Kayaç
Pomza
Pumice
Suda yüzen taş: yanardağ patlamasında gazla köpürüp donan, delik deşik volkanik cam.
Diğer adları: Sünger taşı · Ponza taşı · Bims (yapı sektöründe) · Pumisit (kül boyutundaki ince pomza)
- Halk arasında: Maden ve hammadde
Kısaca
Pomza, gazca zengin lavın patlayıcı bir püskürmede köpürüp çok hızlı soğumasıyla oluşan, gözenekli ve çok hafif bir volkanik kayaçtır. İçi sayısız küçük gaz kabarcığıyla dolu olduğu için suda yüzebilir. Topuk taşı olarak, hafif yapı bloklarında ve kot kumaşların taşlanmasında kullanılır; Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir.
Görseller
Nasıl oluşur?
Pomza, silisçe zengin ve gazca doymuş magmanın patlayıcı bir püskürmede yüzeye fırlamasıyla oluşur. Basınç aniden düşünce magmada çözünmüş su buharı ve diğer gazlar, açılan bir gazoz şişesindeki gibi kabarcıklar hâlinde genleşir. Kabarcıklarla dolu köpüksü lav, kristallenmeye fırsat bulamadan donar ve camsı, delik deşik bir kayaç oluşur. Kabarcıklar ince cam zarlarla birbirinden ayrıldığı için pomza suda uzun süre yüzebilir.
Ne işe yarar?
- Yapı malzemesi: Hafif beton ile yapı sektöründe “bims” denilen hafif blok ve briketlerde agrega olarak kullanılır; ısı ve sesi iyi yalıtır.
- Aşındırıcı: Temizlik ve cilalama ürünlerinde, topuk taşı olarak ve kot kumaşlara eskitilmiş görünüm veren taşlama işleminde kullanılır.
- Bahçecilik: Toprağı havalandırmak ve nemini dengelemek için kullanılır.
Türkiye’de pomza
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu’nun verilerine göre Türkiye, dünyanın önde gelen pomza üreticisidir. Orta Anadolu’da Nevşehir ve Kayseri ile Doğu Anadolu’da Bitlis başlıca pomza yöreleridir. MTA verilerine dayanan çalışmalara göre bilinen en büyük rezerv, Nemrut Dağı’nın eteklerindeki Bitlis–Tatvan yöresindedir. Pomza, Türkiye’de açık ocak yöntemiyle çıkarılır ve en çok hafif yapı malzemesi olarak kullanılır.
Değerini ne belirler?
Pomza bol bulunan ve ton hesabıyla satılan bir hammaddedir; hafif ama hacimli olduğu için değerini büyük ölçüde taşıma maliyeti belirler. Kot taşlamada iri, sağlam ve eşit gözenekli parçalar; hafif yapı malzemesinde uygun tane boyu, düşük birim ağırlık ve zararlı safsızlıkların azlığı; aşındırıcı ve kozmetik ürünlerde ise beyazlık ve incelik aranır. Yatağın yüzeye yakın olması ve açık ocakla kolayca işletilebilmesi üretimi ucuzlatır.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Boyutuna göre şaşırtıcı derecede hafiftir; çoğu parça suya atıldığında yüzer.
- 2
Beyaz, krem veya açık gri renklidir; büyüteçle bakıldığında ince cam zarlarla ayrılmış sayısız kabarcık görülür.
- 3
Yüzeyi pürüzlü ve aşındırıcıdır; ele sürtüldüğünde zımpara gibi hissedilir.
- 4
Koyu renkli, daha ağır ve iri gözenekli volkanik cüruftan (skorya) açık rengi ve hafifliğiyle ayrılır.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Kozmetik ürünü olarak satılan bazı “sünger taşları” doğal pomza değil, köpüklü cam veya seramikten üretilmiş yapay taşlardır; gözenekleri genellikle daha düzenlidir.
- Takılarda “lav taşı” diye satılan koyu renkli boncuklar pomza değil, genellikle gözenekli bazalt veya cüruftur (skorya).
- Perlit de açık renkli bir volkanik camdır ve pomzayla karıştırılabilir; perlit bünyesinde su içerir ve ısıtıldığında genleşir.
Güvenlik
Pomza parçaları elle tutulduğunda zararsızdır. Ancak ocaklarda ve öğütme, kesme gibi işlemlerde çıkan ince toz solunum yollarını tahriş eder; tozlu ortamlarda toz maskesi kullanılmalıdır.
Yanlış bilinenler
Yanlış“Bims” pomzadan farklı bir taştır.
