Kireç

Kireç, kireçtaşının ya da tebeşirin fırınlarda 900 °C'nin üzerinde yakılmasıyla elde edilir. Yanma sırasında taştaki kalsiyum karbonat karbondioksit kaybederek kalsiyum okside, yani sönmemiş kirece dönüşür. Sönmemiş kirece su katılınca çok ısı açığa çıkar ve sönmüş kireç (kalsiyum hidroksit) oluşur. Sönmüş kireç harçta, sıvada ve badanada binlerce yıldır kullanılır; duvarda havadaki karbondioksiti emerek yavaş yavaş yeniden kalsiyum karbonata, yani bir anlamda yeniden taşa döner. İki kireç de güçlü bir bazdır: cildi yakabilir, gözde kalıcı hasar bırakabilir.

Yapı: Kireç harcı ve kireç sıvası tarihî yapılarda binlerce yıldır kullanılır; kireç bugün de harçlarda, sıvalarda ve bazı çimento türlerinde yer alır. Badana: Sönmüş kireç suyla sulandırılarak duvarlara sürülür; ucuz, nefes alan beyaz bir kaplama oluşturur. Sanayi: Çelik üretiminde safsızlıkları bağlamak için, kâğıt ve kimya sanayisinde kullanılır. Su arıtma: İçme suyu ve atık su arıtmada suyun asitliğini düzenlemek ve kirleticileri çöktürmek için kullanılır. Tarım: Asitli toprakların düzeltilmesinde kullanılır.

Sönmemiş kireç beyaz ya da grimsi topaklar veya toz hâlindedir. Suyla temas edince ısınır, buhar çıkarır ve dağılarak toza dönüşür; bu yüzden asla çıplak elle ya da koruyucu gözlüksüz denenmemelidir. Sönmüş kireç ince, beyaz bir tozdur ya da suyla karıştırılmış, macun kıvamında bir hamurdur (kireç kaymağı). Kireçtaşı serttir ve üzerine sirke damlatınca köpürür. Taze kireç ise köpürmez, çünkü karbonat değildir; ama havada uzun süre kaldıkça yüzeyi yeniden karbonata döner. Su ısıtıcısında, çaydanlıkta ve musluklarda biriken beyaz tabakaya halk arasında “kireç” denir; aslında bu, sert sudaki kalsiyumun çökelmesiyle oluşan kalsiyum karbonattır. Kimyası kireçten çok kireçtaşına benzer.

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 2. basamaktadır: Tonla ölçülen hammadde. Kireç ton hesabıyla satılan bir sanayi hammaddesidir. Değerini kalsiyum oksit oranı (saflığı), reaktifliği (suyla ne kadar hızlı söndüğü), tane boyu ve yakılan kireçtaşının saflığı belirler. Kireç yakmak çok enerji gerektirdiği için yakıt maliyeti de önemlidir; taştan açığa çıkan karbondioksit ise kirecin iklim üzerindeki yükünü artırır.

Sönmemiş ve sönmüş kireç güçlü bazdır: cildi yakar, gözde kalıcı hasar bırakabilir, tozu solunum yollarını tahriş eder. Sönmemiş kireç suyla birleşince çok ısınır; bu tepki yanıklara yol açabilir. Kireçle çalışırken eldiven, koruyucu gözlük ve toz maskesi kullanılmalı, kireç çocuklardan uzak tutulmalıdır. Kireç göze kaçarsa göz hemen bol temiz suyla uzun süre yıkanmalı ve vakit kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.