Meteorit

Sylacauga meteoriti

Sylacauga meteorite

İnsana çarptığı belgelenen tek meteorit: 1954'te Alabama'da bir evin çatısını delip kanepede uyuyan Ann Hodges'ı yaralayan taş.

Halk arasında: Göktaşı

Ann Hodges'a çarpan parça, Alabama Doğa Tarihi Müzesi'ndeki vitrinindeFotoğraf: Kai NeSmith · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Sylacauga meteoriti, 30 Kasım 1954'te ABD'nin Alabama eyaletinde, Sylacauga yakınındaki Oak Grove'a düşen bir taş meteorittir. Parçalarından biri bir evin çatısını delip bir radyoya çarptı ve kanepede uyuyan Ann Elizabeth Hodges'ın kalçasına ve eline isabet ederek büyük bir morluk bıraktı. Hodges, meteorit çarptığı belgelenen ve hayatta kalan ilk insandır; bu yüzden meteorite “Hodges meteoriti” de denir. Meteorit, H4 türü bir sıradan kondrittir.

Görseller

Sylacauga meteoritinden bir dilim, Smithsonian Ulusal Doğa Tarihi MüzesiFotoğraf: wrightbrosfan · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Sylacauga, H grubundan bir sıradan kondrittir. Bu tür meteoritler, Güneş Sistemi’nin başında oluşmuş ve hiç erimemiş taşsı asteroitlerden gelir. H grubu kondritler, sıradan kondritler arasında en çok metal demir içerenlerdir. “4” tipi olması, ana gövdesinde ılımlı bir ısınma geçirdiğini, ama kondrüllerinin hâlâ belirgin olduğunu gösterir.

Meteoroit Dünya’ya Güneş’e bakan taraftan yaklaştı; çarptığında günberiden (Güneş’e en yakın noktasından) geçmiş ve Güneş’ten uzaklaşmaktaydı. Yörüngesinin 1685 Toro asteroidininkine benzediği düşünülür. Atmosferde en az üç parçaya ayrıldı.

Ne işe yarar?

Sylacauga bir müze nesnesi ve bilimsel örnektir. Düşüşü görüldüğü için “gözlenmiş düşüş” olarak değerlidir; bu tür meteoritler yere düştükten hemen sonra toplandığından az aşınmıştır. Olay, meteoritlerin insanlara ne kadar nadir çarptığını gösteren en bilinen örnek olarak bilim iletişiminde sıkça anılır.

Tarihçe

30 Kasım 1954’te yerel saatle 12.46’da düşen meteorit en az üç parçaya ayrıldı. 3,86 kilogramlık Hodges parçası evi deldi; ertesi gün çiftçi Julius McKinney 1,68 kilogramlık ikinci parçayı buldu ve bu parça Smithsonian Enstitüsü için satın alındı. Üçüncü bir parçanın Childersburg yakınına düştüğü düşünülür. Maxwell Hava Üssü’nden gelen ekip taşın bir kondrit meteorit olduğunu doğruladı. Hodges ailesi 1956’da parçayı Alabama Doğa Tarihi Müzesi’ne verdi. Olayın yarattığı ilgi ve mülkiyet tartışması Ann Hodges’ı çok yıprattı.

Değerini ne belirler?

Sylacauga'nın değeri tarihî ve bilimseldir: bir insana çarptığı belgelenen tek meteorit olarak ün kazanmıştır. Hodges parçası Alabama Doğa Tarihi Müzesi'nde, McKinney parçası ise Smithsonian Enstitüsü'ndedir. Bir meteoritin değerini ünlü bir olayla bağlantısı ve bunun belgelenmesi büyük ölçüde artırabilir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Parçaların dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık gridir.
2
Kırık yüzeyde küçük yuvarlak kondrüller ve parlak metal benekler görülür.
3
Bir parçanın gerçekten Sylacauga'dan geldiğini yalnızca müze kayıtları ve laboratuvar analizi gösterebilir.

Yanlış bilinenler

YanlışMeteorit Ann Hodges'a doğrudan gökten çarptı.
DoğrusuParça önce evin çatısında yaklaşık 90 santimetrelik bir delik açtı, sonra bir radyoya çarpıp sekti ve ancak ondan sonra Hodges'ın kalçasına ve eline isabet etti. Bu yüzden yalnızca büyük bir morlukla kurtuldu.
YanlışGökten düşen bir meteorit, düştüğü evin sahibine aittir.
DoğrusuSylacauga'da durum tartışma yarattı: meteorit önce polis tarafından alınıp Hava Kuvvetleri'ne verildi, sonra hem Hodges ailesi hem de ev sahibi Bertie Guy üzerinde hak iddia etti. Taraflar uzlaştı ve meteorit bir yılı aşkın süre sonra Hodges'lara geri verildi.

Bunu biliyor muydun?

Meteor öğleden sonra düşmesine karşın üç eyaletten görülen bir ateş topu oluşturdu; tanıklar patlama ya da gürleme sesleri duyduklarını anlattı.

Hodges ve annesi önce bacanın çöktüğünü sandılar, çünkü oda toz ve molozla dolmuştu.

Meteoritin çarptığı radyo, olaydan 50 yıl sonra, 2005'te New York'taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'ne ödünç verildi.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Oak Grove, Sylacauga yakını, Alabama, ABD · Tip lokalite3,86 kilogramlık Hodges parçası burada bir evin çatısını delip Ann Hodges'a çarptı. Parça bugün Alabama Doğa Tarihi Müzesi'nde sergilenir.
McKinney parçasının bulunduğu yer, Oak Grove'un kuzeyi, Alabama, ABD · Bilinen bulunuş yeriErtesi gün çiftçi Julius McKinney'nin bulduğu 1,68 kilogramlık ikinci büyük parça; Smithsonian Enstitüsü için satın alındı.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Sylacauga meteoriti nedir?

Meteorit insana çarpar mı?

Çok nadiren. Dünya'da 50.000'den fazla meteorit bulunmuştur, ama bir insana çarptığı kesin olarak bilinen tek parça Hodges parçasıdır. 1992'de Uganda'da 3 gramlık bir parça bir ağaçla yavaşladıktan sonra bir çocuğa değdi ama yaralamadı; 2021'de Kanada'da bir meteorit uyuyan bir kadının yastığına düştü ama ona zarar vermedi.

Sylacauga meteoriti ne işe yarar?

Sylacauga meteoriti ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,22–3,58 g/cm³’tür.

Sylacauga meteoriti nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Oak Grove, Sylacauga yakını, Alabama, ABD; McKinney parçasının bulunduğu yer, Oak Grove'un kuzeyi, Alabama, ABD.

Sylacauga meteoriti gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Parçaların dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi açık gridir. Kırık yüzeyde küçük yuvarlak kondrüller ve parlak metal benekler görülür. Bir parçanın gerçekten Sylacauga'dan geldiğini yalnızca müze kayıtları ve laboratuvar analizi gösterebilir.

Sylacauga meteoriti değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Sylacauga'nın değeri tarihî ve bilimseldir: bir insana çarptığı belgelenen tek meteorit olarak ün kazanmıştır. Hodges parçası Alabama Doğa Tarihi Müzesi'nde, McKinney parçası ise Smithsonian Enstitüsü'ndedir. Bir meteoritin değerini ünlü bir olayla bağlantısı ve bunun belgelenmesi büyük ölçüde artırabilir.