Mıcır (kırma taş)

Mıcır, kırma taş ya da agrega olarak da bilinir: taş ocağında patlatılarak sökülen kaya, kırıcılarda parçalanır ve eleklerden geçirilerek boylarına ayrılır. Dere çakılından farkı doğada değil makinede oluşmasıdır; bu yüzden taneleri köşeli ve taze kırık yüzlüdür. En çok kireçtaşı ve dolomitten, ayrıca bazalt, andezit ve granit gibi sert taşlardan üretilir. Asfaltın, betonun, yol temelinin ve demiryolu balastının ana malzemesidir; çimento ve kireç fabrikalarının da hammaddesidir.

Yol yapımı: Yolların temel ve alt temel katmanları sıkıştırılmış mıcırdan yapılır. Asfaltın büyük bölümü de mıcırdır. Beton: Kum ve çimentoyla karıştırılarak betonda iri agrega olarak kullanılır. Demiryolu balastı: Rayların altındaki köşeli taş yatağı, traversleri yerinde tutar ve suyun akıp gitmesini sağlar. Çimento ve kireç: Kırılmış kireçtaşı çimento ve kireç fabrikalarının hammaddesidir. USGS'ye göre ABD'de kırma taşın yaklaşık yüzde 72'si yapı agregası, yüzde 17'si çimento, yüzde 6'sı kireç üretiminde kullanılır.

Taneler köşeli ve keskin kenarlıdır; yüzeyleri taze kırılmış görünür. Dere çakılı ise yuvarlak ve pürüzsüzdür. Aynı yığındaki taneler aşağı yukarı aynı boydadır, çünkü elekten geçirilmiştir. Taneleri çoğu zaman ince bir taş tozu sarar. Taşın cinsi renginden anlaşılabilir: kireçtaşı mıcırı açık gri ya da beyazdır ve üzerine sirke damlatınca köpürür; bazalt mıcırı koyu gri ya da siyahtır ve eldeki ağırlığıyla dikkat çeker; andezit mıcırı gri, pembemsi ya da kahverengimsidir. Her mıcır yığını doğal taş değildir: kırılmış eski beton ve asfalt da geri kazanılarak agrega olarak kullanılır. Bu parçalarda çimento harcı, tuğla ya da siyah bitüm izleri görülür.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Mıcır tonla satılan, düşük değerli ama çok büyük miktarda kullanılan bir hammaddedir. Taşıma maliyeti çoğu zaman ocaktaki satış değerine yaklaşır ya da onu geçer; bu yüzden ocaklar genellikle şehirlerin ve büyük şantiyelerin yakınında açılır. Değerini taşın sertliği ve aşınma dayanımı (özellikle asfalt ve balastta), tanelerin biçimi (kübik taneler yassı ve uzun tanelerden daha iyidir), temizliği, boy dağılımı ve ocağın uzaklığı belirler. Ticarette mıcır, elek boyutuna göre numara ya da milimetre aralığıyla adlandırılır.

Taş kırma ve eleme tesislerinde çıkan ince toz solunum yollarını tahriş eder; kuvars içeren taşların (granit, kumtaşı, kuvarsit) tozu ayrıca silikoz riski taşır. Toz maskesi kullanılmalı, tesislerde toz sulamayla bastırılmalıdır. Ocaklardaki patlatmalar ve dik yığınların kayması da tehlikelidir; çocuklar ocaklarda ve mıcır yığınlarında oynamamalıdır.