Kayaç

Amfibolit

Amphibolite

Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.

Halk arasında: Doğal taş (yapı ve dekorasyon)
Yapı taşı

Fotoğraf: Bernabè Egon · Public domain · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)5–6

Özgül ağırlık2,9–3,1 g/cm³

Renkler

siyah
koyu yeşil
yeşilimsi siyah
siyah-beyaz benekli (tuz-karabiber görünümü)

Bileşim: Amfibol (çoğunlukla hornblend, bazen aktinolit) ve plajiyoklaz feldispat; kuvars yok ya da çok azdır. Epidot, zoisit, klorit, titanit, ilmenit, manyetit ve bazen granat eşlik eder.
Doku: Orta ile iri taneli, koyu renkli ve yoğun. Amfibol kristalleri hafifçe aynı yöne dizildiğinden kayaç zayıf yapraklanmalı ya da şistozlu görünür; siyah ve beyaz taneler “tuz-karabiber” görünümü verir. Granatlı türlerde kırmızımsı kristaller koyu zeminde göze çarpar.

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 2/9 ·Tonla ölçülen hammadde

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Amfibolit, başlıca amfibol (çoğunlukla hornblend) ve plajiyoklaz feldispattan oluşan koyu renkli, yoğun bir başkalaşım kayacıdır. Çoğu zaman bazalt ya da gabro gibi koyu magmatik kayaçların, yer kabuğunda yaklaşık 500 °C'nin üzerindeki sıcaklıklarda başkalaşmasıyla oluşur. Sert ve iyi cila aldığı için yapı taşı olarak kullanılır; tarih öncesi insanlar da ondan balta ve keser yapmıştır.

Görseller

Amfibolit örneği (2) — Fotoğraf: Karelj · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Amfibolit, orta–yüksek dereceli bir başkalaşım kayacıdır. Çoğunlukla bazalt ve gabro gibi koyu magmatik kayaçların, kimi zaman da killi kireçtaşı (marn) ya da dolomitli çökellerin yer kabuğunda yaklaşık 500 °C’yi aşan sıcaklıklarda (ve yaklaşık 1,2 GPa’nın altındaki basınçlarda) dönüşmesiyle oluşur. Bu koşullar “amfibolit fasiyesi” olarak adlandırılır: Kayaçtaki mineraller yeniden kristalleşir, hornblend ve plajiyoklaz gibi mineraller oluşur ve kayaç koyu, yoğun bir görünüm kazanır.

Isı ve basınç daha da artarsa amfibolit önce granülite, çok yüksek basınç altında ise eklojite dönüşebilir.

Ne işe yarar?

Yapı ve kaplama taşı: Koyu rengi, sertliği ve iyi cila alması sayesinde kaldırım taşı, bina cephe kaplaması ve iç dekorasyonda kullanılır.
Tarih öncesi aletler: Amfibolit ve amfibolce zengin benzer kayaçlar Orta Avrupa’nın erken Neolitik döneminde cilalı balta ve keser yapımında tercih edilmiştir.
Bilim: Amfibolit, eski dağ kuşaklarının derin köklerinin ve en yaşlı kıtasal kabuğun tarihini anlamak için incelenir.

Türkiye’de

Türkiye’de amfibolit, Kuzeybatı Anadolu’daki Kazdağı Masifi’nin yüksek dereceli kayaçları arasında yer alır. Masifin en altındaki Fındıklı formasyonu amfibol-gnays, mermer ve az miktarda amfibolitten; üstündeki Tozlu formasyonu metadünit ve ortoamfibolitten oluşur; en üstteki Sutuven formasyonunda ise sillimanit-gnays ve migmatitle birlikte az miktarda amfibolit bulunur.

Değerini ne belirler?

Amfibolit bol bulunur ve çoğunlukla kırma taş ya da yol dolgusu olarak ucuza kullanılır. Yapı ve kaplama taşı olarak değerini koyu rengi ve dokusunun düzgünlüğü, iyi cila alması, dayanımı, büyük ve çatlaksız blok verebilmesi ve ocağın uzaklığı belirler. Granatlı ya da çarpıcı desenli türler dekoratif amaçlarla daha çok aranır.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Koyu yeşilimsi siyah renkte, ağır ve yoğun bir taştır; siyah amfibol ile beyaz plajiyoklaz taneleri “tuz-karabiber” görünümü verir.
2
Amfibol kristalleri hafifçe aynı yöne dizilmiştir; kayaç zayıf bir çizgilenme ya da bantlanma gösterir.
3
Çelik bıçakla güçlükle çizilir, ama camı çizemez.
4
Sirke ya da seyreltik asitle köpürmez, mıknatısı çekmez.
5
Bazılarında kırmızımsı granat kristalleri koyu zeminde belirgindir.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

Bazalt ve gabro gibi koyu magmatik kayaçlarla karıştırılır; amfibolitte kristaller hafifçe aynı yöne dizilmiştir ve taneler gözle seçilir. Kesin ayrımda çoğu zaman kayacın bulunduğu yer ve eşlik eden mineraller belirleyicidir.
Ticarette amfibolit çoğu zaman “granit” adıyla satılır; örneğin granatlı amfibolit, “Nordic Sunset Granite” adıyla piyasadadır.
Magmatik kökenli, neredeyse tamamen amfibolden oluşan hornblendit adlı kayaç da amfibolite benzer.

