Mineral

Üleksit

NaCaB₅O₆(OH)₆·5H₂OUlexite

Bir yazının üzerine konduğunda yazıyı yüzeyine taşıyan doğal fiber optik: “televizyon taşı” olarak bilinen bor minerali.

Diğer adları: Televizyon taşı (lifli üleksit)

  • Halk arasında: Maden ve hammadde
Fotoğraf: Robert M. Lavinsky · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Üleksit, sodyum, kalsiyum, bor ve sudan oluşan beyaz, yumuşak bir mineraldir. Çoğunlukla ince, birbirine paralel lifler hâlinde büyür. Bu lifler ışığı fiber optik kablolar gibi iletir; bu yüzden cilalanmış bir üleksit parçası bir resmin üzerine konduğunda resim taşın üst yüzeyinde görünür.

Görseller

Nasıl oluşur?

Üleksit, kurak bölgelerdeki tuzlu göllerde ve kuruyan göl yataklarında (playa, salar) oluşan bir evaporit mineralidir. Bor bakımından zengin sular buharlaştıkça çoğu zaman gevşek, pamuk yumağını andıran yumrular hâlinde çöker. Bazı yataklarda ise çatlakları dolduran, sıkı ve paralel lifli damarlar oluşturur; “TV taşı” bu damarlardan kesilir. Çoğunlukla kolemanit ve boraksla birlikte bulunur.

Ne işe yarar?

Üleksit önemli bir bor cevheridir. Konsantre üleksit; ısı ve ses yalıtımında, seramikte, metalurjide, cam ve cam elyafı üretiminde, öğütülmüş üleksit ise tarımda kullanılır. Güney Amerika’da Bolivya ve Şili de üleksit üreten ülkeler arasındadır.

Türkiye’de

Balıkesir’in Bigadiç ilçesindeki bor yataklarında kolemanitle birlikte üleksit de bulunur ve Eti Maden tarafından işletilir. Bursa’daki Kestelek yatağında da zaman zaman yan ürün olarak üleksit elde edilir.

Değerini ne belirler?

Cevher olarak değerini bor oksit (B₂O₃) içeriği, yatağın büyüklüğü, işletme ve zenginleştirme maliyeti ile cam elyafı, seramik ve tarım gibi sektörlerin talebi belirler. Türkiye'de bor madenleri devlet kuruluşu Eti Maden tarafından işletilir. Koleksiyonda ise görüntüyü net taşıyan, iyi cilalanmış ve çatlaksız “TV taşı” parçaları ile iyi biçimlenmiş kristaller aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Liflere dik olarak kesilip cilalanmış bir parça yazının üzerine konduğunda yazı taşın üst yüzeyinde belirir (“TV taşı” etkisi).

  2. 2

    İpeksi parlaklıkta, beyaz ve lifli bir görünümü vardır; bazen pamuk yumağına benzeyen yumuşak yumrular oluşturur.

  3. 3

    Çok hafiftir (özgül ağırlık yaklaşık 1,96) ve yumuşaktır (sertlik 2,5); kolayca çizilir.

  4. 4

    Suda az da olsa çözünür; uzun süre suda bırakılan parçaların yüzeyi bozulur.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • İnsan yapımı fiber optik cam levhalar da benzer bir görüntü aktarma etkisi gösterebilir. Bunlar üleksitten çok daha sert ve ağırdır, suda da bozulmaz.
  • Lifli jips (satin spar) ve lifli kalsit de ipeksi beyaz lifler gösterir, ama görüntüyü üleksit kadar net aktarmaz; bu taşlar zaman zaman yanlış adla satılır.

Yanlış bilinenler

  • YanlışBor “geleceğin petrolüdür”.

    DoğrusuBor; cam elyafından seramiğe, tarımdan temizlik ürünlerine kadar pek çok alanda kullanılan önemli bir sanayi hammaddesidir, ama petrol gibi bir enerji kaynağı değildir. Bor bileşiklerinin yakıt olarak kullanımı henüz araştırma aşamasındadır.

Neye iyi geldiğine inanılır?

Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Bilimle çelişki:Orta: kanıtsız iddia

Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:

  • Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları, yazıyı yüzeyine taşıyan bu taşın sezgiyi ve “iç görüyü” güçlendirdiğini, bakış açısını netleştirdiğini ileri sürer.

Bilim ne diyor?

Üleksitin görüntüyü yüzeyine taşıması tamamen fiziksel bir olaydır: Birbirine paralel lifler ışığı fiber optik kablolar gibi iletir; bunun düşünce ya da sezgiyle bir ilgisi yoktur. Üleksit suda biraz çözündüğü için suya konmamalı, bu su içilmemelidir; bor bileşikleri yüksek miktarda alındığında zararlıdır.

Bunu biliyor muydun?

Adını, minerali ilk kez güvenilir biçimde analiz eden Alman kimyager Georg Ludwig Ulex'ten alır.

