Meteorit
Nakhla meteoriti
Nakhla meteorite
1911'de Mısır'a düşen Mars taşı: Mars'ta su izlerini gösteren ilk meteorit ve bir köpeği öldürdüğü anlatılan efsanenin kahramanı.
- Halk arasında: Göktaşı
Kısaca
Nakhla, 28 Haziran 1911'de Mısır'ın Buhayra vilayetindeki Abu Hummus yakınına düşen bir Mars meteoritidir. Yaklaşık 40 parça halinde düştü ve toplam ağırlığı yaklaşık 10 kilogramdı. Mısır'dan bildirilen ilk meteorit, Mars'ta suyla gerçekleşen süreçlerin izlerini gösteren ilk Mars meteoriti ve “nakhlit” türü Mars meteoritlerine adını veren örnektir. Mars'ta, bir volkanda yaklaşık 1,3 milyar yıl önce oluşmuştur.
Görseller
Nasıl oluşur?
Nakhla, Mars’ta yaklaşık 1,3 milyar yıl önce bir volkanda bazaltik magmadan oluşmuş, ojitçe zengin bir magmatik kayaçtır. Kristalleşme yaşı ve Mars yüzeyindeki krater sayımları, nakhlitlerin Tharsis, Elysium ya da Syrtis Major gibi büyük volkanik bölgelerden birinde oluştuğunu düşündürür. Kayaç oluştuktan sonra suyla karşılaştı ve gözeneklerinde ikincil mineraller birikti.
Mars’a çarpan büyük bir cisim, bu kayacı uzaya fırlattı. Güneş Sistemi’nde bilinmeyen bir süre dolaştıktan sonra Dünya atmosferine girdi ve 1911’de Mısır’a düştü.
Ne işe yarar?
- Mars’ta su: Mars’ta suyla gerçekleşen süreçleri gösteren ilk meteorittir.
- Mars volkanizması: Mars’ın volkanik geçmişini ve iç yapısını anlamak için incelenir.
- Yaşam araştırmaları: İçinde amino asitler (aspartik asit, glutamik asit, glisin, alanin) bulundu; ancak bunların meteoritin kendisinden mi yoksa Dünya kirliliğinden mi geldiği belli değildir.
Tarihçe
Meteorit 28 Haziran 1911’de sabah saat 09.00 dolaylarında, El Nakhla El Bahariya köyü çevresine düştü. Parçalar 20 gram ile 1.813 gram arasındaydı ve birkaç küçük köy yakınında toplandı. 1998’de British Museum’dan bir parça alan NASA ekibi, 1999’da onu elektron mikroskobuyla incelemeye başladı.
Değerini ne belirler?
Nakhla'nın değeri bilimseldir: Mars'ta suyun izlerini taşıyan ilk meteorit ve nakhlitlerin örnek taşıdır. Bütün parçaları Londra ve Paris gibi müzelerde saklanır. Genel olarak Mars meteoritleri çok nadir olduğu için en çok aranan meteoritlerdendir; bir parçanın değerini kütlesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Dışı ince, siyah ve bazen parlak bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi gridir.
- 2
İçinde ojit ve olivin kristalleri seçilir; kondrül denen yuvarlak taneler yoktur.
- 3
Mars kökeni, içindeki karbonatların izotop bileşimi gibi özelliklerden laboratuvarda anlaşılır.
Yanlış bilinenler
YanlışNakhla meteoriti düşerken bir köpeği öldürdü.
DoğrusuDenshal köyünden bir çiftçi, bir parçanın bir köpeğin üzerine düşüp onu anında buharlaştırdığını anlattı. Ama köpekten hiçbir kalıntı bulunmadı ve başka tanık yoktu; bu yüzden hikâye doğrulanmamış bir söylenti olarak kalır, gökbilimciler arasında ise bir efsaneye dönüşmüştür.
YanlışNakhla'da Mars bakterilerinin izleri bulundu.
DoğrusuNASA araştırmacıları kayacın gözeneklerinde bakteri izlerine benzeyen karbonlu maddeler buldu, ama 2006'daki bir bilimsel toplantıda katılımcıların çoğu bunu kanıt olarak yeterli bulmadı. 2014'teki bir çalışma da biçimlerin canlılık olmadan oluştuğunu en makul açıklama olarak gördü.
Bunu biliyor muydun?
Düşüşü birçok kişi gördü: meteorit kuzeybatıdan, beyaz bir duman sütunu bırakarak geldi ve düşmeden önce birkaç patlama duyuldu.
