Meteorit

Murchison meteoriti

Murchison meteorite

Yaşamın yapı taşlarını taşıyan meteorit: 1969'da Avustralya'ya düşen, içinde amino asitler, şekerler ve Güneş'ten eski taneler bulunan karbonlu kondrit.

Halk arasında: Göktaşı

Washington'daki Ulusal Doğa Tarihi Müzesi'nde sergilenen bir Murchison parçasıFotoğraf: Art Bromage · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)2,5–7

Özgül ağırlık1,86–2,38 g/cm³

Renkler

siyah (erime kabuğu)
koyu gri ile siyah arası (iç kısım)
içinde açık renkli benekler

Bileşim: CM2 grubundan karbonlu kondrit: suyla değişmiş, karbonca zengin bir matris içinde kondrüller ve bol kalsiyum-alüminyumca zengin kapanımlar (CAI). Toplam demir %22,13, su yaklaşık %12. 70'i amino asit olmak üzere on binlerce organik bileşik içerir.
Doku: Yumuşak, ufalanabilir bir matris içinde küçük yuvarlak kondrüller ve açık renkli kapanımlar; dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır.
Parlaklık: Mat
Saydamlık: Opak

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 6/9 ·Seçkin süs ve koleksiyon taşı

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Murchison meteoriti, 28 Eylül 1969'da Avustralya'nın Victoria eyaletindeki Murchison kasabası yakınına düşen bir karbonlu kondrittir. Düşüşü görüldüğü ve 100 kilogramı aşkın parçası toplandığı için en çok incelenen meteoritlerden biridir. İçinde 70 amino asit dahil on binlerce organik bileşik, riboz gibi şekerler ve DNA ile RNA'nın yapı taşlarına benzeyen bazlar bulunmuştur. Ayrıca Dünya'da bulunmuş en yaşlı malzeme olan, Güneş Sistemi'nden eski silisyum karbür taneleri içerir.

Görseller

Bir Murchison parçası (sağda) ve ondan ayrılan, Güneş'ten eski taneler (deney tüpünde)Fotoğraf: en:User:Carl Henderson · Public domain · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Murchison, CM grubundan bir karbonlu kondrittir. Bu tür meteoritler, Güneş Sistemi’nin başında oluşmuş ve sonradan hiç erimemiş küçük asteroitlerden gelir; bu yüzden kimyasal olarak en ilkel meteoritler arasındadır. Murchison’un ana gövdesinde, Dünya’ya düşmeden çok önce suca zengin akışkanlar kayacı yoğun biçimde değiştirmiştir; “2” tipi olması bunu gösterir.

Meteoritin içindeki organik moleküllerin bu ana gövdede ve daha önce uzayda kimyasal tepkimelerle oluştuğu düşünülür. İçindeki silisyum karbür taneleri ise Güneş Sistemi’nden de eskidir: Güneş doğmadan önce başka yıldızların çevresinde oluşmuş “Güneş öncesi” tozlardır.

Ne işe yarar?

Yaşamın kökeni araştırmaları: Glisin, alanin, glutamik asit gibi yaygın amino asitler ile izovalin gibi alışılmadık olanlar, riboz dahil beş karbonlu şekerler ve urasil, ksantin gibi bazlar burada bulundu. Bunlar, yaşamın yapı taşlarının uzaydan Dünya’ya taşınmış olabileceğini gösterir.
Kiralite: Canlılarda amino asitlerin çoğu “sol elli”dir. Murchison’da bazı amino asitlerde sol elli biçimin fazla bulunması, bu dengesizliğin kökeni üzerine çalışmalara yol açtı.
Yıldız tozu: Güneş öncesi taneler, Güneş Sistemi oluşmadan önceki yıldızların ve galaksinin geçmişini incelemeye yarar.

Tarihçe

28 Eylül 1969 sabahı saat 10.58 dolaylarında Murchison yakınında parlak bir ateş topu görüldü. Parçalar 13 kilometrekareden geniş bir alana saçıldı; en büyükleri 7 kilograma kadar çıkıyordu. Toplanan toplam kütle 100 kilogramı aşar. Aynı yıl düşen Allende meteoritiyle birlikte Murchison, meteorit biliminin en çok incelenen örneklerinden biri oldu.

Değerini ne belirler?

Murchison'un değeri her şeyden önce bilimseldir: gözlenmiş bir düşüş olması, bol miktarda toplanması ve iç kısımlarının bozulmadan kalması onu organik kimya araştırmaları için eşsiz yapar. Karbonlu kondritler meteoritlerin küçük bir bölümünü oluşturduğu için koleksiyonda da aranır. Bir parçanın değerini kütlesi, erime kabuğu olup olmadığı ve belgelenmiş kaynağı belirler.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi koyu gri ile siyah arasında ve ufalanabilirdir.
2
Koyu matris içinde küçük yuvarlak kondrüller ve açık renkli kalsiyum-alüminyumca zengin kapanımlar seçilir.
3
Bir parçanın gerçekten Murchison'dan geldiğini yalnızca belgesi ve laboratuvar analizi gösterebilir.