Üleksitteki lifler ışığı iletirken yalnızca uzunlukları boyunca taşır; bu yüzden taşı yan yatırınca görüntü kaybolur.

Belgeseller

YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.

How Does Television Stone Work?The Action Lab · İngilizce · YouTube’da izle ↗
Minerals : Borates - UlexiteGLG Mineralogy · İngilizce · YouTube’da izle ↗

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Iquique, Tarapacá, Şili · Tip lokalite
  • Boron, Kaliforniya, ABD · Önemli yatakKramer bor yatağı; lifli “TV taşı” damarları
  • Bigadiç, Balıkesir · Önemli yatakEti Maden'in kolemanit ve üleksit üretim alanı
  • Puna Platosu (Jujuy ve Salta), Arjantin · Önemli yatakTuzlu göl (salar) çökellerinde çok sayıda üleksit yatağı
  • Salar de Uyuni çevresi, Potosí, Bolivya · Bilinen bulunuş yeriBolivya, USGS'ye göre üleksit üreten ülkelerdendir; Uyuni tuz düzlüğü borakslı tuz çökelleriyle bilinir
  • Inder Gölü, Atırav, Kazakistan · Bilinen bulunuş yeriKazakistan'daki evaporit bor yataklarından biri

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Üleksit nedir?

Üleksit, sodyum, kalsiyum, bor ve sudan oluşan beyaz, yumuşak bir mineraldir. Çoğunlukla ince, birbirine paralel lifler hâlinde büyür. Bu lifler ışığı fiber optik kablolar gibi iletir; bu yüzden cilalanmış bir üleksit parçası bir resmin üzerine konduğunda resim taşın üst yüzeyinde görünür.

Üleksit ne işe yarar?

Üleksit önemli bir bor cevheridir. Konsantre üleksit; ısı ve ses yalıtımında, seramikte, metalurjide, cam ve cam elyafı üretiminde, öğütülmüş üleksit ise tarımda kullanılır. Güney Amerika'da Bolivya ve Şili de üleksit üreten ülkeler arasındadır.

Üleksit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 2,5 değerindedir. Tırnakla çizilebilecek kadar yumuşaktır. Özgül ağırlığı 1,95–1,96 g/cm³’tür.

Üleksit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Iquique, Tarapacá, Şili; Boron, Kaliforniya, ABD; Bigadiç, Balıkesir; Puna Platosu (Jujuy ve Salta), Arjantin; Salar de Uyuni çevresi, Potosí, Bolivya.

Üleksit Türkiye’de nerede bulunur?

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Bigadiç, Balıkesir.

Üleksit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Liflere dik olarak kesilip cilalanmış bir parça yazının üzerine konduğunda yazı taşın üst yüzeyinde belirir (“TV taşı” etkisi). İpeksi parlaklıkta, beyaz ve lifli bir görünümü vardır; bazen pamuk yumağına benzeyen yumuşak yumrular oluşturur. Çok hafiftir (özgül ağırlık yaklaşık 1,96) ve yumuşaktır (sertlik 2,5); kolayca çizilir. İnsan yapımı fiber optik cam levhalar da benzer bir görüntü aktarma etkisi gösterebilir. Bunlar üleksitten çok daha sert ve ağırdır, suda da bozulmaz.

Üleksit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Cevher olarak değerini bor oksit (B₂O₃) içeriği, yatağın büyüklüğü, işletme ve zenginleştirme maliyeti ile cam elyafı, seramik ve tarım gibi sektörlerin talebi belirler. Türkiye'de bor madenleri devlet kuruluşu Eti Maden tarafından işletilir. Koleksiyonda ise görüntüyü net taşıyan, iyi cilalanmış ve çatlaksız “TV taşı” parçaları ile iyi biçimlenmiş kristaller aranır.

Üleksit neye iyi gelir?

Günümüzde kristal terapi uygulayıcıları, yazıyı yüzeyine taşıyan bu taşın sezgiyi ve “iç görüyü” güçlendirdiğini, bakış açısını netleştirdiğini ileri sürer. Üleksitin görüntüyü yüzeyine taşıması tamamen fiziksel bir olaydır: Birbirine paralel lifler ışığı fiber optik kablolar gibi iletir; bunun düşünce ya da sezgiyle bir ilgisi yoktur. Üleksit suda biraz çözündüğü için suya konmamalı, bu su içilmemelidir; bor bileşikleri yüksek miktarda alındığında zararlıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. Handbook of Mineralogy: Ulexite · Mineralogical Society of America
  2. Bigadiç · Eti Maden
  3. Mineral Commodity Summaries 2026: Boron · U.S. Geological Survey, 2026
  4. Ulexite · Wikipedia
  5. Salar de Uyuni · Wikipedia

Dış bağlantılar

İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir

Aynı basamaktaki taşlar

Çerez politikası