VaryeteŞunun bir çeşidi: Korindon
Yakut
Al₂O₃Ruby
Kromun kırmızıya boyadığı korindon: morötesi ışık altında kızıl ışıldayabilen, dünyanın en ünlü değerli taşlarından biri.
Diğer adları: Kırmızı korindon
- Değerli taş
Kısaca
Yakut, korindon mineralinin kırmızı çeşididir. Rengini, kristal yapısına karışan çok az miktardaki kromdan alır. Mohs ölçeğinde 9 sertliğiyle çok dayanıklı olduğundan yüzyıllardır mücevherlerde kullanılır.
Rengi nereden gelir?
Yakutun kırmızı rengi, kristal yapıda alüminyumun yerine geçen eser miktardaki kromdan gelir. Krom aynı zamanda floresansa yol açar: gün ışığındaki morötesi ışınlar taşın kırmızısını daha da canlı gösterebilir. Demir ise bu ışıldamayı bastırır. Myanmar’ın Mogok bölgesindeki mermerlerde oluşan, demiri az yakutlar bu yüzden canlı kızıl parıltılarıyla ünlüdür; en iyi kırmızılar için kullanılan “güvercin kanı” ticari terimi de bu taşlarla özdeşleşmiştir. Bugün dünyanın en verimli yakut kaynağı Mozambik’teki Montepuez bölgesidir.
Değerini ne belirler?
En önemli etken renktir: canlı, doygun, saf kırmızıdan hafif morumsu kırmızıya kadar uzanan tonlar en çok aranır. Berraklık, kesim ve boyut da önemlidir; iri ve temiz yakutlar son derece nadirdir. Taşın işlem görüp görmediği ve kökeni de değerini büyük ölçüde etkiler. Piyasadaki yakutların büyük çoğunluğu rengini ve berraklığını iyileştirmek için ısıtılmıştır.
Tarihten
Türkçedeki “yakut” sözcüğü Arapçadan gelir. 1902’de Fransız kimyacı Auguste Verneuil, sentetik yakut üretmek için geliştirdiği alev füzyonu yöntemini duyurdu; bu, ticari olarak üretilen ilk sentetik değerli taştı.
Nasıl tanınır?
- 1
Kırmızının farklı tonlarında görülür. Kırmızı ile pembe arasındaki sınır (yakut mu, pembe safir mi?) laboratuvarlara ve ülkelere göre değişebilir.
- 2
Krom sayesinde birçok yakut uzun dalga morötesi (UV) lamba altında kırmızı ışıldar (floresans). Demirce zengin yakutlarda bu etki zayıftır; kırmızı spinel ve sentetik yakut da ışıldayabilir. Floresans tek başına kanıt değildir.
- 3
Boyutuna göre ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 4,0) ve çok serttir (9).
- 4
Taşın doğal mı sentetik mi olduğunu, ısıl işlem görüp görmediğini ya da kurşunlu camla doldurulup doldurulmadığını güvenilir biçimde ancak bir gemoloji laboratuvarı belirleyebilir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Kurşunlu camla doldurulmuş yakut: Çok çatlaklı, düşük kaliteli korindonun çatlakları yüksek oranda kurşun içeren camla doldurulur. Büyütme altında mavi-turuncu renk parıltıları ve yassı gaz kabarcıkları görülür. Bu taşlar ısıya ve asitlere karşı hassastır; işlem belirtilmeden satılması ciddi bir tüketici sorunudur.
- Sentetik yakut 1902'den beri üretilir ve kimyasal olarak doğal yakutla aynıdır. Fazla kusursuz görünen taşlar için bağımsız laboratuvar raporu isteyin.
- Kırmızı spinel, garnet ve renkli cam yakutla karıştırılabilir. İngiliz İmparatorluk Tacı'ndaki ünlü “Kara Prens Yakutu” bile aslında bir spineldir.
- Isıl işlem çok yaygındır ve genel olarak kabul görür, ancak yine de belirtilmelidir. Satın alırken işlem bilgisini içeren bir laboratuvar raporu isteyin.
Bunu biliyor muydun?
1960'ta çalıştırılan ilk lazer, ışığını sentetik bir yakut kristalinden elde etmiştir.
Yakut ve safir aynı mineraldir: ikisi de korindondur. Yalnızca kırmızı olanlarına yakut denir; Türkçede safire eskiden “gök yakut” da denirdi.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Mogok, Mandalay Bölgesi, Myanmar · Önemli yatakMermer içinde oluşmuş, canlı floresanslı yakutlarıyla yüzyıllardır ünlü
- Mong Hsu, Şan Eyaleti, Myanmar · Bilinen bulunuş yeriTaşları genellikle ısıl işlemle iyileştirilir
- Montepuez, Cabo Delgado, Mozambik · Önemli yatakBugün dünyanın en verimli yakut kaynağı
- Tayland–Kamboçya sınır bölgesi (Chanthaburi, Trat, Pailin) · Tarihî kaynakBazaltla ilişkili, demirce zengin yakutlar; Chanthaburi bugün önemli bir kesim ve ticaret merkezi
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
Kaynaklar
- Ruby Description (Gem Encyclopedia) · GIA
- A Decade of Ruby from Mozambique: A Review · GIA, Gems & Gemology, 2019
- Identification and Durability of Lead Glass-Filled Rubies · GIA
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Elmas
Saf karbondan oluşan, bilinen en sert doğal mineral: yerin yaklaşık 150–200 km derininde oluşup volkanik patlamalarla yüzeye taşınır.
Safir
Kırmızı dışında hemen her renkte olabilen korindon; en ünlüsü, demir ve titanyumun maviye boyadığı safirdir.
Zümrüt
Krom ve vanadyumun yeşile boyadığı beril: içi neredeyse her zaman kapanımlarla dolu, dünyanın en ünlü yeşil değerli taşı.