Viterit

Viterit, baryum ve karbondan oluşan bir mineraldir (baryum karbonat, BaCO₃). Renksiz, beyaz ya da soluk gri-sarı renktedir; çoğunlukla ikizlenme yüzünden altıgene benzeyen çift piramit kristaller ya da yuvarlak kümeler oluşturur ve açık renkli bir mineral için ağırdır. Düşük sıcaklıkta sıcak suların kayaç çatlaklarında bıraktığı damarlarda, çoğu zaman baritin değişmesiyle oluşur. Zehirlidir.

Baryum kaynağı: Viterit bir baryum cevheri olarak değerlendirilebilir; Handbook of Mineralogy, Çin'de Ziyang ile Chengkou arasında büyük yataklar bulunduğunu belirtir. Sanayi ve seramik: Viteritle aynı bileşik olan, yapay üretilen baryum karbonat; seramik yapımında, klor-alkali sanayisinde sülfat arıtmada ve ferrit mıknatısların hammaddesi olarak kullanılır. Josiah Wedgwood'un “Jasper ware” seramiğinde viterit kullanılmıştır.

Mohs sertlik ölçeğinde 3–3,5 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 4,22–4,31 g/cm³’tür.

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Settlingstones madeni ve Fallowfield, Hexham yakını, Northumberland, İngiltere; Rosiclare ve Cave-in-Rock yöresi, Hardin County, Illinois, ABD; Ziyang–Chengkou kuşağı, Shaanxi ve Chongqing sınırı, Çin; Alston Moor, Cumbria, İngiltere; Anglezarke, Lancashire, İngiltere.

Açık renkli olmasına karşın ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 4,3): kalsit gibi görünen bir mineralden elde belirgin biçimde ağır gelir. Sertliği 3–3,5'tir; çelik bıçakla çizilir. Kristalleri tekrarlanan ikizlenme yüzünden çoğunlukla altıgen çift piramit biçimindedir; yüzleri pürüzlü ve yatay çizgilidir. Yuvarlak, lifli ya da kütlesel de olabilir. Viterit, baritle ve açık renkli kalsit ya da aragonitle karıştırılabilir. Gözle ayırmak zordur; özgül ağırlık ölçümü ve laboratuvar analizi gerekir.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Viterit baryum karbonatın doğal hâlidir; ancak yatakları küçük ve seyrektir, sanayinin ihtiyaç duyduğu baryum karbonat ise büyük ölçüde yapay olarak üretilir. Cevher olarak değerini baryum oranı, yatağın büyüklüğü ve işletme maliyeti belirler. Koleksiyonda iri, berrak ve düzgün kristaller, çift piramit ikizler, canlı floresans ve Northumberland ya da Illinois gibi ünlü yerlerden gelen örnekler aranır. Zehirli olduğu için koleksiyoncunun dikkatle saklaması gerekir.

Viterit baryum karbonattır ve zehirlidir. Suda çözünmeyen baryum sülfattan (barit) farklı olarak baryum karbonat mide asidinde çözünüp emilebilir. Viterit örneklerine dokunduktan sonra eller mutlaka yıkanmalı, örnekler çocukların ve evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır. Viterit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli ve zımparalanmamalıdır; tozu solunmamalıdır. Suya konup içilmemelidir.