Mineral
Olivenit
Cu₂(AsO₄)(OH)Olivenite
Adını zeytin yeşili renginden alan bakır arsenat: lifli türüne “odun bakırı” denir.
Diğer adları: Odun bakırı (lifli türü)
- Halk arasında: Sıradan taş
.jpg){kind=link}
Kısaca
Olivenit, bakır, arsenik, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir (Cu₂(AsO₄)(OH)). Adını, en belirgin özelliği olan zeytin yeşili renginden alır; bu ad Almanca Olivenerz biçiminde 1789'da A. G. Werner'den gelir. Bakır cevherlerinin ve arsenopiritin havayla temas edip bozulmasıyla oluşur ve sıcak su kökenli bakır yataklarının oksidasyon zonunda en yaygın ikincil bakır arsenattır. Çinkolu benzeri adamitle aynı yapıdadır.
Görseller
Nasıl oluşur?
Olivenit ikincil bir mineraldir: bakır cevherlerinin ve arsenopiritin oksitlenmesiyle, sıcak su kökenli (hidrotermal) bakır yataklarının yeryüzüne yakın, havayla ve suyla temas eden kısmında oluşur. Bu ortamda en yaygın ikincil bakır arsenattır. Yanında konikalsit, klinoklaz, skorodit, farmakosiderit, brokantit, malakit, azurit ve krizokol gibi mineraller bulunur.
Handbook of Mineralogy’ye göre İngiltere’de Cornwall’daki Gwennap bölgesi madenleri, Fransa’da Cap Garonne madeni, Almanya’da Kara Orman’daki Clara madeni, Yunanistan’da Lavrio, Fas’ta Touissit madeni ve ABD’de Utah’taki Tintic bölgesi bilinen yerleri arasındadır; Namibya’daki Tsumeb iri kristaller vermiştir.
Ne işe yarar?
- Koleksiyon: Zeytin yeşili kristalleri ve ipeksi lifli türleri koleksiyoncular tarafından aranır.
- Maden arama: Bakır yataklarının oksidasyon zonunda en yaygın bakır arsenat olduğu için, bu tür yatakların yüzeydeki izlerindendir.
Değerini ne belirler?
Olivenit cevher olarak değil, koleksiyon minerali olarak değer taşır. Koleksiyonda parlak, keskin kristaller, ipeksi lifli “odun bakırı” örnekleri ve Cornwall ya da Tsumeb gibi ünlü yerlerden gelen örnekler aranır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Zeytin yeşili, yeşilimsi kahverengi ya da kahverengidir; lifli türleri grimsi beyaz ya da saman sarısı olabilir.
- 2
Çizgi rengi zeytin yeşili ile kahverengi arasıdır.
- 3
Kristalleri küçüktür (2,5 cm'ye kadar); çoğunlukla lifli, yuvarlak, böbrek biçimli ya da topraksı kütleler hâlinde bulunur.
- 4
Kristalleri elmasımsı ile camsı arası, lifli türleri ipeksi parlar.
- 5
Sertliği 3'tür; bıçakla kolayca çizilir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Yeşil adamit olivenite çok benzeyebilir; ikisi aynı yapıdadır ve bakır ile çinko birbirinin yerini alabilir. Kesin ayrım kimyasal analizle yapılır.
- Malakit de yeşil bir bakır mineralidir; ancak daha parlak yeşildir, çoğunlukla bantlıdır ve seyreltik asitte köpürür.
Güvenlik
Olivenit arsenik içerir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre inorganik arsenik insanlar için kanser yapıcıdır ve uzun süreli maruz kalma ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Olivenit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli, zımparalanmamalı ve ısıtılmamalı; tozu solunmamalı ve suya konup içilmemelidir. Dokunduktan sonra eller yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
Yanlış bilinenler
YanlışOlivenit, olivinin (peridotun) bir türüdür.
DoğrusuAdları benzese de ikisi tamamen farklı minerallerdir. Olivenit bir bakır arsenattır; olivin ise magnezyum-demir silikatıdır. Ortak noktaları yalnızca zeytin yeşili renkleridir.
Bunu biliyor muydun?
Lifli ve yumuşak türüne “odun bakırı” (wood copper) denir; rengi kristallerde siyahımsı yeşilden ince lifli türde neredeyse beyaza kadar değişir.
