Mineral
Anglezit
PbSO₄Anglesite
Kurşun sülfattan oluşan, elmas gibi parlayan ağır mineral; galenin çevresinde kabuk gibi gelişir ve adını Galler'deki Anglesey adasından alır.
- Halk arasında: Maden ve hammadde
- Cevher
- Dikkat gerektirir
- Türkiye’de önemli
.jpg){kind=link}
Kısaca
Anglezit, kurşun, kükürt ve oksijenden oluşan bir mineraldir (kurşun sülfat, PbSO₄). Çoğunlukla renksiz, beyaz ya da sarımsı, elmas gibi parlak kristaller oluşturur ve çok ağırdır. Galen gibi kurşun minerallerinin havayla ve suyla ayrışmasıyla oluşur; sık sık galen kristallerinin çevresini kabuk gibi sarar. Adını, 1783'te William Withering'in bulduğu Galler'deki Anglesey adasından alır.
Görseller
Nasıl oluşur?
Anglezit ikincil bir mineraldir: kurşun damarlarının yeryüzüne yakın, havayla ve yağmur suyuyla temas eden üst kısımlarında, galenin (kurşun sülfür) yükseltgenmesiyle oluşur. Bu yüzden yanında serüsit, malakit, piromorfit, jips ve kükürt gibi ikincil minerallerle sık sık görülür. Bazı örneklerde galen kristalinin çevresinde, çekirdeği saran bantlar hâlinde büyür.
Ne işe yarar?
- Kurşun cevheri: Galenin ayrıştığı yataklarda, özellikle Avustralya ve Meksika’da kurşun için işletilmiştir.
- Koleksiyon: Parlak, saydam ve bazen sarı ya da mavi kristalleri mineral koleksiyoncularının gözdesidir.
- Takı: Zaman zaman kesilen taşlar koleksiyoncular içindir; yumuşak ve gevrek olduğundan günlük takıya uygun değildir.
Türkiye’de
Anglezit, Türkiye’nin kurşun-çinko yataklarında oksidasyon zonu minerali olarak görülür. Temur’un MTA Dergisi’nde yayımlanan çalışmasına göre Niğde’nin Ulukışla ilçesinin yaklaşık 35 km güneydoğusundaki Bolkardağ çinko-kurşun yataklarında, oksidasyon zonu cevherlerinin başlıca mineralleri arasında smitsonit, anglezit, serüsit ve hemimorfit yer alır.
Değerini ne belirler?
Cevher olarak anglezit, galenle birlikte kurşun oksidasyon zonunda toplanır; değerini kurşun oranı, yatağın büyüklüğü ve işletme ile zenginleştirme maliyeti belirler. Koleksiyonda berrak, parlak, iri ve hasarsız kristaller, sarı ya da mavi gibi canlı renkler, galen çekirdekli güzel birliktelikler ve Touissit, Tsumeb ya da Sardinya gibi bilinen yerlerden gelen örnekler aranır. Çok yumuşak ve gevrek olduğundan kesilmiş anglezit yalnızca koleksiyoncular için işlenir.
Bu bilgi eğitim amaçlıdır; alım-satım veya yatırım tavsiyesi değildir. Değer, kaliteye ve işlem görüp görmediğine göre çok büyük farklar gösterir.
Nasıl tanınır?
- 1
Çok ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 6,3): aynı büyüklükteki bir kuvars parçasının iki katından fazla gelir.
- 2
Renksiz, beyaz, gri ya da sarımsı kristallerinin parlaklığı elmasımsıdır; yüzeyi bazen reçine gibi de parlar.
- 3
Sertliği 2,5–3'tür, gevrektir; çelik bıçakla kolayca çizilir.
- 4
Çoğu zaman galen küplerinin çevresinde gri-beyaz bir kabuk ya da bantlar oluşturur; galenin içi kurşun grisi, dışı açık renkli görünür.
- 5
Kristalleri uzamıştır, kesitleri eşkenar dörtgen biçimindedir ve çoğunlukla dikine çizgilidir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Serüsit de ağır, elmasımsı parlak ve çoğu zaman renksizdir; anglezitle aynı yataklarda birlikte bulunur ve ikisini gözle ayırmak güçtür. Kesin tanı için laboratuvar analizi gerekir.
