Kayaç

Carrara mermeri

Carrara marble

Toskana'daki Apuan Alpleri'nden çıkan, Michelangelo'nun Davut'unun ve Roma'daki Pantheon'un beyaz mermeri: dünyanın belki de en ünlü taşı.

Halk arasında: Doğal taş (yapı ve dekorasyon)

Carrara mermeri, CD türü (Apuan Alpleri)Fotoğraf: Lysippos · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Kimlik kartı

Sertlik (Mohs)3–4

Özgül ağırlık2,6–2,8 g/cm³

Renkler

saf beyaz
krem
mavimsi gri
gri
koyu gri damarlı beyaz

Bileşim: Neredeyse saf kalsit mermeri: Kireçtaşının yeniden kristalleşmiş hâli. Gri damarlar ve bulutlu desenler, eski tortul katmanlardan kalan kil mineralleri ve ince taneli safsızlıklardan gelir; Bardiglio gibi gri türlerde bunlar daha boldur.
Doku: İnce ile orta taneli, granoblastik (birbirine kenetlenmiş kalsit taneleri) doku; tanelerin çoğu ortalama 0,2 mm kadardır. Yapraklanma göstermez; en iyi heykel mermeri (statuario) sık taneli, parlak ve hafifçe ışık geçirir.

Değer merdivenindeki yeri

Basamak 4/9 ·Kaliteli blok taş ve cevher

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Kısaca

Carrara mermeri, İtalya'nın Toskana bölgesindeki Carrara kenti çevresinde, Apuan Alpleri'nden çıkarılan beyaz ya da mavimsi gri bir mermerdir. Neredeyse saf kalsitten oluşur; en iyi türü olan statuario ince taneli, parlak ve hafifçe ışık geçirgendir. 2.000 yılı aşkın süredir işletilen ocaklardan, dünyada başka hiçbir yerden çıkarılmadığı kadar çok mermer çıkarılmıştır. Roma tapınaklarından Michelangelo'nun heykellerine, Abu Dabi'deki Şeyh Zayed Camii'ne kadar sayısız eserde kullanılmıştır.

Görseller

Carrara yakınlarında bir mermer ocağıFotoğraf: Reiner Flassig · Public domain · Wikimedia Commons

Nasıl oluşur?

Carrara mermerinin hikâyesi, Orta–Geç Triyas ile Erken Jura dönemlerinde, 200 milyon yılı aşkın bir süre önce, Tetis Okyanusu’nun bir kolunda yüzlerce metre kalınlığında biriken kireçtaşlarıyla başlar. Yaklaşık 27 milyon yıl önce, Alp dağ oluşumu sırasında bu kireçtaşları üzerine itilen kalın kaya dilimlerinin altında derine gömüldü. Yeşil şist denen düşük dereceli başkalaşım koşullarında, yani tipik olarak 300–450 °C sıcaklık ve yüksek basınç altında, kalsit taneleri erimeden yeniden kristalleşti; kireçtaşındaki fosiller ve tortul yapılar büyük ölçüde silindi ve beyaz, sık taneli bir mermer oluştu.

Daha sonra bölge yükselip aşındı ve mermerler bugünkü Apuan Alpleri’nde yüzeye çıktı. Mermerli katmanların toplam kalınlığı 1.000 metreyi aşar; bu yüzden yörede yüzlerce kilometreküp mermer bulunduğu hesaplanır. Eski tortul katmanlardan kalan koyu, killi şeritler bugün mermerdeki gri damarları oluşturur.

Ne işe yarar?

Heykel: Michelangelo, Donatello, Bernini ve Canova gibi heykeltıraşlar Carrara mermerini kullandı. Michelangelo’nun Davut (1501–1504) ve Pietà heykelleri bu taştandır.
Mimari: Roma’da Pantheon, Trajan Sütunu ve Marcus Aurelius Sütunu’nda; Londra’daki Marble Arch’ta, Abu Dabi’deki Şeyh Zayed Büyük Camii’nde ve Oslo Opera Binası’nda kullanılmıştır.
Kaplama, anıt ve mezar taşı: Döşeme ve duvar kaplamasında, anıtlarda ve mezar sanatında yaygındır.
Sanayi: Blok olmaya uygun olmayan mermer öğütülerek kalsiyum karbonat tozu olarak sanayiye satılır; bölgede her yıl 2 milyon tonu aşkın kalsiyum karbonat üretilir.
Bilim: Saf kalsitten oluştuğu için izotop ölçümlerinde uluslararası referans malzemesi olarak kullanılır.

