Mineral

Hauyn

(Na,Ca)₄₋₈Al₆Si₆(O,S)₂₄(SO₄,Cl)₁₋₂Haüyne

Volkanik kayaçların içinde parlayan küçük, canlı mavi taneler: kesilmiş hâli nadir bulunan bir süs taşı.

Diğer adları: Haüyn

Halk arasında: Yarı değerli taş

Eifel'den (Almanya) mavi hauynFotoğraf: Rudolf Pohl · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Hauyn, sodyum, kalsiyum, alüminyum, silisyum, oksijen ve sülfattan oluşan, sodalit grubundan bir mineraldir. En bilinen rengi parlak mavidir; beyaz, gri, yeşil ya da kırmızımsı da olabilir. Fonolit gibi silisçe fakir volkanik kayaçların içinde küçük taneler ya da kristaller hâlinde bulunur. İlk kez 1807'de İtalya'daki Monte Somma'nın Vezüv lavlarından tanımlandı ve Fransız kristalograf René Just Haüy'nin adını aldı. Zaman zaman süs taşı olarak kesilir, ama kesilmiş hâli çok nadirdir.

Görseller

Hauyn örneği (2) — Fotoğraf: Shannon Heinle · CC0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Hauyn, fonolit gibi lösit ya da nefelince zengin, silisçe fakir volkanik kayaçlarda oluşur; daha seyrek olarak nefelin içermeyen volkanik kayaçlarda da görülür. Magma soğurken kayacın içinde küçük taneler ya da kristaller hâlinde büyür. Bu yüzden yanında nefelin, lösit, melilit, ojit, sanidin, biyotit ve apatit bulunur. Sodalit grubunun bir üyesidir; bu grupta sodalit, nosean ve lazurit gibi mineraller de yer alır.

Handbook of Mineralogy’ye göre en bilinen yerleri İtalya’da Roma yakınındaki Alban Tepeleri (Ariccia, Marino), Monte Somma ve Monte Vulture, Almanya’da Eifel bölgesindeki Mendig ve Mayen çevresidir.

Ne işe yarar?

Süs taşı: Parlak mavi, saydam parçaları zaman zaman süs taşı olarak kesilir; kesilmiş taşlar nadir ve küçüktür.
Koleksiyon: Volkanik kayaç içindeki canlı mavi kristalleri koleksiyoncular tarafından aranır.

Değerini ne belirler?

Hauyn nadir bir süs taşıdır; değeri rengin canlılığına, saydamlığına ve büyüklüğüne bağlıdır. Kesilmiş taşlar çoğunlukla çok küçüktür ve parlak, doygun mavi renkli olanlar koleksiyoncular tarafından aranır. Ham hâlde, volkanik kayacın içinde parlak mavi kristaller taşıyan örnekler de koleksiyonlarda değerlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Parlak mavi ya da yeşilimsi mavi renkli, camsı ile yağımsı arası parlayan küçük taneler ya da kristaller hâlindedir.
2
Kristalleri on iki yüzlü (dodekahedron) ya da sekiz yüzlüye benzer biçimlerdedir ve 3 cm'yi nadiren aşar.
3
Sertliği 5,5–6'dır; çelik bıçak onu güçlükle çizer.
4
Çoğunlukla fonolit gibi volkanik kayaçların içinde, nefelin, lösit ve sanidinle birlikte bulunur.
5
Bazı örnekler uzun dalga morötesi ışıkta kırmızımsı turuncu ile morumsu pembe arası parlar.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

Sodalit ve lazurit de aynı gruptan mavi minerallerdir; ancak genellikle kütlesel olarak bulunurlar. Hauyn ise çoğunlukla volkanik kayacın içinde küçük, parlak mavi taneler ya da kristaller hâlindedir. Kesin ayrım laboratuvarda yapılır.
Kesilmiş mavi hauyn safir ya da başka mavi taşlarla karıştırılabilir; hauyn çok daha yumuşaktır (Mohs 5,5–6) ve kırılma indisi daha düşüktür (yaklaşık 1,50).

Yanlış bilinenler

YanlışMavi hauyn bir safir türüdür.
DoğrusuHauyn safirle ilgisi olmayan, sodalit grubundan bir silikat mineralidir. Safir korindondur ve çok daha serttir (Mohs 9); hauynin sertliği ise 5,5–6'dır.

Bunu biliyor muydun?

Adını, kristalografinin kurucularından sayılan René Just Haüy'den alır.

Kristalleri genellikle küçüktür; 3 cm'ye kadar büyüyebilir. Bu yüzden kesilmiş hauyn taşları çoğunlukla çok küçüktür.

Almanya'daki Eifel bölgesinin Laacher See volkanik alanı, süs taşı kalitesinde güzel mavi hauyn örnekleriyle tanınır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Monte Somma (Vezüv), Campania, İtalya · Tip lokaliteHauyn ilk kez 1807'de Monte Somma'nın Vezüv lavlarından alınan örneklerden tanımlandı
Laacher See, Eifel, Rheinland-Pfalz, Almanya · Önemli yatakLaacher See volkanik bölgesi güzel mavi, süs taşı kalitesinde örnekler verir; Mendig ve Mayen çevresi de bilinir
Alban Tepeleri (Colli Albani), Lazio, İtalya · Bilinen bulunuş yeriAriccia ve Marino gibi pek çok yerde hauyn bulunur

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Hauyn nedir?

Hauyn neden süs taşı olarak pek görülmez?

Kristalleri genellikle küçüktür ve volkanik kayaçların içinde tek tek taneler hâlinde bulunur. Kesilebilecek kadar saydam ve büyük parçalar azdır; ayrıca sertliği 5,5–6 ile görece yumuşaktır. Bu yüzden kesilmiş hauyn nadirdir ve çoğunlukla koleksiyonlarda yer alır.

Hauyn ne işe yarar?

Süs taşı: Parlak mavi, saydam parçaları zaman zaman süs taşı olarak kesilir; kesilmiş taşlar nadir ve küçüktür. Koleksiyon: Volkanik kayaç içindeki canlı mavi kristalleri koleksiyoncular tarafından aranır.

Hauyn ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,44–2,5 g/cm³’tür.

Hauyn nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Monte Somma (Vezüv), Campania, İtalya; Laacher See, Eifel, Rheinland-Pfalz, Almanya; Alban Tepeleri (Colli Albani), Lazio, İtalya.

Hauyn gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Parlak mavi ya da yeşilimsi mavi renkli, camsı ile yağımsı arası parlayan küçük taneler ya da kristaller hâlindedir. Kristalleri on iki yüzlü (dodekahedron) ya da sekiz yüzlüye benzer biçimlerdedir ve 3 cm'yi nadiren aşar. Sertliği 5,5–6'dır; çelik bıçak onu güçlükle çizer. Sodalit ve lazurit de aynı gruptan mavi minerallerdir; ancak genellikle kütlesel olarak bulunurlar. Hauyn ise çoğunlukla volkanik kayacın içinde küçük, parlak mavi taneler ya da kristaller hâlindedir. Kesin ayrım laboratuvarda yapılır.

Hauyn değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Hauyn nadir bir süs taşıdır; değeri rengin canlılığına, saydamlığına ve büyüklüğüne bağlıdır. Kesilmiş taşlar çoğunlukla çok küçüktür ve parlak, doygun mavi renkli olanlar koleksiyoncular tarafından aranır. Ham hâlde, volkanik kayacın içinde parlak mavi kristaller taşıyan örnekler de koleksiyonlarda değerlidir.