Mineral

Varisit

AlPO₄·2H₂OVariscite

Turkuaza benzeyen yeşil bir alüminyum fosfat; Neolitik çağdan beri boncuk yapılmış, adını Almanya'daki Vogtland'dan almıştır.

  • Halk arasında: Yarı değerli taş
  • Değerli taş
  • Süs taşı
Fotoğraf: Didier Descouens · CC BY 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Varisit, alüminyum, fosfor ve su içeren bir fosfat mineralidir (AlPO₄·2H₂O). Çoğu kişi onu turkuazla karıştırır; ama varisit genellikle daha yeşildir. Yeşil rengi, çok az miktardaki üç değerlikli kromdan gelir. Çoğunlukla ince taneli kütleler, yumrular ve kabuklar hâlinde bulunur ve sıkça beyaz damarlıdır.

Görseller

Nasıl oluşur?

Varisit ikincil bir mineraldir: yüzeye yakın ortamda, fosfat içeren suların alüminyumca zengin kayaçlarla tepkimeye girmesiyle doğrudan çöker. Çoğunlukla ince taneli kütleler, yumrular, boşluk dolguları ve kabuklar hâlinde bulunur. Adalarda ve mağaralarda fosfat, guanonun (kuş ve yarasa dışkısının) ayrışmasından da gelebilir.

Ne işe yarar?

  • Takı ve süs taşı: Kabaşon, boncuk ve oymalar yapılır; yoğun yeşil rengi nedeniyle gümüşçülükte çoğunlukla turkuazın yerine kullanılır.
  • Tarihte: Neolitik çağdan beri boncuk ve kolye ucu yapılmıştır; Roma döneminde zümrüt taklidi olarak da oyulmuştur.
  • Koleksiyon: Utah’tan gelen yumrular ve Nevada’nın bazı madenlerinde kristalleşmiş örnekler koleksiyoncuların ilgisini çeker.

Rengi nereden gelir?

Saf varisit renksizdir. Yeşil rengi, yapıya karışan çok küçük miktardaki üç değerlikli kromdan gelir. Beyaz damarlar çoğunlukla krandallit adlı kalsiyum-alüminyum fosfat mineralidir; Nevada’dan gelen varisitteki siyah ağ desenleri ise taşın matriksinden gelir.

Turkuazla karışan taş

Varisit ve turkuaz, yoğun yeşil-mavi renkleri ve damarlı görünümleri yüzünden birbirine çok benzer; ikisi de yumru ve kabuk hâlinde bulunur ve ikisi de gümüş takılarda kullanılır. Varisit çoğunlukla daha yeşil, turkuaz ise daha mavidir; ama ara tonlar çok yaygındır. Varisit turkuazdan daha az bilinen bir taş olduğu için zaman zaman turkuaz diye satılmış ya da “variquoise” gibi belirsiz adlarla sunulmuştur.

Değerini ne belirler?

Değerini rengin canlılığı ve doygunluğu (düzgün, koyu zümrüt yeşili en çok aranır), damar ve matriks deseninin düzgünlüğü ve iyi cila alması belirler. Beyaz damarlı ya da siyah ağ desenli taşlar da desenleriyle beğenilir. Turkuazla karıştırılabildiğinden ve “variquoise” gibi adlarla satılabildiğinden, satıcının taşın doğru adını söylemesi önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Rengi soluk yeşilden zümrüt yeşiline ve mavimsi yeşile kadar değişir; parlaklığı camsı ile mumsu arasındadır. Çoğu zaman beyaz damarlar (krandallit mineralinden) gösterir.

  2. 2

    Sertliği 3,5–4,5 arasındadır; çelik bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı yaklaşık 2,6'dır.

  3. 3

    Turkuazdan genellikle daha yeşildir; ama mavi-yeşil örnekler turkuazla karıştırılır ve gözle ayırmak güçtür, kesin sonuç için gemoloji laboratuvarı gerekir.

