Titanit

Titanit (eski adıyla sfen), kalsiyum, titanyum, silisyum ve oksijenden oluşan (CaTiSiO₅) bir mineraldir. Sfen adı Yunanca “kama” anlamına gelen sphen sözcüğünden gelir ve kristallerinin kama biçimini anlatır. Yeşil, sarı, kahverengi ve kırmızı tonlarda bulunur; ışığı renklere çok güçlü ayrıştırdığı için kesilince elmasınkinden fazla renkli ışıltı saçar. Sertliği düşük olduğundan takıdan çok koleksiyon taşıdır.

Takı ve koleksiyon: Kesilmiş titanit çok parlaktır ve renkli ışık çakmaları verir, ama yumuşak ve kırılgan olduğundan takıda sınırlı kullanılır. Koruyucu bir yuva ve dikkatli kullanım gerekir; ham kristaller koleksiyoncuların aradığı örneklerdendir. Jeoloji: Uranyum-kurşun yöntemiyle metamorfik kayaçların yaşını belirlemede kullanılır. Titanyum: Titanyum içerse de MTA, titaniti ekonomik değeri olmayan, daha az yaygın titanyum mineralleri arasında sayar; titanyum için ilmenit ve rutil işletilir (bkz. ilmenit ve rutil).

Mohs sertlik ölçeğinde 5–5,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 3,48–3,6 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: St. Gotthard, Ticino, İsviçre; Arendal, Agder, Norveç; Haramosh Dağları (Tormiq Vadisi), Gilgit-Baltistan, Pakistan; Tavetsch (Tujetsch), Graubünden, İsviçre; Zillertal, Tirol, Avusturya.

Kristalleri çoğunlukla kama biçimindedir; eski adı da buradan gelir. Kimi kristaller yassı, kimi kısa prizma biçimindedir. Elmas ile reçine arası parlak bir yüzeyi ve güçlü çok renkliliği (pleokroizm) vardır: taşı çevirdikçe renk renksizden sarı-yeşile, kırmızı-turuncuya kayar. Sertliği 5–5,5, özgül ağırlığı yaklaşık 3,5–3,6'dır: çelik bıçak onu çizebilir. Tek yönde iyi yarılma gösterir. Sarı-yeşil sfen, krizoberil, altın beril, topaz ve zirkon gibi taşlarla karışabilir. Sfeni ayıran çok yüksek ışıltısı (ateşi) ve düşük sertliğidir; kesin tanı için gemolojik inceleme gerekir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Titanitin değerini rengi (yeşil-sarı tonlar en çok aranır, kahverengiler daha az), berraklığı, kesimin ışığı ne kadar iyi ayrıştırdığı, büyüklüğü ve hasarsızlığı belirler. Temiz ve iri taşlar nadirdir; yumuşak ve yarılmaya yatkın olduğundan kesimi güçtür. Sfen genellikle işlem görmez, ama ısıtmayla renginin kırmızıya ya da turuncuya çevrilebildiği bildirilir; bu yüzden rengin doğal olup olmadığı sorulmalıdır. Ham kristallerde ise biçim, renk, hasarsızlık ve Pakistan ya da İsviçre Alpleri gibi bilinen yerler önem taşır.

Kristal terapi siteleri sfenin sakinleştirdiğini, zihinsel berraklığı ve yaratıcılığı artırdığını, olumsuz “enerjiden” koruduğunu ve “üçüncü göz çakrasıyla” ilişkili olduğunu ileri sürer. Aynı siteler sfenin ateşi, kas gerginliğini ve doku iltihabını azalttığını, bağışıklığı desteklediğini iddia eder. Sfenin sakinleştirdiğine, zihni berraklaştırdığına ya da ateşi, kas gerginliğini ve iltihabı azalttığına dair bilimsel bir kanıt yoktur; “çakra” ve “enerji” iddiaları ölçülebilir değildir. Ateş, kas ağrısı ya da iltihap sürüyorsa bir hekime başvurulmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.