporuna göre taşın bileşimi yaklaşık %70 anortit, %30 albittir; yani plajiyoklaz dizisinin labradorit bölümündedir. Bakır, lav soğurken feldispatın içinde yassı, metalik bakır pulları olarak ayrışır; bu pullar ve bakırın verdiği renkler, taşın parıltısını ve kırmızı ile yeşil tonlarını oluşturur. Norveç’te ise güneş taşı, gnaysı kesen bir kuvars damarı içinde kütleler hâlinde bulunur.

Ne işe yarar?

Takı: Kabaşon, boncuk ve oymalarda kullanılır; Oregon’un büyük, renkli kristallerinden fasetli taşlar da kesilir. Belirgin dilinimi olduğundan darbeye karşı korunmalıdır.
Koleksiyon: İçinde kırmızı ve yeşil renk birlikte görülen, bakır pulları parlayan Oregon taşları koleksiyoncular tarafından aranır.
Yerel simge: Oregon güneş taşı 1987’den beri eyaletin resmî taşıdır; Oregon’da çıkarılan, işlemsiz bir taş olarak öne çıkarılır.

Parıltı nasıl oluşur?

Güneş taşının parıltısına aventürisans denir. Taşın içinde birbirine paralel dizilmiş, çok ince ve yassı metalik pullar (bakır, hematit ya da götit) ışığı yansıtır. GIA’ya göre daha küçük pullar kızıl ya da altın bir parlaklık, daha büyükleri ise pırıl pırıl bir parıltı verir. Bu, labradoritin renk oyunundan farklıdır: Labradoritte renkler ince katmanlardaki ışık girişiminden doğar (labradorit sayfasına bakın), güneş taşında ise ışığı tek tek pullar yansıtır.

“Güneş taşı” adı ve Vikingler

Adını parıltılı, güneş gibi görünüşünden alır. İzlanda’nın 13.–14. yüzyıl kaynaklarında geçen “güneş taşı” (sólarsteinn) ise başka bir şeydir: bulutlu havada güneşin yerini bulmaya yaradığı anlatılan, bir varsayıma göre ışığı kutuplayan İzlanda şpatı ya da kordiyerit olabilecek bir taştır. İkisinin birbiriyle ilgisi kanıtlanmamıştır.

Değerini ne belirler?

Değerini en çok renk ve parıltı belirler: Oregon taşlarında canlı kırmızı ya da yeşil, kırmızı ile yeşilin bir arada bulunduğu iki renkli taşlar ve içte parlayan bakır pullarının (schiller) bolluğu aranır. Kırmızı ve yeşil renk ile parıltı çoğunlukla kristalin çekirdeğinde toplandığından, iri, temiz ve renkli taşlar enderdir. Kesim kalitesi, büyüklük ve berraklık da etkilidir. Bakır difüzyonlu “andezin” olayı yüzünden taşın doğal ve işlemsiz olduğunun belirtilmesi önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Taşı ışığa göre çevirdikçe içindeki küçük, yassı pullar altın, turuncu ya da kızıl renkte pırıl pırıl yanıp söner; etki belirli açılardan görünür.
2
Zemin rengi çoğunlukla sarı, turuncu ya da kızıl kahverengidir; Oregon taşlarında kırmızı ve yeşil, bazen aynı taşta iki renk birlikte görülür.
3
Sertliği 6–6,5'tir; iki yönde belirgin dilinimi (biri mükemmel, biri iyi) bulunduğundan darbeye karşı hassastır.
4
Aventürin kuvars ve aventürin camla karışabilir; kesin ayrım için kırılma indisi ve gemoloji laboratuvarı incelemesi gerekir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

Bakır difüzyonlu “andezin”: 2000'li yılların başında Kongo ya da Tibet kökenli olduğu söylenerek “andezin” adıyla satılan kırmızı ve yeşil taşların büyük bölümü, soluk feldispata bakır emdirilerek renklendirilmişti. Bu taşlar Oregon güneş taşının güvenini sarstı.
Aventürin cam (goldstone): Cama bakır gibi metal pulları katılarak yapılır ve güneş taşının parıltısını taklit eder.
“Güneş taşı” adı bazen parıltı veren başka taşlar için de kullanılır; adın tek başına taşın bir feldispat olduğunu garanti etmediğini unutmayın.

