Mineral

Plajiyoklaz

NaAlSi₃O₈ – CaAl₂Si₂O₈Plagioclase

Yer kabuğunun en bol minerallerinden: albitten anortite uzanan, dilinim yüzeylerindeki ince paralel çizgileriyle tanınan feldispat dizisi.

Diğer adları: Plajiyoklaz feldispat · Sodyumlu-kalsiyumlu feldispat

  • Halk arasında: Maden ve hammadde
Fotoğraf: Chmee2 · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Plajiyoklaz tek bir mineral değil, sodyumlu albit ile kalsiyumlu anortit arasında uzanan bir feldispat dizisidir; kristal yapısında sodyum ve kalsiyum birbirinin yerini alabilir. Bazalttan granite kadar pek çok kayacın ana mineralidir. Işıkta mavi-yeşil renkler saçan labradorit de bu ailenin bir üyesidir.

Görseller

Nasıl oluşur?

Plajiyoklaz, magmatik kayaçların en önemli minerallerindendir. Magma soğurken önce kalsiyumca zengin plajiyoklaz kristallenir; sıcaklık düştükçe kristallerin bileşimi sodyuma doğru kayar. Bu yüzden bazalt ve gabro gibi koyu renkli kayaçlarda kalsiyumca zengin, granit gibi açık renkli kayaçlarda ise sodyumca zengin plajiyoklaz bulunur. Plajiyoklaz metamorfik ve tortul kayaçlarda da yaygındır. Kristallerdeki ince paralel çizgiler, yan yana büyümüş çok sayıda ince ikiz katmandan kaynaklanır (polisentetik ikizlenme).

Ne işe yarar?

Dizinin sodyumca zengin ucu olan albit, cam ve seramik sanayiinde erime sıcaklığını düşüren bir ergitici olarak kullanılır; seramik karo ve vitrifiye ürünlerin hammaddelerindendir. Labradorit ve güneş taşı gibi ışık oyunu gösteren türleri ise süs taşı olarak işlenir.

Türkiye’de

Menderes Masifi’nin güney ucundaki Çine bölgesinde (Aydın–Muğla) yaklaşık 250 albit oluşumu bilinir. MTA Dergisi’nde yayımlanan bir çalışmaya göre bu oluşumlarda üretim 1960’ların sonunda cam sanayii için başlamış, 1980’lerden itibaren Çine, Milas, Söke, Yatağan ve Karpuzlu çevresine yayılmıştır. Bu albit yatakları, Türkiye’yi dünyanın önde gelen feldispat üreticilerinden biri yapmıştır.

Değerini ne belirler?

Plajiyoklaz yer kabuğunun en bol minerallerinden biri olduğu için kendi başına değeri düşüktür. Sanayide kullanılan sodyum feldispatın (albit) değerini saflığı, özellikle demir ve titanyum gibi renk veren safsızlıkların azlığı, zenginleştirme maliyeti ve cam-seramik fabrikalarına uzaklığı belirler. Süs taşı olarak işlenen labradorit ve güneş taşında ise renk oyununun canlılığı ve taşın ne kadarını kapladığı önemlidir; bakırla yapay olarak renklendirilmiş taşlar doğal renkli olanlardan çok daha az değerlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Dilinim yüzeylerinde, plak oluklarını andıran ince ve paralel çizgiler görülür; örnek ışıkta çevrildiğinde bu çizgiler daha kolay seçilir. Ortoklazda bu çizgiler yoktur.

  2. 2

    Camı çizer; çelik bıçak onu ancak zorlukla çizer (sertlik 6–6,5).

  3. 3

    Çoğunlukla beyaz ya da gridir; labradorit gibi bazı türleri ışıkta mavi, yeşil ya da turuncu renk yansımaları gösterir.

  4. 4

    Dizinin hangi kesimine ait olduğunu belirlemek için mikroskop ya da kimyasal analiz gerekir. Ara bileşimler için kullanılan oligoklaz, andezin, labradorit ve bitovnit adları bugün ayrı mineral türü sayılmaz, ama bileşim aralıklarını anlatmak için kullanılır.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • “Andezin” adıyla satılan kırmızı ve yeşil taşların bir bölümünün, soluk renkli feldispatların bakırla ısıl işlem (difüzyon) uygulanarak renklendirilmesiyle elde edildiği gemoloji laboratuvarlarınca ortaya konmuştur. Bu tür işlemler satıcı tarafından açıklanmalıdır.
  • “Güneş taşı” adıyla satılan doğal taşlar oligoklaz, labradorit ya da ortoklaz olabilir. Bakır pulcuklarıyla parıldayan “goldstone” ise doğal taş değil, yapay bir camdır.
  • “Gökkuşağı ay taşı” (rainbow moonstone) adıyla satılan taş, ortoklaz kökenli ay taşı değil, beyaz renkli bir labradorittir.

Yanlış bilinenler

  • YanlışGranitteki beyaz taneler kuvarstır.

    DoğrusuGranitte beyaz, süt beyazı ya da pembe renkli ve düz yüzeyleriyle parlayan taneler çoğunlukla feldispattır (plajiyoklaz ya da ortoklaz). Kuvars ise gri, camsı görünür ve düz dilinim yüzeyleri oluşturmaz.

  • Yanlış“Gökkuşağı ay taşı” gerçek bir ay taşıdır.

    DoğrusuBu adla satılan taş, gökkuşağı renkleri yansıtan beyaz bir labradorittir, yani bir plajiyoklazdır; klasik ay taşı ise ortoklaz feldispattan oluşur. İkisi de feldispat ailesindendir, ama farklı minerallerdir.

