Tüf

Nasıl oluşur?

Patlayıcı yanardağ püskürmeleri magmayı paramparça ederek havaya kül, pomza ve kayaç parçaları savurur. 2 milimetreden küçük tanelere volkanik kül denir; bu küller yere çöküp kalın katmanlar hâlinde birikir ve zamanla sıkışıp çimentolanarak tüfe dönüşür. Kül, havadan yağmur gibi yağarak birikebileceği gibi, yanardağın yamaçlarından aşağı akan kızgın gaz ve kül bulutlarıyla (piroklastik akıntılar) da taşınabilir. Bu akıntıların bıraktığı, çoğu zaman kalın ve pomzalı katmanlara ignimbirit denir.

Kapadokya’nın peribacaları

Orta Anadolu’da milyonlarca yıl süren volkanik etkinlik, Nevşehir platosunu kalın tüf ve ignimbirit katmanlarıyla örtmüştür. Yağmur, rüzgâr ve sel suları yumuşak tüfü aşındırırken, üstteki daha sert kayaç parçaları ya da katmanları altlarındaki tüfü korur; böylece başlıklı, konik peribacaları oluşur. İnsanlar yüzyıllar boyunca bu yumuşak kayaca evler, kiliseler ve yeraltı şehirleri oymuştur. Göreme Millî Parkı ve Kapadokya Kayalık Alanları 1985’te UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne alınmıştır.

Ne işe yarar?

• Yapı taşı: Hafif, kolay kesilen ve iyi yalıtım sağlayan tüf, pek çok volkanik bölgede duvar taşı olarak kullanılır.
• Puzolan: İnce taneli tüf ve volkanik kül, kireç ve çimentoyla tepkimeye girerek dayanımı artırdığı için çimento ve harçlarda katkı olarak kullanılır. Romalıların ünlü betonunda da volkanik kül kullanılmıştır.