Mineral
Topaz
Al₂SiO₄(F,OH)₂Topaz
Mohs ölçeğinde 8 numaranın referans minerali: sert ve parlak bir değerli taş; ama mavi rengi neredeyse her zaman insan eliyle verilir.
Diğer adları: İmparator topazı (kırmızımsı turuncu türü)
- Değerli taş
- Mohs ölçeği minerali
Kısaca
Topaz; alüminyum, silisyum, oksijen ve flordan oluşan sert bir mineraldir. Mohs sertlik ölçeğinde 8 numaranın örneği olarak seçilmiştir. Doğada çoğunlukla renksiz, sarı ya da kahverengidir; kuyumcularda gördüğümüz mavi topazların hemen hepsi ise sonradan renklendirilmiştir.
Nasıl oluşur?
Topaz, florca zengin, sıcak sıvıların ve gazların dolaştığı ortamlarda oluşur: granit ve pegmatitlerdeki boşluklarda, riyolit gibi volkanik kayaçların gaz boşluklarında ve yüksek sıcaklıkta oluşmuş kuvars damarlarında. Çok iri kristaller oluşturabilir; en büyükleri gramla değil kilogramla ölçülür.
Renkleri ve işlemler
Doğal topazın çoğu renksiz, sarı ya da kahverengidir. Kırmızımsı turuncu imparator topazı, GIA’ya göre bugüne kadar ticari ölçekte yalnızca Brezilya’daki Ouro Preto bölgesinden çıkarılmıştır; Portekiz sarayı 1768’de bu taşların keşfini kutlamıştır.
Kuyumculukta çok yaygın olan mavi topaz ise neredeyse her zaman renksiz topazın ışınlanması ve ardından ısıtılmasıyla elde edilir. Bu, piyasada yaygın ve kabul gören bir işlemdir; yine de satıcının bunu belirtmesi gerekir.
Değerini ne belirler?
En önemli etken rengin canlılığı ve doygunluğudur; imparator topazı ile doğal pembe ve kırmızı tonlar en çok aranan renklerdir. Topaz sert olsa da mükemmel dilinimi nedeniyle darbelere ve ani sıcaklık değişimlerine karşı hassastır. Bu yüzden kesilirken ve takıya yerleştirilirken dikkat ister.
Nasıl tanınır?
- 1
Kuvarsı çizer (sertlik 8), ama mükemmel bir dilinimi vardır: sert bir darbeyle düzgün bir yüzey boyunca ikiye ayrılabilir.
- 2
Kristalleri çoğunlukla boyuna çizgili prizmalardır.
- 3
Kuvarstan belirgin biçimde ağırdır: özgül ağırlığı yaklaşık 3,5, kuvarsınki ise yaklaşık 2,65'tir.
- 4
Kesilmiş topaz o kadar iyi cila alır ki dokunulduğunda hafifçe kaygan hissettirir. Kesin tanı ve işlem tespiti için gemoloji laboratuvarı gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Mavi topaz: Renksiz topazın ışınlanıp ısıtılmasıyla elde edilir; doğal mavi topaz nadirdir ve genellikle soluk renklidir. Bu işlem satışta belirtilmelidir.
- Kaplanmış topaz: Renksiz topazın yüzeyine ince bir film kaplanarak gökkuşağı benzeri ya da canlı renkler verilir. Kaplama zamanla çizilip aşınabilir.
- “Madeira topazı” ya da “altın topaz” gibi adlarla satılan sarı-turuncu taşlar çoğu zaman sitrindir (sarı kuvars); “dumanlı topaz” denen taş da aslında dumanlı kuvarstır.
- Renkli cam da topaz taklidi olarak kullanılabilir.
Bunu biliyor muydun?
Brezilya'nın Minas Gerais eyaletinde bulunan saydam bir topaz kristali yaklaşık 271 kilogram ağırlığındadır.
Adının, Kızıldeniz'deki Zabargad Adası'nın eski Yunanca adı Topazios'tan geldiği kabul edilir. Oysa o adadan çıkan yeşil taş aslında topaz değil, peridottu.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Ouro Preto, Minas Gerais, Brezilya · Önemli yatakİmparator topazının bilinen tek ticari kaynağı
- Schneckenstein, Saksonya, Almanya · Tarihî kaynakSarı topaz kristalleriyle dolu, tarihî bir kaya kütlesi
- Thomas Range, Utah, ABD · Bilinen bulunuş yeriRiyolit boşluklarında oluşmuş topaz kristalleri
- Ghundao Tepesi, Katlang, Mardan, Pakistan · Bilinen bulunuş yeriPembe topaz
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Topaz · Mineralogical Society of America
- Topaz Description · GIA
- Topaz Quality Factors · GIA
- Topaz History and Lore · GIA
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Akuamarin
Adını deniz suyundan alan, beril ailesinin mavi üyesi: çoğu zaman iri, berrak ve kusursuza yakın kristaller hâlinde bulunur.
Demir meteorit
Parçalanmış asteroitlerin çekirdeğinden gelen, asitle dağlanınca yüzeyinde eşsiz bir kristal deseni beliren demir-nikel kütleleri.
Gümüş
Elektriği ve ısıyı en iyi ileten metal; doğada bazen saf hâlde, kıvrım kıvrım teller gibi büyür.