Mineral
Painit
CaZrAl₉O₁₅(BO₃)Painite
Yalnızca Myanmar'da bulunan, uzun yıllar boyunca dünyanın en nadir mücevher minerali sayılan kırmızımsı kahverengi taş.
- Halk arasında: Yarı değerli taş
- Değerli taş
Kısaca
Painit, kalsiyum, zirkonyum, alüminyum ve bor içeren çok nadir bir mineraldir. Adını, kristalleri ilk fark eden İngiliz taş koleksiyoncusu Arthur C. D. Pain'den alır. 1950'lerde Myanmar'ın Mogok yöresinde tanımlandı; uzun yıllar boyunca dünyada yalnızca birkaç kristali bilinirdi. 2001'den sonra yeni buluntular yapıldı ve binlerce küçük kristal ve parça çıktı; ama kesilebilecek kalitedeki taş hâlâ çok azdır.
Görseller
Nasıl oluşur?
Painit, kalsiyum, zirkonyum, alüminyum ve bor içeren bir mineraldir; formülü CaZrAl₉O₁₅(BO₃)’dır. Kırmızımsı rengini eser miktardaki krom ve vanadyumdan alır. Zirkonyum ile bor doğada nadiren bir arada bulunduğu için mineral çok nadirdir. Painit, Mogok yöresinin yakut ve spinel gibi taşlar veren çakıllı tortullarında bulunur; yanında korindon ve flogopit görülür.
Ne işe yarar?
- Koleksiyon: Kristalleri ve kesilmiş taşları öncelikle mineral ve taş koleksiyoncularının ilgisini çeker.
- Takı: Sertliği (yaklaşık 8) ve parlaklığı takıya uygun olsa da kesilebilir kalitedeki ham taşlar çoğu zaman çatlak ve kapanım doludur; bu yüzden kesilmiş taşlar küçüktür ve az sayıdadır.
- Bilim: Kristal yapısı 1976’da çözülmüş, 2004’te yeniden incelenmiştir; yapısı jeremejevit ve floborit gibi bor minerallerine benzetilmiştir.
Nerede bulunur?
Painit yalnızca Myanmar’da bulunur. İlk kristaller Mogok yöresindeki Ohngaing köyü yakınlarından çıkmıştır; 2000’li yıllarda Mogok çevresinde Kyauk-Pyat-That ve Wet-loo gibi yeni yerlerde ve kuzeyde Kaçin Eyaleti’nde Namya (Namyazeik) çevresinde de painit bulunmuştur.
Değerini ne belirler?
Painitin değerini her şeyden önce nadirliği belirler. Kesilmiş taşların çoğu çok küçüktür; çünkü ham kristallerin çoğu çatlak ve kapanım doludur, bu yüzden temiz ve iri taş kesmek çok zordur. Derin, canlı granat kırmızısı rengi, temizliği (az kapanım), büyüklüğü ve kesim kalitesi değeri artırır. Bilinen bir işlemi ya da sentetiği yoktur, bu yüzden bir taşın gerçekten painit olduğunun ve Myanmar'dan geldiğinin laboratuvar raporuyla belgelenmesi önemlidir.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Koyu granat kırmızısı, kahverengimsi kırmızı ya da turuncumsu kırmızıdır; camsı parlar. Kristalleri uzamış, altıgen kesitli çubuklar biçimindedir ve genellikle küçüktür (en fazla 1,5 cm kadar).
- 2
Bakış yönüne göre rengi değişir: Bir yönden yakut kırmızısı, öbür yönden soluk kahverengimsi turuncu görünür (pleokroizm).
- 3
Çok serttir (yaklaşık 8): kuvarsı çizer; sertlikte topaza yakındır, korindondan (9) yumuşaktır.
- 4
Mogok'un “mücevher çakılları” denen tortullarında, korindon (yakut ve safir) ve flogopit gibi minerallerle birlikte bulunur.
- 5
Gerçekten painit olup olmadığı yalnızca gemoloji laboratuvarında, bileşimi ve kristal yapısı incelenerek anlaşılır.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Benzer renkli taşlar: Yakut, granat ve kırmızımsı kahverengi turmalin gözle painite benzeyebilir. Painit diye satılan bir taşın gerçekten painit olduğu ancak laboratuvar raporuyla belirlenebilir.
Yanlış bilinenler
YanlışDünyada yalnızca birkaç painit vardır.
DoğrusuBu, 2000'li yılların başına kadar neredeyse doğruydu: Uzun süre yalnızca iki üç kristal biliniyordu. 2001'den sonra Mogok yöresinde yeni buluntular yapıldı ve binlerce küçük kristal ve parça bulundu. Yine de kesilebilecek kalitedeki painit çok azdır.
YanlışPainit, yakutun nadir bir türüdür.
DoğrusuKırmızı rengi ve Mogok'ta yakutla aynı çakıllardan çıkması nedeniyle yakuta benzetilir, ama painit ayrı bir mineraldir: Yakut alüminyum oksit (korindon), painit ise kalsiyum, zirkonyum, alüminyum ve bor içeren bir bileşiktir.
