Sınıflandırma
Taşlar bir soy ağacı gibi dallanır. Mineraller Nickel-Strunz sistemine, kayaçlar oluşum biçimlerine göre gruplanır.
Mineraller
244Belirli bir kimyasal bileşimi ve düzenli bir atom yapısı (kristal yapısı) olan, doğada kendiliğinden oluşmuş katılar. Uluslararası Mineraloji Birliği (IMA) bugün 6.000’den fazla mineral türünü tanıyor.
- 1
Elementler
10Tek bir elementten oluşan mineraller: altın, bakır, kükürt, elmas…
- 2
Sülfürler ve sülfotuzlar
21Metallerin kükürtle bileşikleri; pek çok metalin ana cevheri.
- 3
Halojenürler
6Klor, flor gibi elementlerle oluşan mineraller: kaya tuzu, fluorit.
- 4
Oksitler ve hidroksitler
55Metallerin oksijenle bileşikleri: korindon, hematit, kuvars (Nickel-Strunz’a göre).
- Anataz
- Götit (limonit)
- Kuvars
- Süt kuvars
- Hematit
- İlmenit
- Kalsedon
- Kasiterit
- Korindon
- Kromit
- Küprit
- Manyetit
- Pirolüzit
- Rutil
- Uraninit
- Volframit
- Akik
- Ametist
- Ametrin
- Aventurin
- Botsvana akiği
- Çılgın dantel akik
- Dendritik akik
- Dumanlı kuvars
- Enhidro akik
- Hayalet kuvars
- Heliotrop
- Herkimer elması
- Kaplan gözü
- Karneol
- Lake Superior akiği
- Mavi dantel akik
- Mavi kuvars
- Oniks
- Pembe kuvars
- Prasiolit
- Rutilli kuvars
- Sardoniks
- Sitrin
- Şahin gözü
- Turmalinli kuvars
- Yosun akiği
- Ateş akiği
- Krizoberil
- Krizopras
- Pietersit
- Diaspor
- Kedi gözü krizoberil
- Spinel
- Yıldız safir
- Yıldız yakut
- Aleksandrit
- Padparadscha
- Safir
- Yakut
- 5
Karbonatlar ve nitratlar
15Kalsit, dolomit, malakit… Çoğu seyreltik asitle köpürür.
- 6
Boratlar
6Bor mineralleri. Dünyanın en büyük bor yatakları Türkiye’dedir.
- 7
Sülfatlar
18Jips (alçıtaşı), barit, sölestin…
- 8
Fosfatlar
12Apatit, turkuaz… Dişlerimiz ve kemiklerimiz de apatit benzeri bir maddeden oluşur.
- 9
Silikatlar
101Silisyum ve oksijenin dörtyüzlü yapı taşlarından kurulu, yer kabuğunun büyük bölümünü oluşturan en kalabalık sınıf.
Nesosilikatlar
24Tek tek dörtyüzlüler: olivin, granat, zirkon, topaz.
Sorosilikatlar
6Çift dörtyüzlüler: epidot, zoisit (tanzanit).
Siklosilikatlar
18Halka yapılar: beril (zümrüt), turmalin.
İnosilikatlar
18Zincir yapılar: piroksenler, amfiboller, yeşim.
Fillosilikatlar
14Tabakalı yapılar: mikalar, talk, kil mineralleri, lületaşı.
Tektosilikatlar
21Üç boyutlu çatı: feldispatlar, zeolitler.
- 10
Organik bileşikler
0Organik kökenli nadir mineraller.
Bu dal için henüz sayfa yok.
Kayaçlar
98Bir veya daha fazla mineralin (bazen cam ya da organik maddenin) doğal karışımı. Yeryüzündeki kayaçlar oluşum biçimlerine göre üç büyük gruba ayrılır.
Magmatik kayaçlar
26Erimiş kayacın (magma veya lav) soğuyup katılaşmasıyla oluşur.
