Jasper

Jasper, çok ince taneli kuvars ve kalsedondan oluşan, ışık geçirmeyen bir silika kayacıdır. Çoğunlukla kırmızı, sarı, kahverengi ya da yeşildir; yaygın kırmızı rengi demir oksitten gelir. Kırıldığında düz ve pürüzsüz yüzeyler verir ve çok iyi cila alır; bu yüzden binlerce yıldır mühür, vazo ve takı yapılmıştır. Kaynaklar jasperi bazen çörtün (çakmaktaşı türü kayacın) bir çeşidi, bazen kalsedonlu bir kayaç olarak tanımlar.

Süs taşı ve takı: Çok iyi cila aldığı için vazo, takı, mühür ve enfiye kutusu gibi eşyalar yapılır. Mihenk taşı: Siyah jasper, altın ve gümüş alaşımlarının saflığını denemekte kullanıldı. Alaşım taşa sürülünce bıraktığı çizginin rengi içindeki altın oranını gösterir. Tarih: Jasper antik dünyanın sevilen taşlarından biriydi; adı Arapça, Farsça, İbranice, Asurca, Yunanca ve Latincede izlenebilir.

Mohs sertlik ölçeğinde 6,5–7 değerindedir. Camı ve çeliği çizer; çelik bıçak onu çizemez. Özgül ağırlığı 2,5–2,9 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Sicilya, İtalya; Purbalingga bölgesi, Orta Java, Endonezya; Biggs çevresi, Oregon, ABD; Bruneau Nehri kanyonu, Idaho, ABD; Ynys Llanddwyn, Galler.

Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Tokat.

Tamamen opaktır; ince kenarlarından bile ışık geçmez, yarı saydam kalsedondan en kolay bu özelliğiyle ayrılır. Sertliği 6,5–7'dir: camı çizer, çelik bıçak onu çizemez. Kırıldığında düz ve pürüzsüz yüzeyler verir; kırık yüzey mat görünür, ama cilalanınca parlar. Basanit (Lidya taşı, mihenk taşı): Siyah, jasper benzeri taşlar için kullanılan adlardan biridir; biri siyah bir jasper türü, öteki bazalta yakın siyah bir volkanik kayaçtır. Altın ve gümüş alaşımlarının saflığını denemek için mihenk taşı olarak kullanılmıştır.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 5. basamaktadır: Süs taşı. Jasperin değerini rengin canlılığı ve desenin güzelliği, taşın çatlaksız ve boşluksuz olması ve cilasının kalitesi belirler. Genellikle bol bulunan ve ucuz bir süs taşıdır; kesitinde resim andıran desen veren “manzara jasperleri” ve belirli yataklara özgü renkli türler daha çok aranır. “Okyanus”, “orman yangını” gibi ticari adlar çoğu zaman yeri ya da görünümü anlatır, ayrı bir taş türü belirtmez.

Dördüncü yüzyıl yazarı Lithica'ya göre çimen yeşili cilalı jasper takanın duasına tanrıların yağmurla karşılık vereceğine inanılırdı; Damigeron da taşın ancak kutsandıktan sonra bu işe yaradığını söyler. Aynı dönemde jasperin kötü ruhları kovduğuna ve taşıyanı zehirli hayvanların ısırığından koruduğuna inanılırdı; 11.–12. yüzyıldan bir Alman yazar yılan ısırığında taşın yaranın üstüne konmasını önerir. Türkiye'de bazı haber ve kristal terapi siteleri jasperin nazar gibi kötü enerjilerden koruduğunu, dürüstlüğü simgelediğini ve öfke patlamalarını denetlemeye yardım ettiğini ileri sürer. Aynı kaynaklar jasperin kan dolaşımını kolaylaştırdığını, bağışıklığı güçlendirdiğini ve mide ile karaciğer rahatsızlıklarına iyi geldiğini de iddia eder. Jasperin yağmur getirdiğine, kötü ruhları kovduğuna, zehri çektiğine ya da kan dolaşımını, bağışıklığı, mide ve karaciğeri düzelttiğine dair bilimsel bir kanıt yoktur. George F. Kunz, yılan ısırığı inanışını taşın zehri kendine çektiği düşüncesine bağlar. Yılan ısırığında taşa değil hemen tıbbi yardıma başvurulmalıdır; mide, karaciğer ve kalp-damar sorunları hekim denetimi gerektirir. Bu bölüm inanışları aktarır; sağlık bilgisi değildir. Bu iddiaları destekleyen bilimsel bir kanıt yoktur ve hiçbir taş tedavinin yerine geçmez.