Sınıflandırma

Belirli bir kimyasal bileşimi ve düzenli bir atom yapısı (kristal yapısı) olan, doğada kendiliğinden oluşmuş katılar. Uluslararası Mineraloji Birliği (IMA) bugün 6.000’den fazla mineral türünü tanıyor.

• 1

  Elementler

  6

  Tek bir elementten oluşan mineraller: altın, bakır, kükürt, elmas…

  • Grafit
  • Kükürt
  • Bakır
  • Gümüş
  • Altın
  • Elmas
• 2

  Sülfürler ve sülfotuzlar

  6

  Metallerin kükürtle bileşikleri; pek çok metalin ana cevheri.

  • Pirit
  • Antimonit (stibnit)
  • Galen
  • Kalkopirit
  • Sfalerit
  • Zinober
• 3

  Halojenürler

  2

  Klor, flor gibi elementlerle oluşan mineraller: kaya tuzu, fluorit.

  • Halit (kaya tuzu)
  • Fluorit
• 4

  Oksitler ve hidroksitler

  19

  Metallerin oksijenle bileşikleri: korindon, hematit, kuvars (Nickel-Strunz’a göre).

  • Götit (limonit)
  • Kuvars
  • Hematit
  • Kalsedon
  • Korindon
  • Kromit
  • Manyetit
  • Uraninit
  • Akik
  • Ametist
  • Dumanlı kuvars
  • Kaplan gözü
  • Oniks
  • Pembe kuvars
  • Sitrin
  • Diaspor
  • Spinel
  • Safir
  • Yakut
• 5

  Karbonatlar ve nitratlar

  4

  Kalsit, dolomit, malakit… Çoğu seyreltik asitle köpürür.

  • Dolomit
  • Kalsit
  • Azurit
  • Malakit
• 6

  Boratlar

  3

  Bor mineralleri. Dünyanın en büyük bor yatakları Türkiye’dedir.

  • Boraks (tinkal)
  • Kolemanit
  • Üleksit
• 7

  Sülfatlar

  3

  Jips (alçıtaşı), barit, sölestin…

  • Jips (alçıtaşı)
  • Barit
  • Sölestin
• 8

  Fosfatlar

  2

  Apatit, turkuaz… Dişlerimiz ve kemiklerimiz de apatit benzeri bir maddeden oluşur.

  • Apatit
  • Turkuaz
• 9

  Silikatlar

  26

  Silisyum ve oksijenin dörtyüzlü yapı taşlarından kurulu, yer kabuğunun büyük bölümünü oluşturan en kalabalık sınıf.

  • Nesosilikatlar

    6

    Tek tek dörtyüzlüler: olivin, granat, zirkon, topaz.

    • Olivin
    • Kiyanit (disten)
    • Granat
    • Zirkon
    • Peridot
    • Topaz

  • Sorosilikatlar

    3

    Çift dörtyüzlüler: epidot, zoisit (tanzanit).

    • Epidot
    • Zoisit
    • Tanzanit

  • Siklosilikatlar

    4

    Halka yapılar: beril (zümrüt), turmalin.

    • Beril
    • Akuamarin
    • Turmalin
    • Zümrüt

  • İnosilikatlar

    3

    Zincir yapılar: piroksenler, amfiboller, yeşim.

    • Hornblend (amfibol)
    • Ojit (piroksen)
    • Yeşim

  • Fillosilikatlar

    6

    Tabakalı yapılar: mikalar, talk, kil mineralleri, lületaşı.

    • Biyotit
    • Krizotil (beyaz asbest)
    • Talk
    • Kaolinit
    • Muskovit
    • Lületaşı

  • Tektosilikatlar

    4

    Üç boyutlu çatı: feldispatlar, zeolitler.

    • Ortoklaz
    • Plajiyoklaz
    • Aytaşı
    • Labradorit
• 10

  Organik bileşikler

  0

  Organik kökenli nadir mineraller.

  Bu dal için henüz sayfa yok.

Bir veya daha fazla mineralin (bazen cam ya da organik maddenin) doğal karışımı. Yeryüzündeki kayaçlar oluşum biçimlerine göre üç büyük gruba ayrılır.

• Magmatik kayaçlar

  12

  Erimiş kayacın (magma veya lav) soğuyup katılaşmasıyla oluşur.

  • Derinlik kayaçları

    4

    Yerin derinliklerinde yavaş soğuyan, iri kristalli kayaçlar: granit, gabro.

    • Peridotit
    • Diyorit
    • Gabro
    • Granit

  • Yüzey (volkanik) kayaçları

    8

    Yüzeyde hızla soğuyan, ince taneli ya da camsı kayaçlar: bazalt, andezit, obsidiyen.

    • Andezit
    • Bazalt
    • Dasit
    • Pomza
    • Riyolit
    • İgnimbirit
    • Tüf
    • Obsidiyen

• Tortul kayaçlar

  9

  Kırıntıların, kimyasal çökeltilerin veya canlı kalıntılarının birikip sertleşmesiyle oluşur.

  • Kırıntılı

    5

    Kum, çakıl ve kil gibi kırıntılardan: kumtaşı, konglomera.

    • Breş
    • Kiltaşı
    • Konglomera
    • Şeyl
    • Kumtaşı

  • Kimyasal ve biyokimyasal

    3

    Sudan çökelen ya da canlı kabuklarından oluşan: kireçtaşı, traverten, kaya tuzu.

    • Çakmaktaşı (çört)
    • Kireçtaşı
    • Traverten

  • Organik

    1

    Bitki kalıntılarından: kömür.

    • Kömür

• Metamorfik kayaçlar

  8

  Var olan kayaçların ısı ve basınç altında erimeden dönüşmesiyle oluşur.

  • Yapraklanmalı

    3

    Mineraller katmanlar hâlinde dizilir: arduvaz, şist, gnays.

    • Şist
    • Arduvaz
    • Gnays

  • Yapraklanmasız

    5

    Katmansız, kütlesel: mermer, kuvarsit.

    • Kuvarsit
    • Serpantinit
    • Mermer
    • Lapis lazuli
    • Yeşim

Mineral gibi görünen ama düzenli kristal yapısı olmayan doğal maddeler: opal, volkan camı.

• Obsidiyen
• Tektit
• Opal

Canlıların ürettiği veya canlı kalıntılarından oluşan taşlar: kehribar, inci, mercan, jet (Oltu taşı).

• Kehribar
• Mercan
• Oltu taşı
• İnci

Uzaydan gelip yeryüzüne düşen taşlar ve metal kütleleri ile büyük çarpmaların yeryüzünde oluşturduğu camlar.

• Taşlı meteoritler

  1

  Çoğunlukla silikat minerallerinden oluşur; düşen meteoritlerin büyük bölümü bu gruptandır.

  • Kondrit

• Demir meteoritler

  1

  Demir-nikel alaşımından oluşur; parçalanmış gezegenimsi cisimlerin çekirdeklerinden gelir.

  • Demir meteorit

• Taşlı-demirli meteoritler

  1

  Metal ve silikatın yaklaşık eşit karışımı; pallasitler bu gruptandır.

  • Pallasit

• Çarpma camları

  1

  Meteorit değildir: büyük göktaşı çarpmalarında eriyip savrulan yer kayaçlarından oluşur (tektitler).

  • Tektit