Güvenlik
Anglezit kurşun içerir ve kurşun, vücutta birikerek özellikle çocuklarda beyin ve sinir sistemine kalıcı zarar verebilen zehirli bir metaldir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre kurşuna maruz kalmanın zararsız kabul edilen bir düzeyi yoktur. Anglezit örneklerine dokunduktan sonra eller mutlaka yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır. Anglezit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli, zımparalanmamalı ve ısıtılmamalıdır; tozu solunmamalıdır. Suya konup içilmemelidir.
Yanlış bilinenler
YanlışAnglezit ile serüsit aynı mineraldir.
Doğrusuİkisi de kurşun yataklarının havayla ayrışan üst kısmında, çoğu zaman yan yana oluşur ve benzer görünür; ama anglezit kurşun sülfat (PbSO₄), serüsit kurşun karbonattır (PbCO₃). Her ikisi de kurşun içerir ve zehirlidir.
YanlışAnglezit, parlak ve renkli olduğu için dayanıklı bir takı taşıdır.
DoğrusuSertliği yalnızca 2,5–3'tür, gevrektir ve kurşun içerir. Zaman zaman kesilir, ama yumuşaklığı nedeniyle takıda çabuk çizilir ve kırılır; kesilmiş anglezit bir koleksiyoncu taşıdır.
Bunu biliyor muydun?
Anglezit ilk kez 1783'te hekim ve doğa bilimci William Withering tarafından, Anglesey adasındaki Parys bakır madeninde bulunmuştur. Aynı Withering'in adı, baryum karbonat minerali viterite de verilmiştir.
Kristalleri 50 cm'ye kadar büyüyebilir; Handbook of Mineralogy çok iri anglezit kristallerini Namibya'daki Tsumeb ve Kombat madenlerinden andar.
Bazı anglezit örnekleri morötesi (UV) ışık altında sarı renkte parlayabilir.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Parys Dağı, Anglesey, Galler · Tip lokaliteMineralin adını aldığı yer: William Withering 1783’te Parys bakır madeninde keşfetmiştir
- Monteponi ve Montevecchio, Iglesias çevresi, Sardinya, İtalya · Tarihî kaynakGalen çekirdeğin çevresinde beyaz-gri anglezit kristalleri veren eski kurşun-çinko madenleri
- Tsumeb, Oshikoto, Namibya · Önemli yatakHandbook of Mineralogy’ye göre çok iri anglezit kristalleri verir
- Touissit, Oujda yöresi, Fas · Önemli yatakHandbook of Mineralogy’nin güzel anglezit kristalleri için andığı madenler; aynamsı parlaklıkta kristaller verir
- Bleiberg, Kärnten, Avusturya · Tarihî kaynakHandbook of Mineralogy’nin anglezit için andığı Karintiya kurşun-çinko bölgesi
- Leadhills, Lanarkshire, İskoçya · Tarihî kaynakKurşun madenciliğiyle anılan İskoç köyü; Handbook of Mineralogy anglezit için andığı yerlerden biri olarak sayar
- Matlock, Derbyshire, İngiltere · Tarihî kaynakHandbook of Mineralogy’nin iyi kristalleşmiş anglezit için andığı Derbyshire yerleşimleri (Matlock ve Cromford)
- Broken Hill, Yeni Güney Galler, Avustralya · Önemli yatakDünyanın en büyük kurşun-çinko-gümüş yataklarından; iri anglezit kristalleri
- Bolkardağ (Ulukışla), Niğde · Bilinen bulunuş yeriBolkardağı çinko-kurşun yataklarının oksidasyon zonunda anglezit, serüsit ve smitsonit bulunur
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Sık sorulan sorular
Anglezit nedir?
Anglezit, kurşun, kükürt ve oksijenden oluşan bir mineraldir (kurşun sülfat, PbSO₄). Çoğunlukla renksiz, beyaz ya da sarımsı, elmas gibi parlak kristaller oluşturur ve çok ağırdır. Galen gibi kurşun minerallerinin havayla ve suyla ayrışmasıyla oluşur; sık sık galen kristallerinin çevresini kabuk gibi sarar. Adını, 1783'te William Withering'in bulduğu Galler'deki Anglesey adasından alır.
Anglezit ne işe yarar?
