Karneol

Karneol (karnelyan), demir oksit safsızlıklarıyla soluk turuncudan kahverengimsi kırmızıya, hatta neredeyse siyaha kadar renklenmiş kalsedon çeşididir. Daha koyu ve sert türü olan sardla sınırı kesin değildir; iki ad çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır. Karneol diye satılan taşların büyük bölümü ise ısıtılarak ya da boyanarak renklendirilmiş soluk akiktir. İnsanlar karneolden Neolitik Çağ'dan beri boncuk ve mühür yapıyor.

Boncuk ve takı: Karneolden boncuk yapımı Neolitik Çağ'a uzanır; Hint Vadisi Uygarlığı MÖ 3. binyılda aşındırılarak desenlenmiş karneol boncuklar üretti. Bugün tambur taşı, boncuk ve kabaşon olarak kullanılır. Mühür ve oyma taş: Roma döneminde karneolden mühür yüzükleri yapıldı; sard ise Asur silindir mühürlerinde, Mısır ve Fenike skarabelerinde kullanıldı. Tarih: Napolyon'un Mısır seferinde bulup yıllarca yanında taşıdığı mühür de karneoldendir (Kunz).

Mohs sertlik ölçeğinde 6,5–7 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,58–2,64 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Khambhat (Cambay) çevresi, Gujarat, Hindistan; Ratnapura, Sabaragamuwa, Sri Lanka; Yanacodo, Peru; Rio Grande do Sul, Brezilya; Artigas, Uruguay.

Işığa tutulduğunda ince kenarlarından ışık geçer (yarı saydamdır); rengi turuncu ile kahverengimsi kırmızı arasındadır ve çoğu zaman bulutumsu ya da çok hafif bantlıdır. Sertliği 6,5–7'dir: camı çizer, çelik bıçak onu çizemez. Cilalı yüzeyi camsı parlar; kırık yüzeyi düzensizdir ve belirgin bir yarılma düzlemi yoktur. Isıtılmış ya da boyanmış akik: Karneol diye satılanın büyük bölümü, daha yaygın ve soluk renkli bir akik ya da kalsedondur. İçindeki demir ısıtılınca parlak turuncu-kırmızıya döner. Isıtma çok yaygın bir işlemdir, ama satıcının bunu belirtmesi gerekir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Karneolün değerini renk (derin, doygun ve eşit turuncu-kırmızı en çok aranandır), yarı saydamlık, taşın temizliği ve rengin doğal mı yoksa ısıl işlemli mi olduğu belirler. Karneol en bilinen ve genellikle en ucuz kalsedon çeşididir; çoğu tambur taşı, boncuk ve kabaşon olarak işlenir. Isıtılmış ya da boyanmış taşlar yaygındır ve belirtilmelidir. İşlenmiş eski mühür ve oymalar ise sanat ve koleksiyon değeri taşıyabilir.

Doğu'da insanların kıskançlıktan korktuğu, karneolün üzerine kazınan bir duayla taşıyanı kıskançların ve şeytanın kötülüğünden koruyacağına inanıldığı anlatılır. İslam dünyasında karneolün tılsım sayılması, Peygamber'in sağ elinin küçük parmağında karneol mühürlü bir gümüş yüzük taşıdığı anlatısına bağlanır; imam Cafer'in de taşı taşıyanın bütün dileklerinin yerine geleceğini söylediği aktarılır. Eski çağlarda karneolün boyunda ya da parmakta taşınınca kanı serinletip öfkeyi dindirdiğine inanılırdı; Kral X. Alfonso'nun taş kitabı, sesi zayıf ya da konuşmada çekingen olanlara, sıcak renkli taşın cesaret vereceği gerekçesiyle karneol önerir. Türkiye'de bazı haber ve kristal terapi siteleri karneolün kan dolaşımını düzenlediğini, düşük tansiyonu dengelediğini, böbrekleri temizlediğini ve yaşam enerjisiyle özgüveni artırdığını ileri sürer. Karneolün nazara karşı koruduğuna, öfkeyi dindirdiğine, kan dolaşımını düzenlediğine ya da tansiyonu dengelediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; taşa rengini veren demir oksit, taşın bedende böyle bir etkisi olduğu anlamına gelmez. Tansiyon ve böbrek sorunları hekim denetimi gerektirir; bir taş tedavinin yerine geçmez. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.