Krokoit

Krokoit, kurşun ve kromdan oluşan bir mineraldir (kurşun kromat, PbCrO₄). Parlak kırmızı-turuncu, ince uzun, iğne gibi kristaller oluşturur. Kurşun yataklarının krom içeren kayaçlarla komşu olduğu yerlerde, yatakların havayla temas eden kısımlarında oluşan seyrek bir mineraldir. 1760'larda Rusya'nın Ural Dağları'nda bulundu; krom elementi 1797'de onun örneklerinde keşfedildi. Adı Eski Yunancada “safran” anlamına gelen krokos sözcüğünden gelir. Dünyanın en güzel örnekleri Avustralya'nın Tazmanya adasından çıkar.

Ural Dağları'nda 1760'larda bulunan ve “Sibirya kırmızı kurşunu” denen turuncu-kırmızı mineral, yani krokoit sayesinde. Fransız kimyacı Louis Nicolas Vauquelin, krokoit örneklerini işleyerek önce krom oksidi elde etti, 1797'de de metal kromu ayırdı. Bu yüzden kromun kâşifi olarak kabul edilir.

Kromun keşfi: Krom elementi krokoit örneklerinde keşfedildi. Boya: 18. yüzyılda Pallas'ın fark etmesinin ardından krokoit Ural bölgesinde boya olarak kullanıldı. Bugünkü krom sarısı boyası ise daha bol bulunan kromitten yapay olarak üretilir. Koleksiyon: Parlak kırmızı-turuncu kristal demetleriyle koleksiyon mineralleri arasında öne çıkar.

Mohs sertlik ölçeğinde 2,5–3 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 6–6,1 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Berezovsk madenleri, Yekaterinburg yakını, Ural Dağları, Rusya; Dundas, Tazmanya, Avustralya; Leadhills, Lanarkshire, İskoçya.

Parlak kırmızı-turuncu ya da turuncu, ince uzun prizma ya da iğne biçimli kristaller oluşturur; kristaller çoğu zaman ışınsal demetler ya da karmakarışık kümeler hâlindedir. Çizgi rengi (pürüzsüz porseleni çizdiğinde bıraktığı toz) sarı-turuncudur. Elmasımsı parlar; kristaller saydam ile yarı saydam arasıdır. Turuncu-kırmızı renkli vanadinit ve vulfenit de kurşun yataklarında bulunur; ancak vanadinit altıgen prizmalar, vulfenit ince kare levhalar oluşturur, krokoit ise ince uzun, iğnemsi kristaller.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Krokoit bir cevher olarak değil, koleksiyon minerali olarak değerlidir. Koleksiyonda canlı renkli, parlak, ince ve kırılmamış kristal demetleri; özellikle Tazmanya'daki Adelaide ve Dundas Extended madenlerinden gelen örnekler aranır. Kristaller çok narin olduğu ve morötesi ışıkta parlaklıklarını yitirebildiği için örnekler dikkatle, ışıktan korunarak saklanır.

Krokoit zehirlidir: hem kurşun hem de altı değerlikli krom içerir. Kurşun vücutta birikerek özellikle çocuklarda beyin ve sinir sistemine kalıcı zarar verebilir; Dünya Sağlık Örgütü'ne göre kurşuna maruz kalmanın zararsız kabul edilen bir düzeyi yoktur. Örneklere dokunduktan sonra eller yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır. Krokoit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli ve ısıtılmamalı; suya konup içilmemeli ve tozu solunmamalıdır.