DoğrusuYapı sektöründe “bims” denilen hafif bloklar, pomzanın çimento ve suyla karıştırılıp kalıplanmasıyla üretilir; bims ayrı bir taş değil, pomzadan yapılan bir yapı ürünüdür. Sözcük de Almancada pomza anlamına gelen “Bims”ten gelir.
YanlışPomza her zaman suda yüzer.
DoğrusuPomza ancak gözenekleri kapalı ve havayla dolu oldukça yüzer; gözenekler zamanla suyla doldukça ağırlaşır ve batar. Gözenekleri birbirine bağlı olan bazı pomzalar ise hiç yüzmeyebilir.
Neye iyi geldiğine inanılır?
Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.
Bu taşa yüklenen anlamlar, kimin inandığıyla birlikte:
- Eski Çin tıbbında öğütülmüş pomzanın, mika ve fosil kemik tozuyla birlikte çaylara katıldığında ruhu yatıştırdığına inanılırdı.
Bilim ne diyor?
Pomza tozunun yatıştırıcı bir etkisi olduğuna dair bir kanıt yoktur; pomza bir volkanik camdır ve ince tozu solunduğunda solunum yollarını tahriş eder. Pomzanın cilde etkisi yalnızca mekaniktir: pürüzlü yüzeyi ölü deriyi aşındırarak temizler.
Bunu biliyor muydun?
1883'teki Krakatau püskürmesinden sonra okyanusun geniş alanları yüzen pomza kümeleriyle kaplandı; pomza, su emip batana kadar aylarca yüzebilir.
ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'na (USGS) göre Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir; dünya üretiminin yaklaşık yarısı Türkiye'den gelir.
Belgeseller
YouTube’dan seçilmiş belgesel ve eğitim videoları. Video, oynat düğmesine basana kadar yüklenmez.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Tatvan, Bitlis · Önemli yatakNemrut Dağı'nın eteklerindeki pomza yatakları; MTA verilerine göre Türkiye'nin bilinen en büyük pomza rezervi Bitlis–Tatvan yöresindedir.
- Avanos–Ürgüp, Nevşehir · Önemli yatakKapadokya'nın volkanik platosundaki büyük pomza yatakları; Orta Anadolu'nun başlıca pomza üretim alanlarından.
- Talas–Tomarza, Kayseri · Önemli yatakKayseri'nin güneydoğusundaki pomza yatakları; Orta Anadolu'nun başlıca pomza üretim alanlarından.
- Krakatau, Sunda Boğazı, Endonezya · Tarihî kaynak1883 püskürmesinden sonra okyanusun geniş alanları yüzen pomza kümeleriyle kaplanmıştır.
- Gyali (Yalı) Adası, Dodekanez, Yunanistan · Önemli yatakRiyolitik obsidyen kubbeleri ve çok büyük miktarlarda çıkarılan pomza yatakları; Yunanistan dünyanın başlıca pomza üreticilerindendir
- Lipari, Eolie Adaları, İtalya · Tarihî kaynakAdanın tamamı volkanik kayaçtan oluşur; yüzyıllar boyunca Akdeniz'in en bilinen pomza kaynağıydı
- Santorini (Thera), Kiklad Adaları, Yunanistan · Bilinen bulunuş yeriTunç Çağı'nın sonundaki (yaklaşık M.Ö. 1600) büyük patlamanın bıraktığı kalın pomza katmanları
- Teide Yanardağı, Tenerife, İspanya · Bilinen bulunuş yeriKanarya Adaları'nda çok gözenekli açık renkli pomzanın çıktığı yanardağ
- Pinatubo Yanardağı, Luzon, Filipinler · Bilinen bulunuş yeri1991 patlaması 20. yüzyılın en büyük ikinci volkanik patlamasıydı ve çevreyi pomza ve külle kapladı
- Mount St. Helens, Washington, ABD · Bilinen bulunuş yeri1980 patlamasında çok miktarda dasitik pomza saçtı
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Pomza nedir?
Pomza, gazca zengin lavın patlayıcı bir püskürmede köpürüp çok hızlı soğumasıyla oluşan, gözenekli ve çok hafif bir volkanik kayaçtır. İçi sayısız küçük gaz kabarcığıyla dolu olduğu için suda yüzebilir. Topuk taşı olarak, hafif yapı bloklarında ve kot kumaşların taşlanmasında kullanılır; Türkiye dünyanın en büyük pomza üreticisidir.
Pomza neden suda yüzer?
Pomza, yanardağ patlamasında gazla köpürüp donan, delik deşik bir volkanik camdır; gözeneklerindeki hava onu sudan hafif yapar. Ancak bu yalnızca gözenekler kapalı ve havayla dolu oldukça geçerlidir: Gözenekler zamanla suyla doldukça pomza ağırlaşır ve batar; gözenekleri birbirine bağlı bazı pomzalar hiç yüzmeyebilir.