Yanlış bilinenler

YanlışMurchison'da uzaydan gelen canlılık bulundu.
DoğrusuMurchison'da yaşamın yapı taşlarından olan amino asitler, şekerler ve bazlar bulundu, ama canlı ya da canlı izi bulunmadı. Bu moleküllerin canlılık olmadan, uzayda kimyasal yollarla oluştuğu düşünülür; bu da erken Güneş Sistemi'ndeki cisimlerin yaşamın ham maddelerini Dünya'ya taşımış olabileceğini gösterir.
YanlışDünya'daki en yaşlı malzeme Dünya'nın kendi kayaçlarıdır.
DoğrusuDünya'da bulunan en yaşlı malzeme, Murchison meteoritinin içindeki silisyum karbür taneleridir. En yaşlısının yaşı Dünya'nın 4,54 milyar yıllık yaşından yaklaşık 3 ± 2 milyar yıl fazladır; bunlar Güneş'ten önce başka yıldızların çevresinde oluşmuştur.

Bunu biliyor muydun?

Düşüş sırasında parlak bir ateş topu üçe ayrılıp kayboldu, ardından bir duman bulutu kaldı; yaklaşık 30 saniye sonra bir sarsıntı duyuldu.

2010'daki bir çalışma, küçük bir örnekte 14.000 farklı molekül saptadı ve meteoritte milyonlarca farklı organik bileşik bulunabileceğini tahmin etti.

2020'de Murchison'daki bazı silisyum karbür tanelerinin yaklaşık 7 milyar yaşında, yani Dünya'dan ve Güneş Sistemi'nden yaklaşık 2,5 milyar yıl yaşlı olduğu açıklandı.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Murchison, Victoria, Avustralya · Tip lokalite28 Eylül 1969 sabahı görülen düşüş; parçalar 13 kilometrekareden geniş bir alana saçıldı. 680 gramlık bir parça bir çatıyı delip samanların içine düştü.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Murchison meteoriti nedir?

Murchison'daki amino asitler Dünya'dan bulaşmış olabilir mi?

Bilim insanları bu olasılığı uzun süre tartıştı. Ama meteoritte Dünya'daki canlılarda bulunmayan izovalin gibi amino asitler vardır, Dünya kirliliğinin işareti sayılan serin ve treonin ise bulunmaz. Urasil ve ksantin gibi bazların karbon izotop oranları da Dünya dışı kökene işaret eder; iyi korunmuş parçaların iç kısımlarının bozulmadığına dair birçok kanıt vardır.

Murchison meteoriti ne işe yarar?

Yaşamın kökeni araştırmaları: Glisin, alanin, glutamik asit gibi yaygın amino asitler ile izovalin gibi alışılmadık olanlar, riboz dahil beş karbonlu şekerler ve urasil, ksantin gibi bazlar burada bulundu. Bunlar, yaşamın yapı taşlarının uzaydan Dünya'ya taşınmış olabileceğini gösterir. Kiralite: Canlılarda amino asitlerin çoğu “sol elli”dir. Murchison'da bazı amino asitlerde sol elli biçimin fazla bulunması, bu dengesizliğin kökeni üzerine çalışmalara yol açtı. Yıldız tozu: Güneş öncesi taneler, Güneş Sistemi oluşmadan önceki yıldızların ve galaksinin geçmişini incelemeye yarar.

Murchison meteoriti ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2,5–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 1,86–2,38 g/cm³’tür.

Murchison meteoriti nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Murchison, Victoria, Avustralya.

Murchison meteoriti gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Dışı ince, siyah bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi koyu gri ile siyah arasında ve ufalanabilirdir. Koyu matris içinde küçük yuvarlak kondrüller ve açık renkli kalsiyum-alüminyumca zengin kapanımlar seçilir. Bir parçanın gerçekten Murchison'dan geldiğini yalnızca belgesi ve laboratuvar analizi gösterebilir.

Murchison meteoriti değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Murchison'un değeri her şeyden önce bilimseldir: gözlenmiş bir düşüş olması, bol miktarda toplanması ve iç kısımlarının bozulmadan kalması onu organik kimya araştırmaları için eşsiz yapar. Karbonlu kondritler meteoritlerin küçük bir bölümünü oluşturduğu için koleksiyonda da aranır. Bir parçanın değerini kütlesi, erime kabuğu olup olmadığı ve belgelenmiş kaynağı belirler.