Kayaç

Naksos mermeri

Naxian marble

Antik Yunan'ın ilk ada mermerlerinden biri: kristalleri 15 milimetreye varan, ışıkta mavimsi gri parıldayan iri taneli Naksos mermeri.

Halk arasında: Doğal taş (yapı ve dekorasyon)

İri kalsit kristalleri gözle seçilen bir Naksos mermeri parçasıFotoğraf: Roll-Stone · Public domain · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)3

Özgül ağırlık2,7 g/cm³

Renkler

beyaz
mavimsi gri parıltılı beyaz
açık gri
gri çizgili

Bileşim: Yüzde 98'den fazlası kalsit; ayrıca dolomit, silikat mineralleri ve iz miktarda grafit ile pirit içerir. Gri ve çizgili türlerde safsızlıklar daha boldur. İşlenirken hafif bir zift (bitüm) kokusu yayılır; kaynağı küçük organik safsızlıklardır ve iş bitince kaybolur.
Doku: Çok iri taneli: kalsit kristalleri 15 milimetreye kadar ulaşır; bu, onu yeryüzünün en iri taneli mermerlerinden biri yapar. Kristaller gelişigüzel dağılmıştır ve çoğu saydamdır; bu saydamlık taşa derinlik ve ışığın açısına göre değişen mavimsi gri bir parıltı verir.

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 4/9 ·Kaliteli blok taş ve cevher

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Naksos mermeri, Ege'deki Kiklad adalarından Naksos'ta çıkarılan iri kristalli, beyaz bir mermerdir. Yüzde 98'den fazlası kalsittir; saydam kristalleri 15 milimetreye kadar büyüyebildiği için yeryüzünün en iri taneli mermerlerinden biri sayılır. Antik Yunan'ın en önemli mermerlerindendi: heykellerde, tapınaklarda ve Olimpia ile Atina Akropolisi'ndeki çatı kiremitlerinde kullanıldı. Bugün de çıkarılmaktadır.

Görseller

Naksos'ta Kinidaros köyü yakınındaki günümüz mermer ocaklarıFotoğraf: Zde · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Naksos mermeri, adanın ortasında yükselen kubbe biçimli migmatit kütlelerinin çevresinde, yüksek dereceli metamorfizma ile oluştu. Migmatit, kısmen erimiş ve yeniden katılaşmış, granitle gnays arası bir kayaçtır. Bu kubbelerin oluşturduğu ısı ve basınç, eski kireçtaşı katmanlarını yeniden kristalleştirerek iri taneli mermere dönüştürdü.

Mermer ve migmatit katmanlar hâlinde birbirini izler. Mermer, eski yarıklarda 30 metre kalınlığa ulaşır ve katmanlar kuzeydoğu yönünde uzanır. Kristallerin bu kadar iri olması, kayacın uzun süre yüksek sıcaklıkta kalmasının sonucudur.

Ne işe yarar?

Antik çağ: Heykel, tapınak ve süs taşı olarak kullanıldı. Naksoslular, ünlü Apollonas kurosu gibi dev heykelleri doğrudan ocakta yontmaya başlıyordu. Olimpia’daki ve Atina Akropolisi’ndeki antik çatı kiremitleri de bu mermerden yapıldı.
Adada: Naksos kentinin simgesi olan Apollon Tapınağı’nın kalıntıları ile Sangri’deki Demeter Tapınağı bu mermerdendir. Köylerde pencere ve kapı çerçeveleri, duvarlar ve mermer sıva için kullanılır; ocak artıkları yol yapımında ve çakıl olarak değerlendirilir.
Bugün: Heykel ve süsleme taşı olarak, Akdeniz bölgesinde özellikle açık havada kullanılır. Her yıl yaklaşık 5.000 metreküp nitelikli Naksos mermeri ihraç edilir.

Nerede bulunur?

Antik ocaklar adanın kuzeyinde, Apollonas yakınında ve adanın ortasındaki Melanes bölgesinde bulunur. Melanes yakınındaki Flerio’da yarım kalmış iki kuros hâlâ ocakta yatmaktadır. Günümüz ocakları ise adanın ortasında, deniz seviyesinden yaklaşık 400 metre yükseklikteki Kinidaros köyü çevresindedir; köy halkının önemli bir bölümü mermer ocaklarında çalışır.

Tarihçe

Naksos mermerinin kullanımı antik çağda başladı ve bugüne kadar sürdü. Naksos mermeri, kullanılan ilk Kiklad “ada mermerlerinden” biriydi ve antik çağda kullanılan en iri taneli mermerdi. Roma döneminde ise önemini yitirdi: Romalı yazar Yaşlı Plinius, doğa tarihi kitabında Naksos mermerinden hiç söz etmez.

Değerini ne belirler?

