Tremolit

Tremolit, kalsiyum ve magnezyum içeren bir amfibol (çift zincirli silikat) mineralidir. Çoğunlukla beyaz, gri ya da açık yeşil, uzun kama biçimli kristaller ve lifli ya da sütunsu kümeler yapar. İnce liflerinin kenetlenmesiyle oluşan tok kütlesel türü nefrit yeşimidir; ipek gibi ince liflere ayrılan türü ise asbesttir. Türkiye'nin bazı köylerinde evleri sıvamak ve badanalamak için kullanılan “ak toprak”taki asbestin başlıca türü de tremolittir.

Yeşim (nefrit): Tremolit–aktinolit liflerinin sıkıca kenetlenmesiyle oluşan tok kayaç nefrit, iki yeşim türünden biridir; oyma heykelcik, mücevher ve süs eşyası yapılır (ayrıntı için Yeşim sayfasına bakın). Koleksiyon: Uzun bıçak ya da kama kristalleri ve lavanta-pembe renkli örnekler mineral koleksiyonlarında yer alır. Asbest olarak: Lifli türü asbest sayılır; ticari asbestin büyük bölümü krizotil olmuştur. Tremolit bugün bir hammadde değil, daha çok bir kirleticidir: talk, vermikülit ve krizotil yataklarında lifli tremolit bulunabilir.

Mohs sertlik ölçeğinde 5–6 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,99–3,03 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Campolungo, Piumogna Vadisi, Leventina, Ticino, İsviçre; Saint-Marcel, Aosta Vadisi, İtalya; Gouverneur, St. Lawrence İlçesi, New York, ABD; Franklin, Sussex İlçesi, New Jersey, ABD; Wilberforce, Ontario, Kanada.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Güzelyurt, Hekimhan, Malatya; Camiboğazı skarn yatağı, Gümüşhane.

Uzun, kama ya da bıçak biçimli, beyaz, gri veya açık yeşil kristaller yapar; lifli, sütunsu ya da taneli kütleler hâlinde de bulunur. Ayrıca lavanta rengine ve pembeye çalan örnekleri vardır. Sertliği 5–6'dır: çelik bıçak onu zor çizer, kuvarsı çizemez. İki yönde mükemmel dilinimi vardır; kırılan kristalin yüzeyinde yaklaşık 56° ve 124° ile kesişen düzlemler görülür. Dolomitli mermerlerde ve kireçtaşından dönüşmüş kayaçlarda kalsit, dolomit ve diyopsitle birlikte bulunur. Lifli tremolit, krizotilden (beyaz asbest) lifleriyle ayrılır: tremolit lifleri düz ve serttir, krizotil lifleri kıvrık ve esnektir. Bu fark güvenle yalnızca mikroskopta görülür; ikisi de aynı biçimde kanserojen sayılır.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Tremolit çok yaygın, kayaç yapıcı bir mineraldir; tek başına ticari değeri yok denecek kadar azdır. Koleksiyonda uzun, düzgün ve hasarsız kristaller, özellikle tip yer Campolungo gibi bilinen yataklardan gelenler aranır. Yeşim olarak işlenen nefritin değerini ise rengi, tokluğu, saydamlığı ve nereden geldiği belirler. Lifli (asbest) örnekler sağlık riski nedeniyle koleksiyon için bile önerilmez.

Tremolitin lifli türü (tremolit asbesti), bütün asbest türleri gibi insanlar için kanserojendir (IARC Grup 1). Havaya karışan lifler solunduğunda akciğer kanseri, mezotelyoma (akciğer ve karın zarı kanseri) ve asbestoz gibi hastalıklara on yıllar sonra yol açabilir. Lifli tremolit bazen talk, vermikülit ve krizotil gibi başka maddelerin içinde de kirletici olarak bulunur. Kayaçta ince, ipeksi lifler görürseniz kırmayın, kesmeyin, zımparalamayın, tozunu solumayın; şüpheli sıva, toprak ya da yapı malzemesi için yetkili bir laboratuvara başvurun. Koleksiyon örnekleri kapalı ve etiketli bir kapta saklanmalı, ellenmemeli ve kırılmamalıdır. Türkiye'de asbest ve asbestli ürünlerin üretimi, piyasaya sürülmesi ve kullanımı 31 Aralık 2010'dan beri yasaktır.