Nasıl çıkarılır?

Carrara’da mermer çıkarımı 2.300 yıldan eskiye uzanır: Fantiscritti’de Roma öncesi, Etrüsk dönemi ocakçılığına ait izler bulunmuştur. Romalılar MÖ 1. yüzyılda geldiler ve mermeri MÖ 177’de kurulan Luna limanından gemilerle Roma’ya gönderdiler. Yüzyıllar boyunca bloklar elle kesilip ahşap kızaklarla dik yamaçlardan indirildi, öküz arabalarıyla kıyıya taşındı. 1876’da açılan Marmifera demiryolu 1964’e kadar mermer taşıdı; bugün tel testereler ve paletli zincirli kesiciler kullanılır.

Ocaklar, kentin üst tarafındaki üç vadide toplanır: batıdan doğuya Torano, Fantiscritti ve Colonnata. Apuan Alpleri’nde en az 650 ocak yeri bilinir, bunların yaklaşık yarısı terk edilmiştir. Bugün 90–100 kadar ocakta çalışılır ve yılda yaklaşık 1,5 milyon ton blok çıkarılır. Carrara’nın 10 km kadar güneydoğusundaki Seravezza ve Pietrasanta çevresi de tarih boyunca ince mermer vermiştir.

Değerini ne belirler?

Carrara mermerinin değerini önce türü belirler: Saf beyaz, sık taneli ve damarsız statuario ile beyaz zemin üzerinde altın ya da gri damarlı Calacatta en çok aranan türlerdir; sıradan bianco ve gri bardiglio daha yaygındır. Ocaktan büyük ve çatlaksız blok çıkarılabilmesi, rengin ve desenin eşitliği, iyi cila alması ve heykelde ince ayrıntıyı tutması belirleyicidir. Ünü ve uzun geçmişi de taşa ayrıca ilgi kazandırır; bitmiş eserde ise sanatçının ustalığı taşın kendisinden çok daha önemlidir.

Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.

Nasıl tanınır?

1
Saf beyaz ya da mavimsi gri zemin üzerinde ince, koyu gri damarlar veya bulutlu desenler görülür; en değerli türlerde zemin neredeyse lekesiz beyazdır.
2
Kırık yüzeyi şeker gibi parıldayan, birbirine kenetlenmiş ince kalsit tanelerinden oluşur; taneler çıplak gözle zor seçilir.
3
Çelik bıçakla çizilebilir, camı çizemez; seyreltik asit damlatıldığında köpürür.
4
Görünüş tek başına kanıt değildir: Başka ülkelerden de benzer beyaz mermerler çıkar. “Carrara” adı ise yalnızca Carrara kentinin değil, bütün Apuan Alpleri'nin iki yüzü aşkın ticari türünü kapsayan genel bir addır.

Yanlış bilinenler

YanlışMichelangelo'nun Davut heykeli, Carrara'nın en iyi heykel mermerinden yontulmuştur.
DoğrusuDavut, aslında Fantiscritti'den 1465'te başka bir heykeltıraş için çıkarılmış sıradan beyaz (bianco ordinario) bir bloktan yontuldu. Başkalarınca kabaca işlenip bozulan blok 25 yıl boyunca açıkta bekledi; Michelangelo onu 1501–1504'te heykele dönüştürdü. En iyi statuario'yu ise Pietà için Torano'daki Polvaccio ocağından seçmişti.
YanlışCarrara mermeri tek bir türdür ve hep bembeyazdır.
Doğrusu“Carrara mermeri” adı, Apuan Alpleri'nde çıkarılan iki yüzü aşkın ticari türü kapsar. Üretimin yaklaşık yüzde 85'i beyaz mermerdir, ama gri bardiglio, damarlı arabescato ve Calacatta gibi türler de vardır.
YanlışCarrara'nın üzerindeki dağların beyaz tepeleri kardır.
DoğrusuYaz ortasında bile görülen bu beyazlık kar değil, mermer ocaklarının dik kesim yüzeyleri ve “ravaneti” denen, büyük bölümü insan eliyle oluşmuş mermer moloz yığınlarıdır.

Bunu biliyor muydun?

1926'da Fantiscritti ocağından 300 ton ağırlığında, 17 metre uzunluğunda tek parça bir blok kesildi ve 50 tonluk bir kızakla limana indirildi. Bu blok bugün Roma'da dikili duran dikilitaştır.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) oksijen ve karbon izotop ölçümlerinde dünya çapında kullanılan IAEA-603 referans malzemesi, 80 kilogramlık bir Carrara mermeri örneğinden hazırlanmıştır.

