Mineral
Stilbit
NaCa₄(Si₂₇Al₉)O₇₂·28H₂OStilbite
İnci gibi parlayan, papyon ya da demet biçiminde büyüyen zeolit: Hindistan bazaltlarının pembe süsü.
Diğer adları: Desmin (Almanyada kullanılan eski ad)
- Halk arasında: Sıradan taş
_Fluorapophyllite-(K)_and_stilbite.jpg){kind=link}
Kısaca
Stilbit, sodyum, kalsiyum, alüminyum, silisyum, oksijen ve sudan oluşan yaygın bir zeolit mineralidir. Kalsiyumlu türü stilbit-Ca, sodyumlu türü stilbit-Na adını taşır. Beyaz, pembe, turuncu ya da kahverengi renkli, ince levha biçimli kristalleri çoğu zaman buğday demeti ya da papyon biçiminde gruplar oluşturur. Adı, yüzlerindeki inci parıltısı yüzünden Yunanca “parlamak” anlamına gelen stilbein sözcüğünden gelir. Dünyanın en verimli kaynağı Hindistan'ın Deccan bazaltlarıdır.
Görseller
.jpg){kind=link}
Nasıl oluşur?
Stilbit, düşük sıcaklıktaki sıcak su çözeltilerinden (hidrotermal yolla) oluşur. Bazalt ve andezit gibi volkanik kayaçların gaz boşluklarında ve çeşitli başkalaşım kayaçlarının boşluklarında kristallenir. Sıcak su kaynaklarının çökeltilerinde de oluşur; bazı kumtaşı ve çakıltaşlarında taneleri birbirine bağlayan çimento görevi görür. Yanında öteki zeolitler, prehnit, kalsit ve kuvars bulunur.
Handbook of Mineralogy’ye göre stilbit, iri ve güzel kristalli pek çok bulunuş yeri olan yaygın bir zeolittir: İzlanda’da Teigarhorn ve Helgustaðir, Faroe Adaları, İskoçya’da Glasgow yöresi, ABD’de New Jersey’deki Paterson ve Great Notch, Kanada’da Fundy Körfezi ve Brezilya’da Rio Grande do Sul bunlardandır. Olağanüstü kristaller ise Hindistan’ın Mumbai, Pune ve Nashik bölgelerinden gelir.
Ne işe yarar?
- Koleksiyon: Pembe, papyon biçimli kristal grupları koleksiyoncular arasında çok sevilir.
- Doğal çimento: Bazı kumtaşı ve çakıltaşlarında taneleri bir arada tutan çimento olarak bulunur.
Değerini ne belirler?
Stilbit yaygın ve görece ucuz bir koleksiyon mineralidir. Değerini kristal gruplarının büyüklüğü, rengi, düzgün papyon ya da demet biçimi ve apofilit, kavansit gibi minerallerle birlikte bulunması belirler. Hindistan'ın Deccan bazaltlarından gelen pembe örnekler en tanınmışlarıdır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Kristalleri ince levhalar hâlindedir ve çoğu zaman ortasından bağlanmış buğday demeti ya da papyon biçiminde gruplar oluşturur.
- 2
Beyaz, pembe, somon rengi, turuncu ya da kahverengidir; dilinim yüzleri inci gibi parlar.
- 3
Hafiftir (özgül ağırlık yaklaşık 2,2) ve sertliği 3,5–4'tür.
- 4
Bazalt ve andezit boşluklarında öteki zeolitler, prehnit, kalsit ve kuvarsla birlikte bulunur.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Heulandit de levha biçimli, inci parıltılı bir zeolittir ve aynı boşluklarda bulunabilir; kesin ayrım laboratuvarda yapılır.
Yanlış bilinenler
YanlışStilbitin inci parıltısı, üstüne sürülmüş bir cilâdan gelir.
DoğrusuBu parıltı doğaldır: Stilbitin {010} yönündeki mükemmel dilinim yüzleri inci gibi parlar. Mineral adını da bu parıltıdan, Yunanca “parlamak” sözcüğünden alır.
Bunu biliyor muydun?