  4. 4

    Nevada'dan gelen varisit siyah örümcek ağı desenli matriksiyle özellikle yeşil turkuaza benzer.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Turkuazla karışma: Siyah ağ damarlı Nevada varisiti sık sık yeşil turkuaz sanılır. Turkuaz mı varisit mi olduğu belli olmayan malzeme zaman zaman “variquoise” gibi adlarla satılmıştır.

Yanlış bilinenler

  • YanlışYeşil turkuaz denen taşlar turkuazdır.

    DoğrusuBunların bir bölümü varisittir. Turkuaz bakır içeren bir alüminyum fosfat, varisit ise bakır içermeyen bir alüminyum fosfattır; ikisi ayrı minerallerdir ve rengi, damar deseni ve sertliği birbirine yakın olabilir.

  • YanlışVarisit yeni bulunmuş modern bir süs taşıdır.

    DoğrusuVarisit, Avrupa'da en az Neolitik çağdan beri boncuk ve kolye ucu yapmak için kullanılmaktadır; Roma döneminde de zümrüt taklidi olarak oyulmuştur. Mineral ise 1837'de tanımlanmıştır.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

  • Türkiye'deki bazı haber siteleri varisitin “cesaret taşı” olduğunu, kullanana cesaret ve özgüven verdiğini, kalbe huzur ve uyum getirdiğini, olumsuz durumlardan koruduğunu yazar.
  • Aynı yazılar taşın sinirliliği ve stresi azalttığını, umudu artırdığını, gerginlikten uyuyamayanlara yastığın altına konunca uyku getirdiğini söyler.
  • Aynı yazılar varisitin mide rahatsızlıklarına ve şişkinliğe iyi geldiğini, erkeklerin bazı sorunlarında olumlu etkisi bulunduğunu ileri sürer; kristal terapi uygulayıcıları ise onu kalp çakrasıyla ilişkilendirir.

Bilim ne diyor?

Varisitin cesaret, özgüven ya da uyku verdiğine, mideye ya da başka bir organa iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; mide rahatsızlıkları, uykusuzluk ve cinsel sorunlar bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Taşı suya koyup içmenin de hiçbir yararı yoktur.

Bunu biliyor muydun?

Fransa'nın Bretagne bölgesinde, MÖ 4500–4000 arasına tarihlenen Neolitik mezar höyüklerinden çok sayıda boncuk ve kolye ucu çıkmıştır; bunların yapıldığı yeşil taşın varisit olduğu 19. yüzyılda anlaşılmıştır.

Roma döneminde varisit, uzunlamasına delinmiş ve altı değil sekiz yüzlü prizmalar hâlinde oyularak zümrüt kristallerinin taklidi olarak kolye ucu yapıldı.

Adı, Almanya'daki Vogtland'ın eski adı Variscia'dan gelir; Variskan dağ oluşumuna ad veren sözcük de budur.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Vogtland (Messbach, Oelsnitz yakını), Saksonya, Almanya · Tip lokaliteMineralin ilk bulunduğu bölge; adı Vogtland'ın eski adı Variscia'dan gelir, 1837'de tanımlanmıştır
  • Gavà, Barselona, İspanya · Tarihî kaynakNeolitik çağda varisit boncuk ve kolye uçları için çıkarılan üç İspanyol yatağından biri
  • Encinasola, Huelva, İspanya · Tarihî kaynakNeolitik varisit yataklarından biri
  • Lucin, Utah, ABD · Önemli yatakEskiden “Utahlit” denen, kuyumculukta kullanılan varisitin klasik yatağı
  • Fairfield, Utah, ABD · Önemli yatakClay Canyon'daki Little Green Monster madeninden iri varisit yumruları çıkar
  • Candelaria Tepeleri, Esmeralda İlçesi, Nevada, ABD · Bilinen bulunuş yeriSiyah örümcek ağı damarlı Nevada varisitinin çıkarıldığı bölge

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Varisit nedir?