Mısır hükûmeti, Ezbet Abdel Malek yakınında bulunan iki parçayı British Museum'a armağan etti.
2006'da Londra Doğa Tarihi Müzesi, NASA araştırmacılarının bozulmamış bir parçayı ilk kez kırıp açmasına izin verdi; böylece Dünya kirliliğinden görece arınmış taze örnekler elde edildi.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- El Nakhla El Bahariya, Abu Hummus, Buhayra, Mısır · Tip lokalite28 Haziran 1911 sabahı yaklaşık 40 parça, çapı 4,5 km'lik bir alana düştü; parçalar toprağa bir metreye kadar gömüldü. Mısır'dan bildirilen ilk meteorittir.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Nakhla meteoriti nedir?
Nakhla, 28 Haziran 1911'de Mısır'ın Buhayra vilayetindeki Abu Hummus yakınına düşen bir Mars meteoritidir. Yaklaşık 40 parça halinde düştü ve toplam ağırlığı yaklaşık 10 kilogramdı. Mısır'dan bildirilen ilk meteorit, Mars'ta suyla gerçekleşen süreçlerin izlerini gösteren ilk Mars meteoriti ve “nakhlit” türü Mars meteoritlerine adını veren örnektir. Mars'ta, bir volkanda yaklaşık 1,3 milyar yıl önce oluşmuştur.
Nakhla Mars'ta su olduğunu nasıl gösterir?
Kayaçta suyla gerçekleşen kimyasal tepkimelerle oluşan karbonatlar ve su içeren mineraller vardır. Kayaç oluştuktan sonra da suyla karşılaşmış ve bu yüzden içinde ikincil mineraller birikmiştir. Karbonatlardaki karbon-13 oranının Dünya kayaçlarından yüksek olması, bunların Mars'ta oluştuğunu gösterir.
Nakhla meteoriti ne işe yarar?
Mars'ta su: Mars'ta suyla gerçekleşen süreçleri gösteren ilk meteorittir. Mars volkanizması: Mars'ın volkanik geçmişini ve iç yapısını anlamak için incelenir. Yaşam araştırmaları: İçinde amino asitler (aspartik asit, glutamik asit, glisin, alanin) bulundu; ancak bunların meteoritin kendisinden mi yoksa Dünya kirliliğinden mi geldiği belli değildir.
Nakhla meteoriti ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 5,5–7 değerindedir. Camı çizebilir; çelik bıçakla çizmek zordur. Özgül ağırlığı 3,08–3,22 g/cm³’tür.
Nakhla meteoriti nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: El Nakhla El Bahariya, Abu Hummus, Buhayra, Mısır.
Nakhla meteoriti gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Dışı ince, siyah ve bazen parlak bir erime kabuğuyla kaplıdır; içi gridir. İçinde ojit ve olivin kristalleri seçilir; kondrül denen yuvarlak taneler yoktur. Mars kökeni, içindeki karbonatların izotop bileşimi gibi özelliklerden laboratuvarda anlaşılır.
Nakhla meteoriti değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 7. basamaktadır: Değerli taş. Nakhla'nın değeri bilimseldir: Mars'ta suyun izlerini taşıyan ilk meteorit ve nakhlitlerin örnek taşıdır. Bütün parçaları Londra ve Paris gibi müzelerde saklanır. Genel olarak Mars meteoritleri çok nadir olduğu için en çok aranan meteoritlerdendir; bir parçanın değerini kütlesi ve belgelenmiş kaynağı belirler.
Kaynaklar
- Nakhla meteorite · Wikipedia
- Nakhla meteoriti · Vikipedi
- Nakhlite · Wikipedia
- Stony meteorite porosities and densities: A review of the data through 2001 (D. T. Britt & G. J. Consolmagno), Meteoritics & Planetary Science 38 · University of Arizona Repository, 2003
- Handbook of Mineralogy: Forsterite · Mineralogical Society of America
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir
Aynı basamaktaki taşlar
Akapulkoit
Erimeye başlamış ama tam erimemiş taş meteoritler: kondritlere hâlâ benzeyen, metal damarlı ilkel akondritler; adlarını 1976'da Acapulco'ya düşen taştan alırlar.
ALH 84001 (Allan Hills 84001)
Mars'ta yaşam tartışmasını başlatan taş: Antarktika'da bulunan, içindeki minik yapılar 1996'da bakteri fosiline benzetilen 4 milyar yıllık Mars meteoriti.
Altın
Doğada saf hâlde bulunabilen, hiç paslanmayan, dövülüp tel çekilebilen ağır ve parlak sarı metal.