Kurşun cevheri: Galenin ayrıştığı yataklarda, özellikle Avustralya ve Meksika'da kurşun için işletilmiştir. Koleksiyon: Parlak, saydam ve bazen sarı ya da mavi kristalleri mineral koleksiyoncularının gözdesidir. Takı: Zaman zaman kesilen taşlar koleksiyoncular içindir; yumuşak ve gevrek olduğundan günlük takıya uygun değildir.
Anglezit ne kadar serttir?
Mohs sertlik ölçeğinde 2,5–3 değerindedir. Tırnakla çizilemez ama çelik bir bıçak onu çizer. Özgül ağırlığı 6,3–6,4 g/cm³’tür.
Anglezit nerede bulunur?
Bilinen başlıca bulunuş yerleri: Parys Dağı, Anglesey, Galler; Tsumeb, Oshikoto, Namibya; Touissit, Oujda yöresi, Fas; Broken Hill, Yeni Güney Galler, Avustralya; Monteponi ve Montevecchio, Iglesias çevresi, Sardinya, İtalya.
Anglezit Türkiye’de nerede bulunur?
Türkiye’deki bilinen bulunuş yerleri: Bolkardağ (Ulukışla), Niğde.
Anglezit gerçek mi, nasıl anlaşılır?
Çok ağırdır (özgül ağırlık yaklaşık 6,3): aynı büyüklükteki bir kuvars parçasının iki katından fazla gelir. Renksiz, beyaz, gri ya da sarımsı kristallerinin parlaklığı elmasımsıdır; yüzeyi bazen reçine gibi de parlar. Sertliği 2,5–3'tür, gevrektir; çelik bıçakla kolayca çizilir. Serüsit de ağır, elmasımsı parlak ve çoğu zaman renksizdir; anglezitle aynı yataklarda birlikte bulunur ve ikisini gözle ayırmak güçtür. Kesin tanı için laboratuvar analizi gerekir.
Anglezit değerli mi?
“Sokaktan Elmasa” değer merdiveninde dokuz basamaktan 4. basamaktadır: Kaliteli blok taş ve cevher. Cevher olarak anglezit, galenle birlikte kurşun oksidasyon zonunda toplanır; değerini kurşun oranı, yatağın büyüklüğü ve işletme ile zenginleştirme maliyeti belirler. Koleksiyonda berrak, parlak, iri ve hasarsız kristaller, sarı ya da mavi gibi canlı renkler, galen çekirdekli güzel birliktelikler ve Touissit, Tsumeb ya da Sardinya gibi bilinen yerlerden gelen örnekler aranır. Çok yumuşak ve gevrek olduğundan kesilmiş anglezit yalnızca koleksiyoncular için işlenir.
Anglezit zararlı mı?
Anglezit kurşun içerir ve kurşun, vücutta birikerek özellikle çocuklarda beyin ve sinir sistemine kalıcı zarar verebilen zehirli bir metaldir. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre kurşuna maruz kalmanın zararsız kabul edilen bir düzeyi yoktur. Anglezit örneklerine dokunduktan sonra eller mutlaka yıkanmalı, örnekler çocukların ulaşamayacağı yerde saklanmalıdır. Anglezit ağza götürülmemeli, öğütülmemeli, zımparalanmamalı ve ısıtılmamalıdır; tozu solunmamalıdır. Suya konup içilmemelidir.
Kaynaklar
- Anglesite · Wikipedia
- Handbook of Mineralogy: Anglesite · Mineralogical Society of America
- Witherite · Wikipedia
- Bolkardağı (Ulukışla-Niğde) Yöresi Çinko-Kurşun Yataklarının Petrografik İncelemesi (S. Temur), MTA Dergisi 112, 71–84 · MTA Genel Müdürlüğü, 1991
- Lead poisoning (fact sheet) · World Health Organization
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Antimonit (stibnit)
Antimonun ana cevheri: kılıç gibi uzun, boyuna çizgili ve metal parlaklığında kristaller oluşturan yumuşak, kurşun grisi bir mineral.
Bakır
İnsanlığın işlediği ilk metallerden: doğada bazen saf hâlde, kırmızımsı ve kolayca dövülebilen kütleler ve dallar olarak bulunur.
Bastnazit
Seryum, lantan ve neodim gibi “nadir toprak” elementlerinin başlıca cevher minerallerinden biri; mıknatıs ve elektronik sanayisinin hammaddesi.