Colonnata köyünün ünlü yiyeceği lardo di Colonnata, tuz ve baharatla altı ay boyunca mermer teknelerde olgunlaştırılan domuz yağıdır.

Blokların dik yamaçlardan ahşap kızaklarla indirildiği tehlikeli “lizzatura” yöntemi, Carrara'da her ağustos ayında canlandırılır.

Nerede bulunur?

Harita yükleniyor…

Torano havzası, Carrara, Toskana, İtalya · Önemli yatakCarrara'nın üç büyük ocak havzasının en batıdakisi. Buradaki Polvaccio ocağı en iyi heykel mermerinin (statuario) kaynağı sayılır; Michelangelo Pietà'nın bloğunu buradan seçti.
Fantiscritti (Miseglia) havzası, Carrara, İtalya · Önemli yatakOrtadaki havza; burada Roma öncesi (Etrüsk) ocakçılığına ait radyometrik kanıt bulunmuştur. Ocağın adı, burada bulunan 3. yüzyıldan kalma Roma kabartmasından gelir.
Colonnata havzası, Carrara, İtalya · Önemli yatakEn doğudaki havza; Carrara'nın en sert mermeri buradan çıkar. Köyün çevresinde arabescato ve bardiglio türleri işletilir; yakındaki Fossacava büyük bir Roma ocağıdır.
Seravezza ve Monte Altissimo, Versilia, İtalya · Bilinen bulunuş yeriCarrara'nın yaklaşık 10 km güneydoğusunda, Pietrasanta ve Seravezza çevresinde uzun zamandır ince mermer veren komşu ocak bölgesi; Michelangelo buraya da mermer seçmeye gelmiştir.
Luni (antik Luna), Liguria, İtalya · Tarihî kaynakMÖ 177'de kurulan Roma kenti; mermer limanından Roma'ya gönderildiği için taş antik çağda “Luna mermeri” (marmor lunense) diye anılırdı.

Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →

Sık sorulan sorular

Carrara mermeri nedir?

Carrara mermeri ne işe yarar?

Heykel: Michelangelo, Donatello, Bernini ve Canova gibi heykeltıraşlar Carrara mermerini kullandı. Michelangelo'nun Davut (1501–1504) ve Pietà heykelleri bu taştandır. Mimari: Roma'da Pantheon, Trajan Sütunu ve Marcus Aurelius Sütunu'nda; Londra'daki Marble Arch'ta, Abu Dabi'deki Şeyh Zayed Büyük Camii'nde ve Oslo Opera Binası'nda kullanılmıştır. Kaplama, anıt ve mezar taşı: Döşeme ve duvar kaplamasında, anıtlarda ve mezar sanatında yaygındır.

Carrara mermeri ne kadar serttir?

Mohs sertlik ölçeğinde 3–4 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 2,6–2,8 g/cm³’tür.

Carrara mermeri nerede bulunur?

Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Torano havzası, Carrara, Toskana, İtalya; Fantiscritti (Miseglia) havzası, Carrara, İtalya; Colonnata havzası, Carrara, İtalya; Luni (antik Luna), Liguria, İtalya; Seravezza ve Monte Altissimo, Versilia, İtalya.

Carrara mermeri gerçek mi, nasıl anlaşılır?

Saf beyaz ya da mavimsi gri zemin üzerinde ince, koyu gri damarlar veya bulutlu desenler görülür; en değerli türlerde zemin neredeyse lekesiz beyazdır. Kırık yüzeyi şeker gibi parıldayan, birbirine kenetlenmiş ince kalsit tanelerinden oluşur; taneler çıplak gözle zor seçilir. Çelik bıçakla çizilebilir, camı çizemez; seyreltik asit damlatıldığında köpürür.

Carrara mermeri değerli mi?

“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Carrara mermerinin değerini önce türü belirler: Saf beyaz, sık taneli ve damarsız statuario ile beyaz zemin üzerinde altın ya da gri damarlı Calacatta en çok aranan türlerdir; sıradan bianco ve gri bardiglio daha yaygındır. Ocaktan büyük ve çatlaksız blok çıkarılabilmesi, rengin ve desenin eşitliği, iyi cila alması ve heykelde ince ayrıntıyı tutması belirleyicidir. Ünü ve uzun geçmişi de taşa ayrıca ilgi kazandırır; bitmiş eserde ise sanatçının ustalığı taşın kendisinden çok daha önemlidir.