Değerini öncelikle beyazlığı belirler: ocakta taşın daha beyaz kısımları tercih edilir ve bu, ticarette fiyatı doğrudan etkiler. İri kristallerin verdiği derinlik ve parıltı, dona ve havaya dayanıklılığı da onu özellikle açık havada kullanılan süs ve heykel taşı yapar. Gri ve çizgili türler daha çok yapıda kullanılır; ocak artıkları ise çakıl olarak değerlendirilir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Kristalleri çıplak gözle kolayca seçilecek kadar iridir; kırık yüzeyi şeker kristallerini andırır.
2
Saydam kalsit kristalleri yüzünden taş, ışığın açısına göre mavimsi gri bir parıltı verir.
3
Bazı türleri gri ve belirgin biçimde çizgilidir; bunlarda safsızlık daha fazladır.
4
Kalsitten oluştuğu için çelik bıçakla çizilir ve seyreltik asitle köpürür.

Yanlış bilinenler

YanlışAntik Yunan'ın beyaz mermeri hep Paros'tan gelirdi.
DoğrusuParos mermeri çok ünlüdür ama tek kaynak değildi. Naksos mermeri, kullanılan ilk Kiklad “ada mermerlerinden” biriydi ve antik çağda kullanılan en iri taneli mermerdi.

Bunu biliyor muydun?

Naksos'un kuzeyindeki antik ocakta, yaklaşık 10,7 metre boyunda ve 80 ton ağırlığında yarım kalmış bir kuros (genç erkek heykeli) yatar. Arkeolog Gottfried Gruben'e göre heykel, taşınamayacak kadar ağır olduğu için bırakıldı.

Taş işlenirken hafif bir zift kokusu yayılır; kaynağı mermerdeki küçük organik safsızlıklardır ve iş bitince kaybolur.

Richard Lepsius 1890'da Olimpia'daki ve Atina Akropolisi'ndeki antik çatı kiremitlerinin Naksos mermerinden yapıldığını öne sürdü; sonraki araştırmalar bunu doğruladı.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Apollonas yakınındaki antik ocak, Naksos, Yunanistan · Tarihî kaynakAdanın kuzey ucundaki antik ocak. Açık gri Naksos mermerinden yontulan, yaklaşık 10,7 metre boyunda ve 80 ton ağırlığındaki yarım kalmış Apollonas kurosu hâlâ burada yatar.
Kinidaros ve Melanes çevresindeki ocaklar, orta Naksos, Yunanistan · Tip lokaliteAdanın ortasındaki mermer bölgesi. Melanes yakınındaki Flerio'da antik ocaklar ve yarım kalmış iki kuros bulunur; bugünkü ocaklar Kinidaros köyü çevresindedir. Nokta, adanın genel konumunu gösterir.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Naksos mermeri nedir?

Naksos mermeri neden mavimsi gri parıldar?

Mermerin kalsit kristalleri iri ve çoğunlukla saydamdır. Işık taşın içine birkaç milimetre girip kristallerden yansıdığı için mermer derin görünür ve ışığın açısına göre mavimsi gri bir parıltı verir.

Naksos mermeri ne işe yarar?

Antik çağ: Heykel, tapınak ve süs taşı olarak kullanıldı. Naksoslular, ünlü Apollonas kurosu gibi dev heykelleri doğrudan ocakta yontmaya başlıyordu. Olimpia'daki ve Atina Akropolisi'ndeki antik çatı kiremitleri de bu mermerden yapıldı. Adada: Naksos kentinin simgesi olan Apollon Tapınağı'nın kalıntıları ile Sangri'deki Demeter Tapınağı bu mermerdendir. Köylerde pencere ve kapı çerçeveleri, duvarlar ve mermer sıva için kullanılır; ocak artıkları yol yapımında ve çakıl olarak değerlendirilir. Bugün: Heykel ve süsleme taşı olarak, Akdeniz bölgesinde özellikle açık havada kullanılır.

Naksos mermeri ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 3 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,7 g/cm³’tür.

Naksos mermeri nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Kinidaros ve Melanes çevresindeki ocaklar, orta Naksos, Yunanistan; Apollonas yakınındaki antik ocak, Naksos, Yunanistan.

Naksos mermeri gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Kristalleri çıplak gözle kolayca seçilecek kadar iridir; kırık yüzeyi şeker kristallerini andırır. Saydam kalsit kristalleri yüzünden taş, ışığın açısına göre mavimsi gri bir parıltı verir. Bazı türleri gri ve belirgin biçimde çizgilidir; bunlarda safsızlık daha fazladır.

Naksos mermeri değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Değerini öncelikle beyazlığı belirler: ocakta taşın daha beyaz kısımları tercih edilir ve bu, ticarette fiyatı doğrudan etkiler. İri kristallerin verdiği derinlik ve parıltı, dona ve havaya dayanıklılığı da onu özellikle açık havada kullanılan süs ve heykel taşı yapar. Gri ve çizgili türler daha çok yapıda kullanılır; ocak artıkları ise çakıl olarak değerlendirilir.