Varisit, alüminyum, fosfor ve su içeren bir fosfat mineralidir (AlPO₄·2H₂O). Çoğu kişi onu turkuazla karıştırır; ama varisit genellikle daha yeşildir. Yeşil rengi, çok az miktardaki üç değerlikli kromdan gelir. Çoğunlukla ince taneli kütleler, yumrular ve kabuklar hâlinde bulunur ve sıkça beyaz damarlıdır.

Varisit ne işe yarar?

Takı ve süs taşı: Kabaşon, boncuk ve oymalar yapılır; yoğun yeşil rengi nedeniyle gümüşçülükte çoğunlukla turkuazın yerine kullanılır. Tarihte: Neolitik çağdan beri boncuk ve kolye ucu yapılmıştır; Roma döneminde zümrüt taklidi olarak da oyulmuştur. Koleksiyon: Utah'tan gelen yumrular ve Nevada'nın bazı madenlerinde kristalleşmiş örnekler koleksiyoncuların ilgisini çeker.

Varisit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 3,5–4,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,57–2,61 g/cm³’tür.

Varisit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Vogtland (Messbach, Oelsnitz yakını), Saksonya, Almanya; Lucin, Utah, ABD; Fairfield, Utah, ABD; Gavà, Barselona, İspanya; Encinasola, Huelva, İspanya.

Varisit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Rengi soluk yeşilden zümrüt yeşiline ve mavimsi yeşile kadar değişir; parlaklığı camsı ile mumsu arasındadır. Çoğu zaman beyaz damarlar (krandallit mineralinden) gösterir. Sertliği 3,5–4,5 arasındadır; çelik bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı yaklaşık 2,6'dır. Turkuazdan genellikle daha yeşildir; ama mavi-yeşil örnekler turkuazla karıştırılır ve gözle ayırmak güçtür, kesin sonuç için gemoloji laboratuvarı gerekir. Turkuazla karışma: Siyah ağ damarlı Nevada varisiti sık sık yeşil turkuaz sanılır. Turkuaz mı varisit mi olduğu belli olmayan malzeme zaman zaman “variquoise” gibi adlarla satılmıştır.

Varisit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Değerini rengin canlılığı ve doygunluğu (düzgün, koyu zümrüt yeşili en çok aranır), damar ve matriks deseninin düzgünlüğü ve iyi cila alması belirler. Beyaz damarlı ya da siyah ağ desenli taşlar da desenleriyle beğenilir. Turkuazla karıştırılabildiğinden ve “variquoise” gibi adlarla satılabildiğinden, satıcının taşın doğru adını söylemesi önemlidir.

Varisit neye iyi gelir?

Türkiye'deki bazı haber siteleri varisitin “cesaret taşı” olduğunu, kullanana cesaret ve özgüven verdiğini, kalbe huzur ve uyum getirdiğini, olumsuz durumlardan koruduğunu yazar. Aynı yazılar taşın sinirliliği ve stresi azalttığını, umudu artırdığını, gerginlikten uyuyamayanlara yastığın altına konunca uyku getirdiğini söyler. Aynı yazılar varisitin mide rahatsızlıklarına ve şişkinliğe iyi geldiğini, erkeklerin bazı sorunlarında olumlu etkisi bulunduğunu ileri sürer; kristal terapi uygulayıcıları ise onu kalp çakrasıyla ilişkilendirir. Varisitin cesaret, özgüven ya da uyku verdiğine, mideye ya da başka bir organa iyi geldiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; mide rahatsızlıkları, uykusuzluk ve cinsel sorunlar bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Taşı suya koyup içmenin de hiçbir yararı yoktur. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Handbook of Mineralogy: Variscite · Mineralogical Society of America
  2. Variscite · Wikipedia
  3. Variscite · Webmineral
  4. Gavà · Wikipedia
  5. Oelsnitz, Vogtland · Wikipedia
  6. Fairfield, Utah · Wikipedia
  7. Varisit Taşı Nedir Ve Ne İşe Yarar? Variscite (Cesaret) Taşı Nasıl Anlaşılır Ve Kullanılır? Varisit Taşı Faydaları Ve Özellikleri · Hürriyet Mahmure

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar