Meteorit

Tagish Lake meteoriti

Tagish Lake meteorite

Donmuş göle düşen ve donmuş hâlde laboratuvara taşınan meteorit: Güneş Sistemi'nden önceki yıldız tozlarını ve en çok nanoelması taşıyan karbonlu kondrit.

Halk arasında: Göktaşı

Kömür briketine benzeyen koyu renkli bir Tagish Lake parçasıFotoğraf: Mike Zolensky, NASA JSC · Public domain · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)2,5–7

Özgül ağırlık1,62–1,66 g/cm³

Renkler

koyu gri ile neredeyse siyah
grimsi erime kabuğu
içinde küçük açık renkli kapanımlar

Bileşim: Gruplanmamış C2 karbonlu kondrit: su içeren serpantin ve saponit (fillosilikatlar), karbonatlar, bol organik madde (amino asitler dahil) ve başka hiçbir meteoritte olmadığı kadar çok nanoelmas. Karbonatça fakir ve zengin iki farklı kayaç türünden oluşur.
Doku: Çok gözenekli ve ufalanabilir: gözenekliliği yaklaşık %40'tır. Erime kabuğu dışında görünüşü bir mangal kömürü briketine benzer.
Parlaklık: Mat
Saydamlık: Opak

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 6/9 ·Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Tagish Lake meteoriti, 18 Ocak 2000'de Kanada'nın kuzeybatısında, British Columbia'daki Tagish Gölü'ne düşen bir karbonlu kondrittir. Atmosfere giren 4 metrelik, yaklaşık 56 tonluk cismin yaklaşık %97'si buharlaştı; parçaların çoğu gölün donmuş yüzeyine düştü ve 500'den fazlası toplandı. İlk parçalar hiç çözülmeden, donmuş hâlde araştırma laboratuvarlarına götürüldü. Çok ilkel bir meteorittir: Güneş Sistemi'nden önceki yıldız tozlarını, amino asitleri ve başka hiçbir meteoritte olmadığı kadar çok nanoelmas içerir.

Görseller

Meteoritin düştüğü Tagish GölüFotoğraf: Richard Martin · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Tagish Lake, Güneş Sistemi’nin başında oluşmuş, hiç erimemiş ve çok ilkel kalmış bir asteroidin parçasıdır. Yaşı yaklaşık 4,55 milyar yıldır. İçinde Güneş’i ve Güneş Sistemi’ni doğuran buluttaki yıldız tozu tanecikleri değişmeden kalmıştır. Ana gövdesinde su, kayacı değiştirerek su içeren mineraller ve karbonatlar oluşturdu. En ilkel karbonlu kondrit türleri olan CI ve CM kondritlere benzer, ama ikisinden de belirgin biçimde farklıdır; bu yüzden “gruplanmamış” sayılır.

Ateş topunun arkasında bıraktığı iz ve görgü tanıklarının anlattıkları sayesinde meteoroitin yörüngesi hesaplanabildi. Asteroit kuşağının dış bölgelerinden gelen, Apollo türü bir yörüngede olduğu anlaşıldı. Yansıma tayfı, D türü bir asteroit olan 773 Irmintraud’dan gelmiş olabileceğini düşündürür.

Ne işe yarar?

Güneş Sistemi’nin başlangıcı: İçindeki değişmemiş yıldız tozları ve nanoelmaslar, Güneş Sistemi oluşmadan önceki maddeyi incelemeye yarar.
Organik kimya: Amino asitler, heksametilentetramin ve DNA ile RNA’nın yapı taşlarına benzeyen bazlar bulunmuştur.
Göktaşı yörüngeleri: Düşmeden önceki yörüngesi doğru olarak hesaplanabilen az sayıdaki meteoritten biridir.

Tarihçe

Meteoroit 18 Ocak 2000’de yerel saatle 08.43’te, 50–30 kilometre yükseklikte yaklaşık 1,7 kiloton TNT’ye eşdeğer bir enerjiyle patladı. Ocak sonunda bir yerel sakin parçaları toplayıp donmuş hâlde sakladı; bu parçalar NASA araştırmacılarıyla birlikte incelendi. Kalan parçalar Nisan 2000’e kadar karla örtülü kaldı. Calgary ve Western Ontario üniversitelerinden araştırmacılar onları buzun içine birkaç santimetreden 20 santimetreyi aşan derinliğe kadar gömülmüş hâlde, eriyen su çukurlarından ya da buz bloklarıyla birlikte kesilerek topladı.

Değerini ne belirler?