Pomza ne işe yarar?
Yapı malzemesi: Hafif beton ile yapı sektöründe “bims” denilen hafif blok ve briketlerde agrega olarak kullanılır; ısı ve sesi iyi yalıtır. Aşındırıcı: Temizlik ve cilalama ürünlerinde, topuk taşı olarak ve kot kumaşlara eskitilmiş görünüm veren taşlama işleminde kullanılır. Bahçecilik: Toprağı havalandırmak ve nemini dengelemek için kullanılır.
Pomza ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 5–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 0,25–1 g/cm³’tür.
Pomza nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Tatvan, Bitlis; Avanos–Ürgüp, Nevşehir; Talas–Tomarza, Kayseri; Gyali (Yalı) Adası, Dodekanez, Yunanistan; Krakatau, Sunda Boğazı, Endonezya.
Pomza Türkiye’de nerede bulunur?
Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Tatvan, Bitlis; Avanos–Ürgüp, Nevşehir; Talas–Tomarza, Kayseri.
Pomza gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Boyutuna göre şaşırtıcı derecede hafiftir; çoğu parça suya atıldığında yüzer. Beyaz, krem veya açık gri renklidir; büyüteçle bakıldığında ince cam zarlarla ayrılmış sayısız kabarcık görülür. Yüzeyi pürüzlü ve aşındırıcıdır; ele sürtüldüğünde zımpara gibi hissedilir. Kozmetik ürünü olarak satılan bazı “sünger taşları” doğal pomza değil, köpüklü cam veya seramikten üretilmiş yapay taşlardır; gözenekleri genellikle daha düzenlidir.
Pomza değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Pomza bol bulunan ve ton hesabıyla satılan bir hammaddedir; hafif ama hacimli olduğu için değerini büyük ölçüde taşıma maliyeti belirler. Kot taşlamada iri, sağlam ve eşit gözenekli parçalar; hafif yapı malzemesinde uygun tane boyu, düşük birim ağırlık ve zararlı safsızlıkların azlığı; aşındırıcı ve kozmetik ürünlerde ise beyazlık ve incelik aranır. Yatağın yüzeye yakın olması ve açık ocakla kolayca işletilebilmesi üretimi ucuzlatır.
Pomza neye iyi gelir?
Eski Çin tıbbında öğütülmüş pomzanın, mika ve fosil kemik tozuyla birlikte çaylara katıldığında ruhu yatıştırdığına inanılırdı. Pomza tozunun yatıştırıcı bir etkisi olduğuna dair bir kanıt yoktur; pomza bir volkanik camdır ve ince tozu solunduğunda solunum yollarını tahriş eder. Pomzanın cilde etkisi yalnızca mekaniktir: pürüzlü yüzeyi ölü deriyi aşındırarak temizler. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.
Pomza zararlı mı?
Pomza parçaları elle tutulduğunda zararsızdır. Ancak ocaklarda ve öğütme, kesme gibi işlemlerde çıkan ince toz solunum yollarını tahriş eder; tozlu ortamlarda toz maskesi kullanılmalıdır.
Kaynaklar
- Pumice · Encyclopaedia Britannica
- Mineral Commodity Summaries 2026: Pumice and Pumicite · U.S. Geological Survey, 2026
- Orta Anadolu Pomza Oluşumlarının Endüstriyel Olarak Kullanılabilirlik Ölçütleri (Gündüz & Yılmaz) · Türkiye 17. Uluslararası Madencilik Kongresi (TUMAKS 2001), Maden Mühendisleri Odası, 2001
- Nemrut Dağı · MTA, Türkiye Volkanları (TurkVolc)
- Pumice and Volcanic Cinder (R. P. Geitgey), in Industrial Minerals and Rocks, 6th ed. · Society for Mining, Metallurgy & Exploration, 1994
- Pumice · Wikipedia
- Gyali · Wikipedia
Dış bağlantılar
İncelendiSon kontrol: 4 Ekim 2026Hata bildir
Aynı basamaktaki taşlar

Aktinolit
Yeşil, ışın gibi uzayan amfibol: nefrit yeşimin ve kedi gözü taşının ham maddesi; lifli türü ise asbesttir.

Amfibolit
Koyu, ağır, tuz-karabiber benekli başkalaşım kayacı: bazalt ve gabro gibi kayaçların derinde dönüşmüş hâli; Neolitik baltaların taşı.

Anataz
Rutilin kardeşi titanyum dioksit: sivri, uzamış çift piramit kristalleri ısıtılınca rutile dönüşür.