Adamit, olivenitin çinkolu benzeridir; aradaki bileşimlere çinkolu olivenit ya da bakırlı adamit gibi adlar verilir.
İngiltere'nin Cornwall bölgesindeki St Day ve Redruth bakır madenleri, olivenitin tarihsel bulunuş yerleridir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- St Day ve Gwennap, Cornwall, İngiltere · Tarihî kaynakOlivenitin tarihsel olarak tanındığı Cornwall bakır madenleri (Carharrack ve öteki madenler)
- Tsumeb, Oshikoto, Namibya · Bilinen bulunuş yeriHandbook of Mineralogy'ye göre iri kristaller verir
- Tintic bölgesi, Eureka, Utah, ABD · Bilinen bulunuş yeriGüzel örnekler veren ABD madencilik bölgesi
- Lavrio (Laurion), Attika, Yunanistan · Bilinen bulunuş yeriKamariza madeni; olivenit burada da bulunur
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Olivenit nedir?
Olivenit, bakır, arsenik, oksijen ve hidrojenden oluşan bir mineraldir (Cu₂(AsO₄)(OH)). Adını, en belirgin özelliği olan zeytin yeşili renginden alır; bu ad Almanca Olivenerz biçiminde 1789'da A. G. Werner'den gelir. Bakır cevherlerinin ve arsenopiritin havayla temas edip bozulmasıyla oluşur ve sıcak su kökenli bakır yataklarının oksidasyon zonunda en yaygın ikincil bakır arsenattır. Çinkolu benzeri adamitle aynı yapıdadır.
Olivenit ile peridot (olivin) aynı şey mi?
Hayır. İkisinin de adı zeytin yeşili renginden gelir, ama olivenit bakır ve arsenik içeren bir mineraldir; olivin ise magnezyum ve demir silikatıdır ve süs taşı türüne peridot denir. Olivenit zehirlidir ve çok daha yumuşaktır (Mohs 3).
Olivenit ne işe yarar?
Koleksiyon: Zeytin yeşili kristalleri ve ipeksi lifli türleri koleksiyoncular tarafından aranır. Maden arama: Bakır yataklarının oksidasyon zonunda en yaygın bakır arsenat olduğu için, bu tür yatakların yüzeydeki izlerindendir.
Olivenit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 3 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 4,45–4,46 g/cm³’tür.
Olivenit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: St Day ve Gwennap, Cornwall, İngiltere; Tsumeb, Oshikoto, Namibya; Tintic bölgesi, Eureka, Utah, ABD; Lavrio (Laurion), Attika, Yunanistan.
Olivenit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Zeytin yeşili, yeşilimsi kahverengi ya da kahverengidir; lifli türleri grimsi beyaz ya da saman sarısı olabilir. Çizgi rengi zeytin yeşili ile kahverengi arasıdır. Kristalleri küçüktür (2,5 cm'ye kadar); çoğunlukla lifli, yuvarlak, böbrek biçimli ya da topraksı kütleler hâlinde bulunur. Yeşil adamit olivenite çok benzeyebilir; ikisi aynı yapıdadır ve bakır ile çinko birbirinin yerini alabilir. Kesin ayrım kimyasal analizle yapılır.
Olivenit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Olivenit cevher olarak değil, koleksiyon minerali olarak değer taşır. Koleksiyonda parlak, keskin kristaller, ipeksi lifli “odun bakırı” örnekleri ve Cornwall ya da Tsumeb gibi ünlü yerlerden gelen örnekler aranır.
Olivenit zararlı mı?
Olivenit arsenik içerir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre inorganik arsenik insanlar için kanser yapıcıdır ve uzun süreli maruz kalma ciddi sağlık sorunlarına yol açar. Olivenit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli, zımparalanmamalı ve ısıtılmamalı; tozu solunmamalı ve suya konup içilmemelidir. Dokunduktan sonra eller yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır.
Kaynaklar
- Olivenite · Wikipedia
- Handbook of Mineralogy: Olivenite · Mineralogical Society of America
- Arsenic (fact sheet) · World Health Organization
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026
Aynı basamaktaki taşlar
Aktinolit
Yeşil, ışın gibi uzayan amfibol: nefrit yeşimin ve kedi gözü taşının ham maddesi; lifli türü ise asbesttir.
Amfibolit
Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.
Anataz
Rutilin kardeşi titanyum dioksit: sivri, uzamış çift piramit kristalleri ısıtılınca rutile dönüşür.