Derinlik kayaçları
11Yerin derinliklerinde yavaş soğuyan, iri kristalli kayaçlar: granit, gabro.
Yüzey (volkanik) kayaçları
14Yüzeyde hızla soğuyan, ince taneli ya da camsı kayaçlar: bazalt, andezit, obsidiyen.
Tortul kayaçlar
43Kırıntıların, kimyasal çökeltilerin veya canlı kalıntılarının birikip sertleşmesiyle oluşur.
Kırıntılı
16Kum, çakıl ve kil gibi kırıntılardan: kumtaşı, konglomera.
Kimyasal ve biyokimyasal
25Sudan çökelen ya da canlı kabuklarından oluşan: kireçtaşı, traverten, kaya tuzu.
- Çakmaktaşı (çört)
- Kireçtaşı
- Koquina
- Diyatomit
- Fosilli kireçtaşı
- Laterit
- Oolitik kireçtaşı
- Bantlı demir formasyonu
- Bath taşı
- Boksit
- Caen taşı
- Giallo antico
- İstriya taşı
- Kudüs taşı
- Litografya taşı
- Petit granit
- Portland taşı
- Purbeck mermeri
- Traverten
- Verona kırmızı mermeri
- Ashford siyah mermeri
- Harabe mermeri
- Jasper
- Mookait
- Orbiküler jasper
Organik
3Bitki kalıntılarından: kömür.
Metamorfik kayaçlar
29Var olan kayaçların ısı ve basınç altında erimeden dönüşmesiyle oluşur.
Yapraklanmalı
8Mineraller katmanlar hâlinde dizilir: arduvaz, şist, gnays.
Yapraklanmasız
21Katmansız, kütlesel: mermer, kuvarsit.
Mineraloidler
16Mineral gibi görünen ama düzenli kristal yapısı olmayan doğal maddeler: opal, volkan camı.
Organik taşlar
13Canlıların ürettiği veya canlı kalıntılarından oluşan taşlar: kehribar, inci, mercan, jet (Oltu taşı).
Meteoritler ve çarpma taşları
59Uzaydan gelip yeryüzüne düşen taşlar ve metal kütleleri ile büyük çarpmaların yeryüzünde oluşturduğu camlar.
Taşlı meteoritler
37Çoğunlukla silikat minerallerinden oluşur; düşen meteoritlerin büyük bölümü bu gruptandır.
- H kondrit
- L kondrit
- LL kondrit
- Mikrometeorit
- Sıradan kondrit
- Akondrit
- Allende meteoriti
- Aubrit
- CM kondrit
- Çelyabinsk meteoriti
- Diyojenit
- Ensisheim meteoriti
- Enstatit kondrit
- Hovardit
- Karbonlu kondrit
- Kondrit
- Murchison meteoriti
- Orgueil meteoriti
- Ökrit (HED)
- Sarıçiçek meteoriti
- Sylacauga meteoriti
- Tagish Lake meteoriti
- Üreilit
- Akapulkoit
- ALH 84001 (Allan Hills 84001)
- Angrit
- Ay göktaşı
- Brakinit
- CI kondrit
- Lodranit
- Mars göktaşı
- Nakhla meteoriti
- Nakhlit
- NWA 7034 (Black Beauty)
- Tissint meteoriti
- Winonait
- Ay kayacı
Demir meteoritler
13Demir-nikel alaşımından oluşur; parçalanmış gezegenimsi cisimlerin çekirdeklerinden gelir.
Taşlı-demirli meteoritler
3Metal ve silikatın yaklaşık eşit karışımı; pallasitler bu gruptandır.
Çarpma camları
6Meteorit değildir: büyük göktaşı çarpmalarında eriyip savrulan yer kayaçlarından oluşur (tektitler).
Gündelik adlar
15Bilimsel bir tür değil, günlük hayatta “taş” dediğimiz şeyler: kaldırım taşı, çakıl, kum, toprak, mıcır… Her biri hangi kayaç ve minerallerden oluştuğuyla birlikte.