VaryeteŞunun bir çeşidi: Plajiyoklaz
Labradorit
NaAlSi₃O₈ – CaAl₂Si₂O₈Labradorite
Koyu gri bir feldispat; doğru açıdan bakınca mavi, yeşil ve altın sarısı renklerde birden parlar.
Diğer adları: Spektrolit (Finlandiya'dan çıkan türü)
- Değerli taş
- Süs taşı
Kısaca
Labradorit, plajiyoklaz feldispatların kalsiyumca zengin bir türüdür. Genellikle koyu gri görünür, ama taşı çevirince yüzeyinde mavi, yeşil, sarı ve turuncu renkler parlar. Bu renkler bir boya değil, taşın içindeki çok ince katmanlarda ışığın girişimiyle oluşur; bu etkiye labradoresans denir.
Renkler nereden gelir?
Labradorit, magma çok yavaş soğurken birbirinden biraz farklı bileşimde iki feldispatın son derece ince, düzenli katmanlar hâlinde ayrışmasıyla bu yapıyı kazanır. Işık bu katmanlardan yansırken dalgaları birbirini güçlendirir ya da söndürür (girişim). Katmanların kalınlığı hangi rengin görüleceğini belirler: ince katmanlar mavi ve mor, kalın katmanlar sarı ve turuncu yansıtır. Sabun köpüğündeki renkler de aynı ilkeyle oluşur.
Nerelerden çıkar?
Labradorit adını Kanada’nın Labrador kıyısından alır; Avrupalılar taşı 18. yüzyılda buradan tanıdı. Bugün önemli kaynaklardan biri Madagaskar’dır. Finlandiya’daki Ylämaa yatağı, özellikle zengin renkleriyle spektrolit adıyla bilinir. Labradorit; bazalt, gabro ve anortozit gibi magmatik kayaçların yaygın bir mineralidir, ama belirgin renk oyunu gösteren parçalar enderdir.
Ne işe yarar?
Kabaşon ve boncuk olarak takılarda, iri levhalar hâlinde ise süs eşyası ve kaplama taşı olarak kullanılır. Değerini en çok renk oyununun genişliği, parlaklığı ve kaç farklı rengi kapsadığı belirler.
Nasıl tanınır?
- 1
Renk oyunu yalnızca belirli bir açıdan görülür ve genellikle tek bir yöne bakan geniş, parlak alanlar hâlindedir; taşı biraz çevirince renkler söner.
- 2
Kırık ya da dilinim yüzeylerinde ince, birbirine paralel çizgiler (ikizlenme izleri) görülebilir.
- 3
Sertliği 6–6,5'tir; iki yönde dilinimi olduğu için darbeye karşı dikkat ister.
- 4
Benzer görünen kaplamalı cam ve başka feldispatlardan kesin ayrım için gemoloji laboratuvarı gerekir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- “Gökkuşağı ay taşı” (rainbow moonstone) adıyla satılan beyaz, renk oyunlu taşlar aslında açık renkli labradorittir; adı yanıltıcıdır.
- “Spektrolit” adı aslında Finlandiya'daki Ylämaa yatağından çıkan, çok renkli labradorit için kullanılır; başka kaynaklardan gelen labradoritler için kullanılması kökeni hakkında yanlış izlenim verir.
- Yüzeyi yanardöner bir kaplamayla kaplanmış cam ve taşlar, renk oyununu her açıdan aynı biçimde gösterir; gerçek labradoresans ise açıya bağlıdır.
- 2000'lerin başında, soluk feldispatlara bakır difüzyonu uygulanarak elde edilen kırmızı ve yeşil taşlar “andezin” adıyla piyasaya çıkmış ve doğal Oregon güneş taşıyla karıştırılmıştır.
Bunu biliyor muydun?
Finlandiya'daki spektrolit yatağı, 1940'ta Salpa Hattı tahkimatları inşa edilirken bulunmuştur.
ABD'nin Oregon eyaletinin taşı olan “Oregon güneş taşı” da bir labradorittir; içindeki bakır pulcukları ona parıltı verir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Nain bölgesi (Paul Adası), Labrador, Kanada · Tip lokaliteTaşın 18. yüzyılda Avrupalılarca tanındığı ve adını aldığı bölge
- Ylämaa, Lappeenranta, Finlandiya · Bilinen bulunuş yeri1940'ta Salpa Hattı tahkimatı yapılırken bulunan “spektrolit” yatağı
- Plush yakını, Lake County, Oregon, ABD · Bilinen bulunuş yeriİçinde bakır pulcukları olan berrak labradorit (“Oregon güneş taşı”); 1987'den beri Oregon'un eyalet taşı
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
.jpg){kind=link}
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Labradorite · Mineralogical Society of America
- Moonstone Description (Gem Encyclopedia) — on “rainbow moonstone” as labradorite · GIA
- Oregon Sunstone: Field Report · GIA, Gems & Gemology, 2013
- Spectrolite · Wikipedia
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Akik
Kalsedonun bantlı çeşidi: volkanik kayaç boşluklarında katman katman büyür, her kesildiğinde başka bir desen gösterir.
Ametist
Kuvarsın mor çeşidi: rengini kristaldeki eser miktarda demir ile doğal radyasyonun ortak etkisinden alan bir süs taşı.
Aytaşı
Yüzeyinde ay ışığı gibi süzülen mavimsi bir parıltı taşıyan feldispat; bu ışık, taşın içindeki ince katmanlardan saçılır.