Kayaç
Diyorit
Diorite
Siyah-beyaz benekli, “tuz-biber” desenli bir derinlik kayacı: bileşimi granit ile gabro arasında yer alır.
- Yapı taşı
- Süs taşı
Kısaca
Diyorit, magmanın yerin derinliklerinde yavaşça soğumasıyla oluşan, iri kristalli bir kayaçtır. Beyaz feldispat ve siyah hornblend taneleri karışık durduğu için yüzeyi tuz ile karabiber karıştırılmış gibi görünür. Granite benzer, ama içinde neredeyse hiç kuvars yoktur ve genellikle daha koyu renklidir.
Nasıl oluşur?
Diyorit, silis oranı orta düzeyde olan magmanın yer kabuğunun derinliklerinde yavaşça soğuyup katılaşmasıyla oluşan bir derinlik kayacıdır. Bu tür magmalar en çok, bir okyanus levhasının başka bir levhanın altına daldığı dalma-batma zonlarında üretilir. Aynı magma yüzeye ulaşıp hızla soğursa ince taneli andezit oluşur; yani diyorit, andezitin derinlikteki karşılığıdır.
Diyorit, granit ile gabro arasında bir geçiş kayacıdır: Granitten çok daha az kuvars, gabroya göre ise sodyumca daha zengin plajiyoklaz içerir. Dağ kuşaklarındaki büyük magmatik sokulumlarda çoğunlukla granit ve granodiyoritle birlikte bulunur.
Ne işe yarar?
- Yapı ve kaplama taşı: Sert ve iyi cilalanabildiği için döşeme, basamak ve anıtlarda kullanılır; taş ticaretinde genellikle “granit” diye anılır.
- Parke ve kırma taş: Aşınmaya dayanıklı olduğundan yol parke taşı ve agrega olarak işletilir.
- Heykel: Mezopotamya’da diyorit, hükümdar ve yüksek görevlilerin dua eder biçimde tasvir edildiği heykellerde kullanılmıştır. Çok sert olduğu için bu heykellerin yontulması büyük ustalık ve emek gerektiriyordu.
Nasıl tanınır?
- 1
Kabaca yarı yarıya beyaz (plajiyoklaz) ve siyah ya da koyu yeşil (hornblend) tanelerden oluşan, belirgin bir “tuz-biber” görünümü vardır.
- 2
Granitten farklı olarak camsı gri kuvars taneleri ve pembe feldispat neredeyse hiç görülmez.
- 3
Gabrodan genellikle daha açık renklidir; gabroda koyu mineraller daha boldur ve feldispatları da çoğu zaman gri-siyahımsıdır.
- 4
Serttir: çelik bıçak feldispat tanelerini çizemez. Sirke veya seyreltik asitle köpürmez.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Taş ticaretinde diyorit çoğu zaman “granit” ya da “siyah-beyaz granit” adıyla satılır; bu jeolojik değil, ticari bir addır.
- Kaynaklarda “diyorit” diye geçen her eser diyorit değildir: Louvre Müzesi, Hammurabi Kanunları dikilitaşını bazalt olarak kaydeder.
- Benekli desenli porselen karo ve kompozit tezgâhlarda desen yalnızca yüzeydedir ve birkaç parçada bir kendini tekrar eder.
Bunu biliyor muydun?
Sümer hükümdarı Gudea'nın (MÖ 22. yüzyıl) Louvre Müzesi'ndeki heykellerinin pek çoğu, işlenmesi çok zor olan diyoritten yontulmuştur.
Diyorit adı, Yunanca “ayırt etmek” anlamına gelen diorizein sözcüğünden gelir; adı veren Fransız mineralog René Just Haüy'dir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Korsika, Fransa · Bilinen bulunuş yeriEş merkezli plajiyoklaz ve amfibol halkalarından oluşan, eskiden “korsit” diye anılan orbiküler diyoritiyle tanınır.
- Leicestershire, İngiltere · Bilinen bulunuş yeriBritanya'nın bilinen diyorit kaynaklarından; bölgedeki eski magmatik sokulumlar uzun süredir kırma taş için işletilir.
- Guernsey, Manş Adaları · Bilinen bulunuş yeriDiyorit parke taşlarıyla döşenmiş eski sokaklarıyla bilinir.
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Kaynaklar
- Diorite · Encyclopaedia Britannica
- Fragment de statue de Gudea (AO 26648), diorite, Girsu · Musée du Louvre
- Code de Hammurabi (SB 8), basalte · Musée du Louvre
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Apatit
Dişlerimizin ve kemiklerimizin mineral akrabası, gübrelerdeki fosforun kaynağı ve Mohs ölçeğinin 5 numarası.
Arduvaz
İnce levhalara ayrılan, suya dayanıklı taş: yüzyıllardır çatıları örten, okul tahtalarına ve bilardo masalarına dönüşen arduvaz.
Barit
Açık renkli olmasına karşın elde şaşırtıcı derecede ağır gelen baryum minerali; adı da Yunanca “ağır” sözcüğünden gelir.