Hindistan'da Mumbai ve Pune yakınlarındaki Deccan bazaltlarında somon pembesi stilbit kristalleri açık yeşil apofilitle birlikte bulunur.
Eskiden “demet” anlamına gelen desmin adıyla da anılırdı; bu ad Almanya'da hâlâ kullanılır.
Kristalleri 14 cm'ye kadar büyüyebilir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Pune (Poona), Maharashtra, Hindistan · Önemli yatakDeccan bazaltları dünyanın en verimli stilbit kaynağıdır; somon pembesi kristaller açık yeşil apofilitle birlikte bulunur
- Nashik, Maharashtra, Hindistan · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'ye göre olağanüstü kristaller veren Deccan bölgelerinden
- Teigarhorn, Djúpivogur yakını, İzlanda · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'nin iri ve güzel kristaller için andığı İzlanda yerlerinden (koordinat Djúpivogur)
- Faroe Adaları · Bilinen bulunuş yeriBirçok adanın bazaltlarında stilbit bulunur
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Stilbit nedir?
Stilbit, sodyum, kalsiyum, alüminyum, silisyum, oksijen ve sudan oluşan yaygın bir zeolit mineralidir. Kalsiyumlu türü stilbit-Ca, sodyumlu türü stilbit-Na adını taşır. Beyaz, pembe, turuncu ya da kahverengi renkli, ince levha biçimli kristalleri çoğu zaman buğday demeti ya da papyon biçiminde gruplar oluşturur. Adı, yüzlerindeki inci parıltısı yüzünden Yunanca “parlamak” anlamına gelen stilbein sözcüğünden gelir. Dünyanın en verimli kaynağı Hindistan'ın Deccan bazaltlarıdır.
Stilbit neden papyon biçiminde büyür?
Stilbitin ince levha biçimli kristalleri tek bir merkezden yelpaze gibi açılarak ve birbirine yaslanarak büyür. Bu yüzden grupları ortasından sıkıştırılmış buğday demetine ya da papyona benzer; bu biçim stilbitin en tanınır özelliğidir.
Stilbit ne işe yarar?
Koleksiyon: Pembe, papyon biçimli kristal grupları koleksiyoncular arasında çok sevilir. Doğal çimento: Bazı kumtaşı ve çakıltaşlarında taneleri bir arada tutan çimento olarak bulunur.
Stilbit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 3,5–4 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,19–2,23 g/cm³’tür.
Stilbit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Pune (Poona), Maharashtra, Hindistan; Nashik, Maharashtra, Hindistan; Teigarhorn, Djúpivogur yakını, İzlanda; Faroe Adaları.
Stilbit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Kristalleri ince levhalar hâlindedir ve çoğu zaman ortasından bağlanmış buğday demeti ya da papyon biçiminde gruplar oluşturur. Beyaz, pembe, somon rengi, turuncu ya da kahverengidir; dilinim yüzleri inci gibi parlar. Hafiftir (özgül ağırlık yaklaşık 2,2) ve sertliği 3,5–4'tür. Heulandit de levha biçimli, inci parıltılı bir zeolittir ve aynı boşluklarda bulunabilir; kesin ayrım laboratuvarda yapılır.
Stilbit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Stilbit yaygın ve görece ucuz bir koleksiyon mineralidir. Değerini kristal gruplarının büyüklüğü, rengi, düzgün papyon ya da demet biçimi ve apofilit, kavansit gibi minerallerle birlikte bulunması belirler. Hindistan'ın Deccan bazaltlarından gelen pembe örnekler en tanınmışlarıdır.
Kaynaklar
- Stilbite · Wikipedia
- Handbook of Mineralogy: Stilbite · Mineralogical Society of America
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026
Aynı basamaktaki taşlar
Aktinolit
Yeşil, ışın gibi uzayan amfibol: nefrit yeşimin ve kedi gözü taşının ham maddesi; lifli türü ise asbesttir.
Amfibolit
Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.
Anataz
Rutilin kardeşi titanyum dioksit: sivri, uzamış çift piramit kristalleri ısıtılınca rutile dönüşür.