Doğal Taşlar

Kayaç

Pomza

Pumice

Suda yüzen taş: yanardağ patlamasında gazla köpürüp donan, delik deşik volkanik cam.

Diğer adları: Sünger taşı · Ponza taşı · Bims (yapı sektöründe) · Pumisit (kül boyutundaki ince pomza)

  • Gündelik hayatta
  • Endüstriyel
  • Türkiye’de önemli
Fotoğraf: MPF · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Kısaca

Pomza, gazca zengin lavın patlayıcı bir püskürmede köpürüp çok hızlı soğumasıyla oluşan, gözenekli ve çok hafif bir volkanik kayaçtır. İçi sayısız küçük gaz kabarcığıyla dolu olduğu için suda yüzebilir. Topuk taşı olarak, hafif yapı bloklarında ve kot kumaşların taşlanmasında kullanılır; Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir.

Nasıl oluşur?

Pomza, silisçe zengin ve gazca doymuş magmanın patlayıcı bir püskürmede yüzeye fırlamasıyla oluşur. Basınç aniden düşünce magmada çözünmüş su buharı ve diğer gazlar, açılan bir gazoz şişesindeki gibi kabarcıklar hâlinde genleşir. Kabarcıklarla dolu köpüksü lav, kristallenmeye fırsat bulamadan donar ve camsı, delik deşik bir kayaç oluşur. Kabarcıklar ince cam zarlarla birbirinden ayrıldığı için pomza suda uzun süre yüzebilir.

Ne işe yarar?

  • Yapı malzemesi: Hafif beton ile yapı sektöründe “bims” denilen hafif blok ve briketlerde agrega olarak kullanılır; ısı ve sesi iyi yalıtır.
  • Aşındırıcı: Temizlik ve cilalama ürünlerinde, topuk taşı olarak ve kot kumaşlara eskitilmiş görünüm veren taşlama işleminde kullanılır.
  • Bahçecilik: Toprağı havalandırmak ve nemini dengelemek için kullanılır.

Türkiye’de pomza

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun verilerine göre Türkiye, dünyanın önde gelen pomza üreticisidir. Orta Anadolu’da Nevşehir ve Kayseri ile Doğu Anadolu’da Bitlis başlıca pomza yöreleridir. MTA verilerine dayanan çalışmalara göre bilinen en büyük rezerv, Nemrut Dağı’nın eteklerindeki Bitlis–Tatvan yöresindedir. Pomza, Türkiye’de açık ocak yöntemiyle çıkarılır ve en çok hafif yapı malzemesi olarak kullanılır.

Nasıl tanınır?

  1. 1

    Boyutuna göre şaşırtıcı derecede hafiftir; çoğu parça suya atıldığında yüzer.

  2. 2

    Beyaz, krem veya açık gri renklidir; büyüteçle bakıldığında ince cam zarlarla ayrılmış sayısız kabarcık görülür.

  3. 3

    Yüzeyi pürüzlü ve aşındırıcıdır; ele sürtüldüğünde zımpara gibi hissedilir.

  4. 4

    Koyu renkli, daha ağır ve iri gözenekli volkanik cüruftan (skorya) açık rengi ve hafifliğiyle ayrılır.

Sahteler ve taklitler

Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:

  • Kozmetik ürünü olarak satılan bazı “sünger taşları” doğal pomza değil, köpüklü cam veya seramikten üretilmiş yapay taşlardır; gözenekleri genellikle daha düzenlidir.
  • Takılarda “lav taşı” diye satılan koyu renkli boncuklar pomza değil, genellikle gözenekli bazalt veya cüruftur (skorya).
  • Perlit de açık renkli bir volkanik camdır ve pomzayla karıştırılabilir; perlit bünyesinde su içerir ve ısıtıldığında genleşir.

Güvenlik

Pomza parçaları elle tutulduğunda zararsızdır. Ancak ocaklarda ve öğütme, kesme gibi işlemlerde çıkan ince toz solunum yollarını tahriş eder; tozlu ortamlarda toz maskesi kullanılmalıdır.

Bunu biliyor muydun?

1883'teki Krakatau püskürmesinden sonra okyanusun geniş alanları yüzen pomza kümeleriyle kaplandı; pomza, su emip batana kadar aylarca yüzebilir.

ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir; dünya üretiminin yaklaşık yarısı Türkiye'den gelir.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

  • Tatvan, Bitlis · Önemli yatakNemrut Dağı'nın eteklerindeki pomza yatakları; MTA verilerine göre Türkiye'nin bilinen en büyük pomza rezervi Bitlis–Tatvan yöresindedir.
  • Avanos–Ürgüp, Nevşehir · Önemli yatakKapadokya'nın volkanik platosundaki büyük pomza yatakları; Orta Anadolu'nun başlıca pomza üretim alanlarından.
  • Talas–Tomarza, Kayseri · Önemli yatakKayseri'nin güneydoğusundaki pomza yatakları; Orta Anadolu'nun başlıca pomza üretim alanlarından.
  • Krakatau, Sunda Boğazı, Endonezya · Tarihî kaynak1883 püskürmesinden sonra okyanusun geniş alanları yüzen pomza kümeleriyle kaplanmıştır.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Kaynaklar

  1. Pumice · Encyclopaedia Britannica
  2. Mineral Commodity Summaries 2026: Pumice and Pumicite · U.S. Geological Survey, 2026
  3. Orta Anadolu Pomza Oluşumlarının Endüstriyel Olarak Kullanılabilirlik Ölçütleri (Gündüz & Yılmaz) · Türkiye 17. Uluslararası Madencilik Kongresi (TUMAKS 2001), Maden Mühendisleri Odası, 2001
  4. Nemrut Dağı · MTA, Türkiye Volkanları (TurkVolc)

Dış bağlantılar

Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗

Aynı basamaktaki taşlar

Kayaç

Andezit

Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.

Kayaç

Bazalt

Okyanus tabanlarının ve Ay'daki koyu düzlüklerin kayacı: yeryüzünde en yaygın volkanik kayaç.

Mineral

Biyotit

Granitteki siyah, parlak pullar: ince yapraklara ayrılan ve ayrıştıkça altın gibi parlayabilen koyu renkli mika.