Ashford siyah mermeri

Nasıl oluşur?

Ashford siyah mermeri, Karbonifer döneminde, 300 milyon yıldan daha uzun bir süre önce bugünkü Derbyshire’ı kaplayan denizin tabanında birikmiş killi bir kireçtaşıdır. Deniz tabanına çöken ince kireç çamuruna bol miktarda organik madde karıştı. Tortul gömülüp sertleştikçe bu organik maddeden bitüm oluştu; taşın koyu rengi buradan gelir.

Taş ince katmanlar hâlinde bulunur; 1843’teki bir anlatıma göre Arrock ocağında kalınlığı yaklaşık 8 ile 23 cm (3–9 inç) arasında değişen dokuz katman vardı. Çok ince taneli olduğu için çok düzgün cila alır; cilalanınca koyu gri yüzey parlak siyaha döner. Katmanların arasında yer yer nautiloid gibi deniz canlılarının fosilleri görülür.

Ne işe yarar?

• Konak süslemeleri: 1580’de Hardwick Konağı’nın şöminesinde kullanılmıştır. Devonshire düklerinin Chatsworth Konağı’nda, 1680’den sonra ve 1830’larda yapılan büyük mermer kapı çerçevelerinde yer alır.
• Torna ve kesme işleri: Torna tezgâhında çevrilerek vazo ve şamdan; biçilerek dikilitaş ve kâğıt ağırlığı gibi düz eşyalar yapılmıştır. Henry Watson’ın 1748’de Wye Irmağı kıyısında kurduğu su gücüyle çalışan değirmen bu işin merkeziydi.
• Renkli taş kakma: 1832’den birkaç yıl sonra, Floransa’daki “pietra dura” geleneğine benzer biçimde siyah zemine renkli taşlardan çiçek ve geometrik desenler kakılmaya başlandı. Castleton’ın mavi-mor fluoriti (Blue John), sarı fluorit ve yöredeki başka renkli taşlar kullanıldı.
• Gravür ve öğretim: Ann Rayner siyah taşın yüzüne elmas uçla resimler kazıdı. Jeolog White Watson 1780’lerin sonlarında bu taştan, Derbyshire katmanlarını gösteren “jeolojik levhalar” yaptı.
• Müzeler: Derby Müzesi, Buxton Müzesi (2006’da satın alınan Tomlinson koleksiyonu) ve Chatsworth Konağı önemli örnekler barındırır.

Nerede bulunur?

Taş yalnızca Derbyshire’daki Peak District bölgesinde, Ashford-in-the-Water köyü çevresinden çıkarılmıştır. 1832’den önce kullanılan taşın tamamı Sheldon yakınındaki Arrock ocağından ya da Sheldon Moor’daki ocaklardan gelirdi; 1832 dolaylarında Ashford’daki Rookery Plantation’da yeni bir maden açıldı. Viktorya döneminde ilgi büyüktü, ama zevkler değişince talep düştü: değirmen ve ocak 1905’te kapandı, kakma işleri eldeki taş bitene kadar birkaç yıl daha sürdü. 1990’larda Tideswell’de zanaat yeniden canlandırılmıştır.