Doğal taş ve “mermer, granit” adları

“Doğal taş”, ocaktan blok hâlinde çıkarılıp kesilerek, cilalanarak bina, döşeme, tezgâh ve anıtlarda kullanılan taşların ticari adıdır. Taş sektöründe bu taşlar kabaca iki büyük aileye ayrılır. “Mermer” denince cilalanabilen, kalsiyum karbonatlı ve görece yumuşak taşlar anlaşılır: gerçek mermerin yanında kireçtaşı, traverten, bantlı kalsit (“oniks mermer”) ve yeşil serpantinit de mermer diye satılır. “Granit” denince ise sert, cilalanabilen silikatlı taşlar anlaşılır: gerçek granitin yanında gabro, diyorit, siyenit ve gnays da granit adıyla satılır. Jeolojide ise mermer yalnızca kireçtaşının ısı ve basınçla başkalaşmasıyla oluşan kayaç, granit de kuvars ve feldispattan oluşan belirli bir derinlik kayacıdır.

Cephe ve iç mekân: Bina cepheleri, döşemeler, merdivenler, duvar kaplamaları ve banyolar doğal taşla kaplanır. Tezgâh: Mutfak ve banyo tezgâhlarında daha çok granit ailesi kullanılır, çünkü asitten etkilenmez ve çizilmeye dayanıklıdır; mermer tezgâhlar limon ve sirkeyle matlaşabilir. Anıt ve heykel: Heykel ve anıtlarda mermer, mezar taşlarında ve anıtlarda granit yaygındır. Peyzaj: Kaldırım, bordür, basamak ve bahçe döşemesinde granit, andezit ve bazalt gibi sert taşlar kullanılır.

Çelik bıçak ya da çivi testi: “mermer” ailesindeki kalsitli taşlar çelikle çizilir; “granit” ailesindeki silikatlı taşlar çizilmez. Sirke ya da limon testi (görünmeyen bir köşede): kalsiyum karbonatlı taşlar köpürür ve cilası matlaşır; granit, gabro ve gnays etkilenmez. Yakından bak: gerçek mermer şeker gibi parıldayan iri kalsit kristallerinden oluşur; kireçtaşında fosil izleri, travertende küçük boşluklar ve katmanlar görülür. Granitte camsı kuvars, opak feldispat ve parlak mika taneleri alacalı bir desen verir; “siyah granit” denen gabro ise kuvarssız, koyu ve düzgün tanelidir. Mermer ya da granit görünümlü porselen seramik levhalar, mermer deseni basılmış laminatlar ve kuvars tezgâh denen yapay taşlar doğal taş değildir; desenleri tekrar eder ve kesit yüzeyleri farklıdır.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Doğal taşın değerini ocaktan çıkarılabilen blokların büyüklüğü ve çatlaksızlığı, rengin ve desenin tekdüzeliği ya da çarpıcılığı, cila tutma yeteneği, dayanıklılığı ve ocağın ünü belirler. Nadir ve aranan renkler, aynı taştan büyük miktarda eşleşen levha çıkarılabilmesi değeri yükseltir. Ocaktan çıkan taşın önemli bir kısmı blok olamayıp kırma taş ya da atık olarak kaldığı için kaliteli blok üretimi emek ve maliyet ister. Mermer blokları değer merdiveninin dördüncü basamağında yer alır.

Doğal taşın kesilmesi ve taşlanması sırasında çıkan toz, granit, gnays, kuvarsit ve kumtaşı gibi kuvarslı taşlarda solunabilir kristal silika içerir ve silikoza yol açabilir; taş işleyenler sulu kesim ve uygun toz maskesi kullanmalıdır. Granit tezgâhların evde tehlikeli düzeyde radyasyon yaydığı kaygısı ise ölçümlerle desteklenmemiştir.