Ay göktaşı

Ay göktaşları, Ay'a çarpan cisimlerin yüzeyden fırlattığı ve sonra Dünya'ya düşen kayaç parçalarıdır. Çoğu Ay'ın yüksek bölgelerinden gelen, feldispatça zengin breşlerdir. 31 Aralık 2024 itibarıyla 714 taş tanınmıştı; toplam kütleleri yaklaşık 1.159 kg'dır ve hiçbirinin düşüşü görülmemiştir. Yeni bulunan meteoritlerin yaklaşık binde biri Ay kökenlidir.

Ay göktaşlarının gündelik bir kullanımı yoktur; değerleri bilimseldir: Ay'ın başka yerlerinden örnekler: Apollo görevleri Ay'ın yalnızca altı bölgesinden, Luna araçları da birkaç yerden örnek getirdi. Ay göktaşları ise Ay'ın başka yerlerinden gelmiş olabilir; örneğin Sayh al Uhaymir 169'un kaynağının Lalande krateri çevresi olduğu ileri sürülmüştür. Ay'ın kabuğu ve tarihi: Ay kayaçlarının yaşları bazaltlar için yaklaşık 3,16 milyar yıl, yüksek bölge kayaçları için yaklaşık 4,44 milyar yıl arasında değişir; Ay'ın kabuğunun nasıl oluştuğunu anlamaya yararlar.

Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 2,7–3,4 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Dar al Gani, Libya; Allan Hills, Transantarktik Dağlar, Antarktika; Yamato Dağları (Kraliçe Fabiola Dağları), Kraliçe Maud Toprağı, Antarktika; Sayh al Uhaymir, Umman; Dhofar, Umman.

Çıplak gözle tanınmaz: Uzman bile bir Ay göktaşını çoğunlukla “bakarak” tanıyamaz. Kesin kanıt, Ay kayaçlarıyla (Apollo ve Luna örnekleriyle) karşılaştırılan mineral ve kimyasal bileşim ile kozmik ışınların bıraktığı özel izotoplardır; bunlar yalnızca bir laboratuvarda ölçülür. Yüksek bölge kökenli taşlar kesildiğinde, koyu gri bir hamurun içinde köşeli beyaz ve açık gri feldispat parçaları gösteren bir breş görünümündedir. Deniz (maria) bazaltları ise koyu renklidir ve daha çok bazalta benzer. Birçok Ay göktaşında ince bir erime kabuğu bulunur, ama çölde uzun süre kalmış örneklerde bu kabuk aşınmıştır; kabuğun olmaması taşın Ay göktaşı olmadığını göstermez, olması da olduğunu kanıtlamaz. Yer kayaçları (“meteorwrong”): Meteorit uzmanı Randy Korotev'e göre bazı alım satım sitelerinde gerçek Ay göktaşlarından çok “Ay göktaşı” diye satılan sıradan yer kayacı vardır. Bazalt, breş ya da soluk renkli kayaçlar gözle Ay göktaşından ayırt edilemez.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 7. basamaktadır: Değerli taş. Ay göktaşları çok nadirdir: yeni bulunan meteoritlerin yaklaşık binde biri Ay kökenlidir ve değerlerinin başlıca etkeni budur. Önce taşın gerçekten Ay'dan geldiğinin laboratuvarda doğrulanması ve adının Meteoritical Society'nin veritabanında kayıtlı olması gerekir. Breşleşmemiş bazaltlar (yaklaşık %5) ve Sayh al Uhaymir 169 gibi alışılmadık bileşimli taşlar daha çok aranır. Parçalar çoğunlukla küçük dilimler hâlinde paylaşıldığı için ait olduğu taşın adı ve belgesi her şeyden önemlidir; piyasada Ay göktaşı diye sunulan parçaların bir bölümü ise yer kayacıdır.

Günümüzde bazı kristal terapi satıcıları, Ay göktaşlarının üçüncü göz ve tepe çakralarını dengelediğini, ay evrelerinde niyet ve meditasyon çalışmaları için uygun olduğunu ileri sürer. Ay göktaşları, yer kayaçlarında da bulunan plajiyoklaz, piroksen ve olivin gibi minerallerden oluşur. Bu minerallerin ya da taşın “ay enerjisi” taşıdığına ve taşıyanı etkilediğine dair bilimsel bir kanıt yoktur; çakra ve benzeri kavramlar ölçülebilir değildir. “Ay taşı” diye satılan parçaların bir bölümü ise gerçek bir Ay göktaşı bile değildir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.