Bunu biliyor muydun?

Adı Yunanca “eğik kırılma” anlamına gelir: İki dilinim düzlemi tam dik açıyla değil, yaklaşık 86 derecelik bir açıyla kesişir.

Ay'ın açık renkli yaylalarını oluşturan anortozit kayacı büyük ölçüde kalsiyumca zengin plajiyoklazdan oluşur.

Belgeseller

YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.

Plagioclase tutorial optical mineralogyMatt Kohn · İngilizce · YouTube’da izle ↗

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Çine–Milas bölgesi, Aydın–Muğla · Önemli yatakMenderes Masifi'nin güney ucunda yaklaşık 250 albit oluşumu; Türkiye'yi dünyanın önde gelen feldispat üreticilerinden biri yapan sodyum feldispat yatakları
  • Nain, Labrador, Kanada · Tarihî kaynakLabradorit adını Labrador bölgesinden alır
  • Ylämaa, Finlandiya · Bilinen bulunuş yeri“Spektrolit” ticari adıyla bilinen, renk yansımaları yoğun labradorit
  • Amelia, Virginia, ABD · Bilinen bulunuş yeriPegmatitlerde iyi albit kristalleri
  • Miyake Adası, Tokyo, Japonya · Bilinen bulunuş yeriVolkanik kayaçlarda anortit kristalleri
  • Lake County, Oregon, ABD · Bilinen bulunuş yeriAçık sarıdan yeşile, parıltılı plajiyoklaz “güneş taşı” kristallerinin çıktığı bölge
  • Tvedestrand, Agder, Norveç · Tarihî kaynakHematit pullarıyla parıldayan güneş taşının (oligoklaz) klasik Avrupa lokalitesi
  • Bushveld Kompleksi, Güney Afrika · Önemli yatakPlajiyoklaz bakımından zengin anortozit ve norit katmanlarını içeren, dünyanın en büyük katmanlı mağmatik kütlesi

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Plajiyoklaz nedir?

Plajiyoklaz tek bir mineral değil, sodyumlu albit ile kalsiyumlu anortit arasında uzanan bir feldispat dizisidir; kristal yapısında sodyum ve kalsiyum birbirinin yerini alabilir. Bazalttan granite kadar pek çok kayacın ana mineralidir. Işıkta mavi-yeşil renkler saçan labradorit de bu ailenin bir üyesidir.

Plajiyoklaz ne işe yarar?

Dizinin sodyumca zengin ucu olan albit, cam ve seramik sanayiinde erime sıcaklığını düşüren bir ergitici olarak kullanılır; seramik karo ve vitrifiye ürünlerin hammaddelerindendir. Labradorit ve güneş taşı gibi ışık oyunu gösteren türleri ise süs taşı olarak işlenir.

Plajiyoklaz ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 6–6,5 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,62–2,76 g/cm³’tür.

Plajiyoklaz nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Çine–Milas bölgesi, Aydın–Muğla; Bushveld Kompleksi, Güney Afrika; Nain, Labrador, Kanada; Tvedestrand, Agder, Norveç; Ylämaa, Finlandiya.

Plajiyoklaz Türkiye’de nerede bulunur?

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Çine–Milas bölgesi, Aydın–Muğla.

Plajiyoklaz gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Dilinim yüzeylerinde, plak oluklarını andıran ince ve paralel çizgiler görülür; örnek ışıkta çevrildiğinde bu çizgiler daha kolay seçilir. Ortoklazda bu çizgiler yoktur. Camı çizer; çelik bıçak onu ancak zorlukla çizer (sertlik 6–6,5). Çoğunlukla beyaz ya da gridir; labradorit gibi bazı türleri ışıkta mavi, yeşil ya da turuncu renk yansımaları gösterir. “Andezin” adıyla satılan kırmızı ve yeşil taşların bir bölümünün, soluk renkli feldispatların bakırla ısıl işlem (difüzyon) uygulanarak renklendirilmesiyle elde edildiği gemoloji laboratuvarlarınca ortaya konmuştur. Bu tür işlemler satıcı tarafından açıklanmalıdır.

Plajiyoklaz değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 3. basamaktadır: Yapı ve endüstri taşı. Plajiyoklaz yer kabuğunun en bol minerallerinden biri olduğu için kendi başına değeri düşüktür. Sanayide kullanılan sodyum feldispatın (albit) değerini saflığı, özellikle demir ve titanyum gibi renk veren safsızlıkların azlığı, zenginleştirme maliyeti ve cam-seramik fabrikalarına uzaklığı belirler. Süs taşı olarak işlenen labradorit ve güneş taşında ise renk oyununun canlılığı ve taşın ne kadarını kapladığı önemlidir; bakırla yapay olarak renklendirilmiş taşlar doğal renkli olanlardan çok daha az değerlidir.

Çeşitleri

Kaynaklar

  1. Handbook of Mineralogy: Albite · Mineralogical Society of America
  2. Handbook of Mineralogy: Anorthite · Mineralogical Society of America
  3. Çine asmasifi (GB-Anadolu) albit yataklarının jeolojisi ve kökeni (Uygun & Gümüşçü), MTA Dergisi 122: 25–32 · MTA Genel Müdürlüğü, 2000
  4. Mineral Commodity Summaries 2026: Feldspar and Nepheline Syenite · U.S. Geological Survey, 2026
  5. Plagioclase · Wikipedia
  6. Bushveld Igneous Complex · Wikipedia
  7. Sunstone · Wikipedia

Dış bağlantılar

İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir

Aynı basamaktaki taşlar

Çerez politikası