Bunu biliyor muydun?
Adını, 1901–1971 yılları arasında yaşamış İngiliz taş koleksiyoncusu Arthur Charles Davy Pain'den alır. Taş Londra'da British Museum'da incelendi ve mineral 1957'de Mineralogical Magazine dergisinde “Painite, a new mineral from Mogok, Burma” (“Painit, Mogok, Burma'dan yeni bir mineral”) başlıklı makaleyle tanıtıldı.
1950'lerden sonra uzun süre yalnızca iki kristal (1,7 ve 2,1 gram) biliniyordu; üçüncüsü sonradan GIA'da ortaya çıktı. 2001'de Mogok yakınında 11 gram ağırlığında (55 karat) bir kristal tanındı. 2004'ün sonuna kadar yalnızca iki painit kesilip fasetli taş hâline getirilmişti.
Painit, zirkonyum ile borun doğada nadiren bir arada bulunması nedeniyle çok nadirdir; bu iki element nadiren birbirleriyle etkileşir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Ohngaing köyü çevresi, Mogok, Mandalay Bölgesi, Myanmar · Tip lokaliteKristallerin ilk bulunduğu ve mineralin tanımlandığı yer; Mogok yöresinin yakut ve spinel veren çakıllı tortullarında
- Namya (Namyazeik) çevresi, Kaçin Eyaleti, Myanmar · Bilinen bulunuş yeriHpakant yakınında; 2000'li yıllarda Mogok dışında bildirilen painit yerlerinden
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Painit nedir?
Painit, kalsiyum, zirkonyum, alüminyum ve bor içeren çok nadir bir mineraldir. Adını, kristalleri ilk fark eden İngiliz taş koleksiyoncusu Arthur C. D. Pain'den alır. 1950'lerde Myanmar'ın Mogok yöresinde tanımlandı; uzun yıllar boyunca dünyada yalnızca birkaç kristali bilinirdi. 2001'den sonra yeni buluntular yapıldı ve binlerce küçük kristal ve parça çıktı; ama kesilebilecek kalitedeki taş hâlâ çok azdır.
Painit ne işe yarar?
Koleksiyon: Kristalleri ve kesilmiş taşları öncelikle mineral ve taş koleksiyoncularının ilgisini çeker. Takı: Sertliği (yaklaşık 8) ve parlaklığı takıya uygun olsa da kesilebilir kalitedeki ham taşlar çoğu zaman çatlak ve kapanım doludur; bu yüzden kesilmiş taşlar küçüktür ve az sayıdadır. Bilim: Kristal yapısı 1976'da çözülmüş, 2004'te yeniden incelenmiştir; yapısı jeremejevit ve floborit gibi bor minerallerine benzetilmiştir.
Painit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 7,5–8 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 4,01–4,03 g/cm³’tür.
Painit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Ohngaing köyü çevresi, Mogok, Mandalay Bölgesi, Myanmar; Namya (Namyazeik) çevresi, Kaçin Eyaleti, Myanmar.
Painit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Koyu granat kırmızısı, kahverengimsi kırmızı ya da turuncumsu kırmızıdır; camsı parlar. Kristalleri uzamış, altıgen kesitli çubuklar biçimindedir ve genellikle küçüktür (en fazla 1,5 cm kadar). Bakış yönüne göre rengi değişir: Bir yönden yakut kırmızısı, öbür yönden soluk kahverengimsi turuncu görünür (pleokroizm). Çok serttir (yaklaşık 8): kuvarsı çizer; sertlikte topaza yakındır, korindondan (9) yumuşaktır. Benzer renkli taşlar: Yakut, granat ve kırmızımsı kahverengi turmalin gözle painite benzeyebilir. Painit diye satılan bir taşın gerçekten painit olduğu ancak laboratuvar raporuyla belirlenebilir.
Painit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 9. basamaktadır: Müzelik nadirlik. Painitin değerini her şeyden önce nadirliği belirler. Kesilmiş taşların çoğu çok küçüktür; çünkü ham kristallerin çoğu çatlak ve kapanım doludur, bu yüzden temiz ve iri taş kesmek çok zordur. Derin, canlı granat kırmızısı rengi, temizliği (az kapanım), büyüklüğü ve kesim kalitesi değeri artırır. Bilinen bir işlemi ya da sentetiği yoktur, bu yüzden bir taşın gerçekten painit olduğunun ve Myanmar'dan geldiğinin laboratuvar raporuyla belgelenmesi önemlidir.
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Painite · Mineralogical Society of America
- Painite · Wikipedia
- New discoveries of painite in Myanmar (Burma) (G. R. Rossman), Gems & Gemology 41(4) · GIA, 2005
- Painite, a new mineral from Mogok, Burma (Claringbull, Hey & Payne), Mineralogical Magazine 31 · Mineralogical Society, 1957
- Painite Value, Price, and Jewelry Information · Gem Society
- Mogok · Wikipedia
- Hpakant · Wikipedia
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