Yanlış bilinenler

YanlışVikingler denizde güneş taşıyla yön buldu ve bu taş, parıltılı güneş taşı feldispatıdır.
Doğrusu13.–14. yüzyıl İzlanda kaynaklarında geçen “güneş taşı” (sólarsteinn), bulutlu havada güneşin yerini bulmaya yarayan bir taş olarak anılır. Bir varsayıma göre bu, ışığı kutuplayan İzlanda şpatı (kalsit) ya da kordiyerit olabilir; metinler taşın hangi mineral olduğunu söylemez. Taşın Viking çağında denizcilikte kullanıldığı da kanıtlanmış değil, bir varsayımdır.
YanlışKırmızı ve yeşil “andezin” diye satılan taşlar doğal güneş taşıdır.
Doğrusu2000'li yılların başında bu adla satılan taşların çoğu, soluk feldispata bakır emdirilerek renklendirilmiş işlemli taşlardı. Daha sonra Tibet'te işlemsiz kırmızı andezin veren gerçek bir kaynak da doğrulandı; ama pazardaki taşın doğal olup olmadığını yalnızca laboratuvar belirleyebilir.
YanlışGüneş taşı, ayrı bir mineraldir.
DoğrusuGüneş taşı bir mineral değil, bir ışık etkisinin (aventürisans) adıdır. Çoğu plajiyoklazdır (oligoklaz, labradorit); ender olarak ortoklaz ya da mikroklin türleri de aynı parıltıyı gösterir.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Yüksek: bilimle çelişir ya da zararlı olabilir

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

Kunz, olağanüstü ışık etkileri gösteren taşların (kedi gözü, yıldızlı safir gibi) Doğu halklarınca talih getirdiğine inanıldığını yazar; bu taşları haftanın günlerine paylaştırırken pazar gününü güneş taşına verir.
Günümüz kristal terapi kaynakları güneş taşının neşe, canlılık ve iyimserlik verdiğini, özgüveni ve liderlik yeteneğini artırdığını ileri sürer.
Aynı çevrelerde güneş taşının şans ve bolluk getirdiği söylenir.
Bazı kaynaklar güneş taşının mevsimsel duygu bozukluğuna, depresyona ve umutsuzluğa iyi geldiğini, kaygı, korku ve öfkeyi emdiğini iddia eder.

Bilim ne diyor?

Güneş taşının neşe, şans, canlılık ya da cesaret getirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Mevsimsel duygu bozukluğu ve depresyon tıbbi sorunlardır; bunlar için taş yerine bir hekime başvurulmalıdır. Taşın “güneş” benzetmesi, içindeki metalik pulların ışığı yansıtmasından gelir; taşın kendisinden ışık ya da enerji çıkmaz.

Bunu biliyor muydun?

Oregon Eyalet Meclisi, 4 Ağustos 1987'de Oregon güneş taşını eyaletin resmî taşı ilan etti.

Oregon'daki Sunstone Butte madeninde kristaller çoğu zaman 100 karata, bazen 500 karata kadar ulaşır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Plush çevresi (Dust Devil ve Sunstone Butte madenleri), Lake İlçesi, Oregon, ABD · Önemli yatakBakır içeren labradorit türü Oregon güneş taşının çıktığı etkin maden sahaları; bölge düzeyinde gösterilmiştir
Ponderosa madeni yöresi, Burns yakını, Harney İlçesi, Oregon, ABD · Önemli yatakOregon'un üç güneş taşı madeninden biri; etkin maden olduğundan bölge düzeyinde gösterilmiştir
Tvedestrand, Agder, Norveç · Tarihî kaynakOligoklaz güneş taşının uzun süre en bilinen yatağı: gnaysı kesen bir kuvars damarı içinde kütleler hâlinde bulunur
Tamil Nadu, Hindistan · Bilinen bulunuş yeriGIA'ya göre kırmızımsı kahverengi zemini ve parlak pulları olan aventürin feldispat çıkar; eyalet düzeyinde gösterilmiştir
Baykal Gölü yöresi, Sibirya, Rusya · Bilinen bulunuş yeriSibirya'da güneş taşının bulunduğu yerlerden biri; bölge düzeyinde gösterilmiştir
Middletown Kasabası, Delaware İlçesi, Pennsylvania, ABD · Bilinen bulunuş yeri
Statesville, Kuzey Karolina, ABD · Bilinen bulunuş yeri

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Güneş taşı nedir?