Tagish Lake'in değeri büyük ölçüde bilimseldir: donmuş ve bozulmamış hâlde toplanan ilk parçalar, ilkel organik maddeyi incelemek için eşsizdir. Bu “taze” parçalar Royal Ontario Müzesi'nde ve Alberta Üniversitesi'nde saklanır. Bir parçanın değerini kütlesi, ne kadar taze kaldığı ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Koyu gri ile neredeyse siyah, ufalanabilir bir taştır; erime kabuğu dışında görünüşü kömür briketine benzer.
2
İçinde küçük, açık renkli kapanımlar görülür.
3
Çok hafiftir: yoğunluğu suyun ancak 1,6 katıdır, yani aynı boydaki sıradan bir taştan belirgin biçimde hafiftir.

Yanlış bilinenler

YanlışMeteoritlerin içindeki su, Dünya'ya düştükten sonra bulaşmıştır.
DoğrusuTagish Lake, su içeren serpantin ve saponit minerallerini taşır. Bu suyun izotop bileşimi Dünya suyundan farklıdır; yani su Dünya kirliliği değil, meteoritin ana gövdesinden gelir.
YanlışTagish Lake'teki organik moleküller canlılık belirtisidir.
DoğrusuMeteoritte amino asitler ve başka organik maddeler bol bulunur, ama bunların yıldızlararası ortamda ya da Güneş'i doğuran gaz ve toz diskinde oluştuğu ve sonra asteroitte değiştiği düşünülür. Canlılıkla ilgileri yoktur.

Bunu biliyor muydun?

Patlamanın ardından bölge halkı havada kükürt kokusu duyduğunu anlattı; birçoğu önce patlamanın bir füzeden olduğunu sandı.

Buharlaşan meteoroitin tozu stratosfere yayıldı ve yaklaşık 12 saat sonra Edmonton'un kuzeybatısında, gün batımında gece parlayan bulutlar olarak görüldü.

Toplanan parçaların toplamı 10 kilogramı biraz geçer; bu, yere ulaşan yaklaşık 1,3 tonun yalnızca %1'i kadardır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Tagish Gölü'nün Taku Kolu, kuzeybatı British Columbia, Kanada · Tip lokalite18 Ocak 2000'de parçaların çoğu gölün donmuş yüzeyine düştü; 500'den fazla parça buzun üzerinden toplandı.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Tagish Lake meteoriti nedir?

Tagish Lake neden bu kadar hafif bir meteorittir?

Hildebrand ve arkadaşlarının ölçümlerine göre Tagish Lake'in yoğunluğu yaklaşık 1,64 g/cm³'tür ve gözenekliliği yaklaşık %40'tır. Benzer biçimde incelenen meteoroitler arasında en düşük yoğunluklu ve en gözenekli olanıdır; bu değerler gezegenler arası toz parçacıklarına çok yakındır.

Tagish Lake meteoriti ne işe yarar?

Güneş Sistemi'nin başlangıcı: İçindeki değişmemiş yıldız tozları ve nanoelmaslar, Güneş Sistemi oluşmadan önceki maddeyi incelemeye yarar. Organik kimya: Amino asitler, heksametilentetramin ve DNA ile RNA'nın yapı taşlarına benzeyen bazlar bulunmuştur. Göktaşı yörüngeleri: Düşmeden önceki yörüngesi doğru olarak hesaplanabilen az sayıdaki meteoritten biridir.

Tagish Lake meteoriti ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2,5–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 1,62–1,66 g/cm³’tür.

Tagish Lake meteoriti nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Tagish Gölü'nün Taku Kolu, kuzeybatı British Columbia, Kanada.

Tagish Lake meteoriti gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Koyu gri ile neredeyse siyah, ufalanabilir bir taştır; erime kabuğu dışında görünüşü kömür briketine benzer. İçinde küçük, açık renkli kapanımlar görülür. Çok hafiftir: yoğunluğu suyun ancak 1,6 katıdır, yani aynı boydaki sıradan bir taştan belirgin biçimde hafiftir.

Tagish Lake meteoriti değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Tagish Lake'in değeri büyük ölçüde bilimseldir: donmuş ve bozulmamış hâlde toplanan ilk parçalar, ilkel organik maddeyi incelemek için eşsizdir. Bu “taze” parçalar Royal Ontario Müzesi'nde ve Alberta Üniversitesi'nde saklanır. Bir parçanın değerini kütlesi, ne kadar taze kaldığı ve belgelenmiş kaynağı belirler.