Yanlış bilinenler

YanlışAmfibolit ile amfibol aynı şeydir.
DoğrusuAmfibol, hornblend gibi minerallerin oluşturduğu bir mineral grubudur; amfibolit ise çoğunlukla amfibol ve plajiyoklazdan oluşan bir kayaçtır.
Yanlış“Granit” diye satılan koyu taşlar gerçek granittir.
DoğrusuDoğal taş ticaretinde granit adı geniş anlamda kullanılır; “Nordic Sunset Granite” adıyla satılan granatlı taş gibi bazıları aslında amfibolittir.

Bunu biliyor muydun?

Orta Avrupa'nın ilk çiftçileri (yaklaşık M.Ö. 5400–5000, çizgili çanak çömlek kültürü) kuzey Bohemya'daki Jizera Dağları'nın amfibolce zengin metabazitinden cilalı balta ve keserler yapmış; bu aletler çok uzaklara dağılmıştır.

Güneybatı Grönland'daki Isua kuşağı yaklaşık 3,7–3,8 milyar yaşındadır ve büyük bölümü bazalttan başkalaşmış amfibolitlerden oluşur.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Jistebsko, Jizera Dağları, Çekya · Tarihî kaynakNeolitik çağda, amfibolce zengin bir metabazitin çıkarıldığı ocaklar buradadır; bu taştan cilalı baltalar ve keserler yapılmış, yapılan aletler Orta Avrupa'ya yayılmıştır.
Libodřice, Kolín bölgesi, Çekya · Bilinen bulunuş yeriKöyün güneybatı kenarındaki ocakta amfibolit çıkarılır; kayaçta granat ile epidot, klinozoisit ve diyopsitçe zengin kuşaklar bulunur.
Isua Yeşiltaş Kuşağı, Güneybatı Grönland · Bilinen bulunuş yeriNuuk'un yaklaşık 150 km kuzeydoğusunda, 3,7–3,8 milyar yıllık bu kuşak ağırlıklı olarak bazalttan başkalaşmış amfibolitlerden oluşur.
Trift Buzulu çevresi, Bern, İsviçre · Bilinen bulunuş yeriBuzulun yakınında, açık renkli granitik bantlarla karışmış koyu amfibolit blokları görülür.
Murmansk bölgesi, Kola Yarımadası, Rusya · Bilinen bulunuş yeri“Nordic Sunset Granite” adıyla satılan granatlı amfibolitin bu bölgeden geldiği bildirilir; adına karşın granit değil, amfibolittir.
Kazdağı Masifi, Balıkesir–Çanakkale · Bilinen bulunuş yeriMasifi oluşturan yüksek dereceli kayaçlar gnays ve mermerle birlikte amfibolit ve ortoamfibolit içerir.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Amfibolit nedir?

Amfibolit ne işe yarar?

Yapı ve kaplama taşı: Koyu rengi, sertliği ve iyi cila alması sayesinde kaldırım taşı, bina cephe kaplaması ve iç dekorasyonda kullanılır. Tarih öncesi aletler: Amfibolit ve amfibolce zengin benzer kayaçlar Orta Avrupa'nın erken Neolitik döneminde cilalı balta ve keser yapımında tercih edilmiştir. Bilim: Amfibolit, eski dağ kuşaklarının derin köklerinin ve en yaşlı kıtasal kabuğun tarihini anlamak için incelenir.

Amfibolit ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 5–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,9–3,1 g/cm³’tür.

Amfibolit nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Jistebsko, Jizera Dağları, Çekya; Libodřice, Kolín bölgesi, Çekya; Isua Yeşiltaş Kuşağı, Güneybatı Grönland; Trift Buzulu çevresi, Bern, İsviçre; Murmansk bölgesi, Kola Yarımadası, Rusya.

Amfibolit Türkiye’de nerede bulunur?

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Kazdağı Masifi, Balıkesir–Çanakkale.

Amfibolit gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Koyu yeşilimsi siyah renkte, ağır ve yoğun bir taştır; siyah amfibol ile beyaz plajiyoklaz taneleri “tuz-karabiber” görünümü verir. Amfibol kristalleri hafifçe aynı yöne dizilmiştir; kayaç zayıf bir çizgilenme ya da bantlanma gösterir. Çelik bıçakla güçlükle çizilir, ama camı çizemez. Bazalt ve gabro gibi koyu magmatik kayaçlarla karıştırılır; amfibolitte kristaller hafifçe aynı yöne dizilmiştir ve taneler gözle seçilir. Kesin ayrımda çoğu zaman kayacın bulunduğu yer ve eşlik eden mineraller belirleyicidir.

Amfibolit değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Amfibolit bol bulunur ve çoğunlukla kırma taş ya da yol dolgusu olarak ucuza kullanılır. Yapı ve kaplama taşı olarak değerini koyu rengi ve dokusunun düzgünlüğü, iyi cila alması, dayanımı, büyük ve çatlaksız blok verebilmesi ve ocağın uzaklığı belirler. Granatlı ya da çarpıcı desenli türler dekoratif amaçlarla daha çok aranır.