Mineral
Ojit (piroksen)
(Ca,Na)(Mg,Fe,Al,Ti)(Si,Al)₂O₆Augite (pyroxene)
Bazaltı ve gabroyu koyulaştıran en yaygın piroksen: göze çarpmayan ama yer kabuğunun en önemli yapı taşlarından biri.
- Gündelik hayatta
Kısaca
Ojit; kalsiyum, magnezyum, demir, silisyum ve oksijen içeren koyu yeşil ya da siyah bir mineraldir. Piroksen denen mineral grubunun en yaygın üyesidir. Bazalt ve gabro gibi koyu renkli kayaçlardaki koyu tanelerin çoğu ojittir.
Nasıl oluşur?
Ojit, magmanın soğuması sırasında kristalleşir. Silisyumca fakir, magnezyum ve demirce zengin bazaltik magmalarda bol bulunur; bu yüzden bazalt ve gabronun ana minerallerinden biridir. Bazaltın ince taneli hamuru içinde, gözle görülebilen iri ojit kristalleri sık rastlanan bir manzaradır. Yüksek sıcaklıkta oluşmuş bazı metamorfik kayaçlarda da bulunur.
Piroksenler ve amfiboller
Ojit, piroksen grubunun en yaygın üyesidir. Piroksenlerde silisyum-oksijen dörtyüzlüleri tek sıralı zincirler hâlinde dizilir; hornblend gibi amfibollerde ise bu zincirler çift sıralıdır. Bu yapı farkı dilinim açılarına da yansır: piroksenler neredeyse dik açıyla, amfiboller ise yaklaşık 56° ve 124° açıyla ayrılır. Arazide bu iki koyu minerali ayırt etmenin en iyi yolu, büyüteçle dilinim yüzeylerine bakmaktır.
Ne işe yarar?
Ojitin tek başına ekonomik bir değeri yoktur, ama içinde bulunduğu kayaçlar işe yarar: bazalt yol yapımında kırmataş ve yapı taşı olarak, gabro ise “siyah granit” adıyla döşeme ve kaplama taşı olarak kullanılır.
Nasıl tanınır?
- 1
Koyu yeşil, kahverengi ya da siyah, kısa ve kalın prizmalar oluşturur; kristal kesitleri kareye ya da sekizgene benzer.
- 2
İki dilinim düzlemi neredeyse dik açıyla (yaklaşık 87° ve 93°) kesişir; hornblendde bu açılar yaklaşık 56° ve 124°'tür.
- 3
Çizgi rengi grimsi yeşildir. Sertliği 5,5–6 olduğu için çelik bıçak onu ancak güçlükle çizer.
- 4
Bazalt, gabro ve andezit gibi koyu renkli magmatik kayaçlarda, çoğu zaman olivin ve plajiyoklazla birlikte bulunur.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Taş ticaretinde “siyah granit” diye satılan gabro ve diyabaz gibi kayaçların koyu rengi büyük ölçüde ojit gibi piroksenlerden gelir; bu kayaçlar bilimsel anlamda granit değildir.
- Ojit; hornblend, siyah turmalin ve biyotitle karıştırılabilir. Dilinim açısı en güvenilir ipucudur; kesin tanı için mikroskopta ince kesit incelemesi gerekir.
Bunu biliyor muydun?
Adı Yunanca “parlaklık” anlamındaki sözcükten gelir ve dilinim yüzeylerinin ışıltısına gönderme yapar.
Okyanus tabanlarını oluşturan kabuk büyük ölçüde bazalt ve gabrodan yapıldığı için ojit, gezegenimizde en bol bulunan minerallerden biridir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Vezüv ve Monte Somma, Campania, İtalya · Bilinen bulunuş yeriVolkanik kayaçlarda iyi gelişmiş ojit kristalleri
- Etna Yanardağı, Sicilya, İtalya · Bilinen bulunuş yeri
- České středohoří (Bílina ve Ústí nad Labem çevresi), Çekya · Tarihî kaynakVolkanik kayaçlardan klasik ojit kristalleri
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Handbook of Mineralogy: Augite · Mineralogical Society of America
- Augite · Encyclopaedia Britannica
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Andezit
Yanardağ zincirlerinin kayacı: adını And Dağları'ndan alan, Ankara Kalesi'nin pembe-gri taşı.
Bazalt
Okyanus tabanlarının ve Ay'daki koyu düzlüklerin kayacı: yeryüzünde en yaygın volkanik kayaç.
Biyotit
Granitteki siyah, parlak pullar: ince yapraklara ayrılan ve ayrıştıkça altın gibi parlayabilen koyu renkli mika.