Güneş taşı ne işe yarar?

Takı: Kabaşon, boncuk ve oymalarda kullanılır; Oregon'un büyük, renkli kristallerinden fasetli taşlar da kesilir. Belirgin dilinimi olduğundan darbeye karşı korunmalıdır. Koleksiyon: İçinde kırmızı ve yeşil renk birlikte görülen, bakır pulları parlayan Oregon taşları koleksiyoncular tarafından aranır. Yerel simge: Oregon güneş taşı 1987'den beri eyaletin resmî taşıdır; Oregon'da çıkarılan, işlemsiz bir taş olarak öne çıkarılır.

Güneş taşı ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,62–2,76 g/cm³’tür.

Güneş taşı nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Plush çevresi (Dust Devil ve Sunstone Butte madenleri), Lake İlçesi, Oregon, ABD; Ponderosa madeni yöresi, Burns yakını, Harney İlçesi, Oregon, ABD; Tvedestrand, Agder, Norveç; Tamil Nadu, Hindistan; Baykal Gölü yöresi, Sibirya, Rusya.

Güneş taşı gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Taşı ışığa göre çevirdikçe içindeki küçük, yassı pullar altın, turuncu ya da kızıl renkte pırıl pırıl yanıp söner; etki belirli açılardan görünür. Zemin rengi çoğunlukla sarı, turuncu ya da kızıl kahverengidir; Oregon taşlarında kırmızı ve yeşil, bazen aynı taşta iki renk birlikte görülür. Sertliği 6–6,5'tir; iki yönde belirgin dilinimi (biri mükemmel, biri iyi) bulunduğundan darbeye karşı hassastır. Bakır difüzyonlu “andezin”: 2000'li yılların başında Kongo ya da Tibet kökenli olduğu söylenerek “andezin” adıyla satılan kırmızı ve yeşil taşların büyük bölümü, soluk feldispata bakır emdirilerek renklendirilmişti. Bu taşlar Oregon güneş taşının güvenini sarstı.

Güneş taşı değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Değerini en çok renk ve parıltı belirler: Oregon taşlarında canlı kırmızı ya da yeşil, kırmızı ile yeşilin bir arada bulunduğu iki renkli taşlar ve içte parlayan bakır pullarının (schiller) bolluğu aranır. Kırmızı ve yeşil renk ile parıltı çoğunlukla kristalin çekirdeğinde toplandığından, iri, temiz ve renkli taşlar enderdir. Kesim kalitesi, büyüklük ve berraklık da etkilidir. Bakır difüzyonlu “andezin” olayı yüzünden taşın doğal ve işlemsiz olduğunun belirtilmesi önemlidir.

Güneş taşı neye iyi gelir?

Kunz, olağanüstü ışık etkileri gösteren taşların (kedi gözü, yıldızlı safir gibi) Doğu halklarınca talih getirdiğine inanıldığını yazar; bu taşları haftanın günlerine paylaştırırken pazar gününü güneş taşına verir. Günümüz kristal terapi kaynakları güneş taşının neşe, canlılık ve iyimserlik verdiğini, özgüveni ve liderlik yeteneğini artırdığını ileri sürer. Aynı çevrelerde güneş taşının şans ve bolluk getirdiği söylenir. Bazı kaynaklar güneş taşının mevsimsel duygu bozukluğuna, depresyona ve umutsuzluğa iyi geldiğini, kaygı, korku ve öfkeyi emdiğini iddia eder. Güneş taşının neşe, şans, canlılık ya da cesaret getirdiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. Mevsimsel duygu bozukluğu ve depresyon tıbbi sorunlardır; bunlar için taş yerine bir hekime başvurulmalıdır. Taşın “güneş” benzetmesi, içindeki metalik pulların ışığı yansıtmasından gelir; taşın kendisinden ışık ya da enerji çıkmaz. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.