Smitsonit

Smitsonit, çinko ve karbondan oluşan (ZnCO₃) bir karbonat mineralidir. Çoğunlukla kristal değil, üzüm salkımı ya da böbrek biçimli kütleler hâlinde bulunur; rengi beyazdan mavi-yeşile, pembeye ve sarıya kadar değişir. Çinko cevheri olarak önemlidir, güzel renkli parçaları ise süs taşı olarak kesilir. Adını, onu ilk tanıyan İngiliz bilim insanı James Smithson'dan alır.

Çinko cevheri: Bugün küçük bir çinko cevheridir; tarihte ise çok daha önemliydi. Bakırla birlikte ısıtılarak pirinç yapımında kullanıldı. Süs taşı: İyi renkli ve yarı saydam parçalar kabaşon ve fasetli taş olarak kesilir. Yumuşak olduğu için takıda özen ister. Koleksiyon: Renkli kütleler ve iri kristaller mineral koleksiyoncularının ilgisini çeker.

Mohs sertlik ölçeğinde 4–4,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 4,3–4,5 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Tsumeb, Oshikoto, Namibya; Kelly madeni, Magdalena, New Mexico, ABD; Lavrio, Attika, Yunanistan; Tarnowskie Góry (Tarnowitz), Silezya, Polonya; Kabwe (Broken Hill), Merkez Eyaleti, Zambiya.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Aladağlar (Yahyalı yöresi), Kayseri.

Soğuk, seyreltik hidroklorik asit damlatıldığında köpürür; çok benzer görünen hemimorfit ise köpürmez. Sertliği 4–4,5'tir: çelik bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı yüksektir (yaklaşık 4,4); aynı büyüklükteki hemimorfitten (yaklaşık 3,5) belirgin biçimde ağır gelir. Çoğunlukla üzüm salkımı biçimli (botrioidal) ya da böbrek biçimli kütleler, kabuklar ve sarkıtlar hâlindedir; iyi biçimli kristaller nadirdir. Hemimorfit: Smitsonitle çok benzer ve aynı yataklarda bulunur; yüzyıllarca ikisine de “kalamin” denmiştir. Asitle köpürmeyişi ve daha hafif oluşuyla ayrılır.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Süs taşı olarak değerini rengin canlılığı (mavi-yeşil, pembe ve yeşil tonlar), yarı saydamlık ve yüzeyin düzgünlüğü ile parlaklığı belirler. Kristalleri ise iri, biçimli ve hasarsız olduklarında, Tsumeb ya da Kelly gibi ünlü yerlerden geldiklerinde koleksiyonda aranır. Taş yumuşak ve kolay yarıldığı için fasetli taş olarak ender kullanılır; kesimin ve işçiliğin kalitesi önemlidir. Çinko cevheri olarak ise bugün küçük bir cevherdir; değeri tenörüne ve işletme koşullarına bağlıdır.

Kristal terapi uygulayıcıları smitsonitin sakinleştirici ve yatıştırıcı olduğunu, stresi ve gerginliği azalttığını, kendine ve başkalarına şefkat duymayı kolaylaştırdığını ileri sürer. Aynı çevreler smitsonitin kalp çakrasıyla ilişkili olduğunu, geçmişteki duygusal yaraların işlenmesine ve affetmeye yardım ettiğini söyler; mavi renklisinin sakinlik ve berraklık, pembe renklisinin ise sevgi ve şefkat getirdiğini ileri sürerler. Smitsonitin duyguları ya da stresi etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; süren stres ya da duygusal sıkıntı için bir uzmandan destek alınmalıdır. Smitsonit çinko karbonattır: taş suya ya da asitli bir sıvıya konup “iksir” olarak içilmemeli, tozu solunmamalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.