VaryeteŞunun bir çeşidi: Korindon
Safir
Al₂O₃Sapphire
Kırmızı dışında hemen her renkte olabilen korindon; en ünlüsü, demir ve titanyumun maviye boyadığı safirdir.
Diğer adları: Gök yakut (eski ad) · Padparadscha (pembemsi turuncu safir)
- Değerli taş
Kısaca
Safir, yakut gibi korindon mineralinin bir çeşididir. Kırmızı korindona yakut, diğer bütün renklerdekilere safir denir. En bilinen rengi mavidir; ama sarı, pembe, turuncu ve yeşil safirler de vardır. Mohs ölçeğinde 9 sertliğiyle en sert doğal değerli taşlardan biridir.
Rengi nereden gelir?
Saf korindon renksizdir. Mavi safirin rengi, kristal yapıya karışan eser miktardaki demir ve titanyumdan gelir: yüzde birin çok altında kalan miktarlar bile taşı maviye boyar ve demir arttıkça mavi koyulaşır. Sarı tonlar çoğunlukla demirden, pembe tonlar kromdan kaynaklanır. Krom çok arttığında taş kırmızılaşır ve artık yakut adını alır. Kırmızı ile pembe arasındaki sınır laboratuvarlara göre değişebilir.
Nerelerden çıkar?
Keşmir’de 1880’lerde kısa bir süre işletilen yatağın kadifemsi mavi taşları bugün de en ünlü safirlerdir. Myanmar’daki Mogok ve Sri Lanka’daki Ratnapura yüzyıllardır önemli kaynaklardır; Sri Lanka özellikle açık mavi, sarı ve padparadscha safirleriyle tanınır. 1990’larda Madagaskar ve Doğu Afrika’da bulunan yataklar, farklı renklerdeki safirleri çok daha yaygın hâle getirdi.
Değerini ne belirler?
En önemli etken renktir: canlı, doygun ve fazla koyu olmayan mavi en çok aranandır. Berraklık, kesim ve boyut da önemlidir. Taşın ısıtılıp ısıtılmadığı, başka bir işlem görüp görmediği ve kökeni değerini büyük ölçüde etkiler; ısıtılmamış, iri ve temiz safirler çok enderdir.
Nasıl tanınır?
- 1
Çok serttir (9) ve boyutuna göre ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 4,0). Değerli bir taşı çizerek denemeyin; bu iş laboratuvar aletleriyle yapılır.
- 2
Doğal safirlerde renk çoğu zaman eşit dağılmaz: büyütme altında düz, açılı renk bantları görülebilir. Alev füzyonuyla üretilen sentetiklerde ise eğri büyüme çizgileri görülür.
- 3
İçinde ince rutil iğneleri olan taşlar, kubbe biçiminde (kabaşon) kesilince altı kollu bir ışık yıldızı gösterebilir (asterizm).
- 4
Taşın doğal mı sentetik mi olduğunu, ısıtılıp ısıtılmadığını ya da berilyum difüzyonu görüp görmediğini ancak bir gemoloji laboratuvarı belirleyebilir; berilyum için özel kimyasal analiz gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Isıl işlem: Safirlerin büyük çoğunluğu rengini ve berraklığını iyileştirmek için ısıtılır. Yaygın ve genel olarak kabul gören bir işlemdir, ancak yine de belirtilmelidir.
- Berilyum difüzyonu: Taş, berilyum kaynağıyla birlikte 1.800 °C'yi aşan sıcaklıklarda ısıtılarak sarı, turuncu ya da padparadscha benzeri renkler kazandırılır. 2000'lerin başında ortaya çıkan bu işlem gözle anlaşılmaz; özellikle turuncu ve pembemsi turuncu taşlarda laboratuvar raporu isteyin.
- Yüzey difüzyonu: Bazı taşlarda mavi renk yalnızca yüzeydeki ince bir katmandadır; taş yeniden kesilir ya da cilalanırsa renk kaybolabilir.
- Sentetik safir 20. yüzyılın başından beri üretilir ve kimyasal olarak doğal safirle aynıdır; saatlerdeki “safir cam” da sentetik safirdir. Mavi cam, sentetik spinel, iolit ve tanzanit de safirle karıştırılabilir.
Bunu biliyor muydun?
New York'taki Amerikan Doğa Tarihi Müzesi'nde sergilenen “Hindistan Yıldızı”, Sri Lanka'dan çıkmış 563,35 karatlık dev bir yıldız safirdir.
Pembemsi turuncu safirlere verilen padparadscha adı, Sinhala dilinde lotus çiçeğinin rengini anlatan bir sözcükten gelir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Paddar, Kiştvar, Cammu ve Keşmir, Hindistan · Tarihî kaynak1881 dolaylarında bulunan ve 1880'lerde yalnızca birkaç yıl yoğun biçimde işletilen yatak; kadifemsi “Keşmir mavisi” bugün de ölçüt sayılır
- Mogok, Mandalay Bölgesi, Myanmar · Önemli yatakKoyu, doygun mavi safirler ve yıldız safirler
- Ratnapura, Sri Lanka · Önemli yatakAkarsu çakıllarından çıkan açık mavi, sarı ve padparadscha safirler; “Hindistan Yıldızı” da Sri Lanka kökenlidir
- Ilakaka, Madagaskar · Önemli yatak1990'ların sonunda keşfedilen, birçok renkte safir veren büyük çakıl yatakları
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
Kaynaklar
- Sapphire Description (Gem Encyclopedia) · GIA
- Beryllium Diffusion of Ruby and Sapphire · GIA, Gems & Gemology, 2003
- Star of India · American Museum of Natural History
- Handbook of Mineralogy: Corundum · Mineralogical Society of America
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Elmas
Saf karbondan oluşan, bilinen en sert doğal mineral: yerin yaklaşık 150–200 km derininde oluşup volkanik patlamalarla yüzeye taşınır.
Yakut
Kromun kırmızıya boyadığı korindon: morötesi ışık altında kızıl ışıldayabilen, dünyanın en ünlü değerli taşlarından biri.
Zümrüt
Krom ve vanadyumun yeşile boyadığı beril: içi neredeyse her zaman kapanımlarla dolu, dünyanın en ünlü yeşil değerli taşı.