Ammolit

Ammolit, yaklaşık 70–75 milyon yıl önce yaşamış ammonitlerin kabuğunun sedefimsi, yanardöner tabakasıdır. Ammonit, kalamarın uzak akrabası olan ve soyu tükenmiş bir deniz hayvanıdır. Kabuktaki ince aragonit tabakaları ışığı girişim yoluyla yansıttığı için kırmızı, yeşil ve daha seyrek mavi ile mor renkler görülür. Ticari miktarda gem kalitesindeki ammolit yalnızca Kanada'nın güney Alberta eyaletinde bulunmuştur. Tabaka ince ve yumuşak olduğundan taşların çoğu dublet ya da triplet gibi birleştirilmiş taşlardır.

Takı: Yüzük, kolye, küpe ve broş gibi her tür takıda kullanılır. Tabaka ince ve yumuşak olduğundan çoğu taş dublet ya da triplet olarak yapılır; tripletlerde ammolit, alttaki şeyl destek ile üstteki kuvars ya da sentetik spinel kapak arasında kalır. Süs ve koleksiyon: Tam ammonit fosilleri ve işlenmemiş parçalar ayrıca koleksiyon ve dekorasyon için aranır. Bilim: Kabuğun mikro yapısı ve rengin ışığın girişimiyle oluşumu gemoloji ve paleontoloji için ilgi çekicidir.

Mohs sertlik ölçeğinde 3,5–4 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,76–2,84 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: St. Mary Nehri vadisi (Lethbridge ile Magrath arası), Alberta, Kanada; Kainai (Blood) Rezervi, Alberta, Kanada.

Gökkuşağı renkleri görülür: Kırmızı ve yeşil en yaygın, mavi nadir, mor çok nadirdir. Taşı eğdikçe renk değişir; kırmızı ağırlıklı bir taşta renk turuncu, sarı ve yeşile kayar. Yumuşaktır (Mohs 3,5): fluorit çizer, kalsit çizemez. Ham parçaların çoğunda renkli alanlar, iyileşmiş ince çatlaklarla birbirinden ayrılmış mozaik gibi görünür; bazı parçalarda ammonitin iç yapısını andıran nadir “sütur” desenleri görülür. Dublet ve triplet: İnce ammolit tabakası bir şeyl ya da başka bir destek üzerine yapıştırılır (dublet); tripletlerde üstüne bir de saydam kuvars ya da sentetik spinel kapak eklenir. Bunlar doğal tek parça taş değildir; satılırken belirtilmeleri gerekir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 6. basamaktadır: Seçkin süs ve koleksiyon taşı. Ammolitin değerini en çok renk çeşidi ve parlaklığı belirler: Ne kadar çok renk görülürse taş o kadar yüksek sınıfa girer; tam spektrum ve özellikle mavi ile mor en çok aranır, yalnızca kırmızı ya da kahverengi görünen taşlar daha az değerlidir. Renklerin keskin ve parlak olması, her açıdan koyulaşmaması ve ammonit kabuğunu andıran nadir sütur desenleri de değeri artırır. Taşın tek parça mı yoksa dublet ya da triplet mi olduğu ve reçineyle emdirilip emdirilmediği (stabilizasyon) mutlaka belirtilmelidir; işlem görmemiş tek parça taşlar genellikle daha değerlidir.

Blackfoot halkı, ammolit ve ammonit fosillerine “iniskim”, yani “bufalo taşı” der; taşın bufalo avında şans getirdiğine inanılır ve tören ve dualarda kullanılır. Ammolitin ham maddesi olan ammonit fosilleri tarih boyunca başka inanışlara da konu olmuştur: Orta Çağ Avrupası'nda taşlaşmış yılan sayılmış, bazı Avrupalılar onlara büyüye karşı koruyucu güç atfetmiş, Nepal'deki Gandaki Nehri'nden çıkan ammonitleri ise Hindular Vişnu'nun somut bir görünümü sayar. Asya'daki bazı feng şui uygulayıcıları, ammolitin yedi rengi nedeniyle “refah taşı” olduğunu, çi enerjisinin akışını desteklediğini ve servet, bilgelik ve gelişme getirdiğini ileri sürer. Ammolitin renkleri, aragonit tabakalarının ışığı girişim yoluyla yansıtmasının fiziksel bir sonucudur; renklerin bir enerjiyi ya da servet ve bilgelik gibi bir yararı temsil ettiğine, av şansı getirdiğine ya da koruduğuna dair bilimsel bir kanıt yoktur. Ammonit fosilleri ve ammolit, Blackfoot ve diğer Kuzey Amerika yerli halkları için kutsal bir anlam taşır; bu anlam saygıyla anılmalıdır. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.