Grovak

Kısaca

Grovak, kötü boylanmış köşeli kum taneleri ile küçük kayaç parçalarının koyu, ince taneli bir kil hamurunun içinde gömülü durduğu sert bir kumtaşı türüdür. Adı Almancada “gri, topraksı kaya” anlamına gelen Grauwacke sözcüğünden gelir. Derin denizlerde, dik yamaçlardan çığ gibi inen çamurlu su akıntılarıyla (türbidit akıntıları) birikir. Eski Mısır'da heykel ve kap yapımında, bugün ise demiryolu balastı ve kaldırım taşı olarak kullanılır.

Görseller

Nasıl tanınır?

1. 1

   Koyu gri ya da yeşilimsi gridir; sert ve sıkıdır, taneler koyu bir hamur içinde “kirli” görünür.

2. 2

   Taneler köşeli ve kötü boylanmıştır: Büyüklükleri birbirinden çok farklıdır, yuvarlak ve temiz kum taneleri yoktur.

3. 3

   Çok serttir; çelik bıçak onu çizmez.

4. 4

   Genellikle kalın katmanlıdır ve katmanlar arasında şeyl ya da çamurtaşı ince arakatmanları görülür.

Yanlış bilinenler

• YanlışGrovak, adı gibi “gri taş” demektir; rengi gri olan her kumtaşı grovaktır.

  DoğrusuAd Almancada “gri” sözcüğünden gelir, ama grovak renkle değil bileşimle tanımlanır: Köşeli taneler ve hacmin yüzde 15'inden fazlasını oluşturan ince hamur gerekir. Gri bir kumtaşı temiz ve hamursuzsa grovak değildir.

• YanlışEski Mısır'ın heykel ve paletleri arduvazdan yapılmıştır.

  DoğrusuNarmer Paleti gibi eserlerin taşı çoğu zaman arduvaz ya da şist sanılmıştır, oysa Vadi Hammamat'ın grovağıdır: ince taneli, sert ve pul pul dökülmeyen bir kumtaşı türü.

Bunu biliyor muydun?

Nerede bulunur?

• Harz Dağları, Aşağı Saksonya–Saksonya-Anhalt, Almanya · Tarihî kaynakGrauwacke sözcüğü Harz yöresinin madenci dilinden gelir ve en az 1780'den beri belgelidir. Dağların yüzeydeki kayaçları çoğunlukla arduvazımsı grovaklar, killi şeyller ve granit sokulumlarıdır.
• Vadi Hammamat, Doğu Çölü, Mısır · Tarihî kaynakEski Mısır'ın “bekhen taşı” denen grovağı Predinastik dönemden Roma dönemine dek bu vadideki ocaktan çıkarılmıştır. Narmer Paleti (yaklaşık MÖ 31. yüzyıl), bu ocağın taşından oyulmuştur.
• Güney Alpler, Yeni Zelanda · Önemli yatakGüney Alpler'in büyük bölümü grovaktır. Torlesse grovakı, Geç Karbonifer'den Orta Kretase'ye kadar (yaklaşık 320–130 milyon yıl önce) deniz altı çığlarının (türbidit akıntılarının) bıraktığı çökellerdir.
• Güney Yaylaları, İskoçya · Bilinen bulunuş yeriKayaçların çoğu hafif başkalaşmış iri taneli grovaktır. Yaklaşık 420 milyon yıl önce Iapetus Okyanusu'nda biriken Silüriyen çökelleri, Kaledoniyen dağ oluşumunda yükselmiştir.
• Göller Bölgesi, Cumbria, İngiltere · Bilinen bulunuş yeriVikipedi, grovak yataklarının görüldüğü yerler arasında Britanya'daki Göller Bölgesi'ni de sayar.
• İstanbul Zonu (İstanbul ve çevresi) · Bilinen bulunuş yeriErken Karbonifer yaşlı Trakya Formasyonu, 1.500 m'yi aşan kalınlıkta türbiditik kumtaşı-şeyl ardalanmasıdır; kumtaşları feldispatik ve litik grovak ile subgrovaktır.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →