VaryeteŞunun bir çeşidi: Beril
Zümrüt
Be₃Al₂Si₆O₁₈Emerald
Krom ve vanadyumun yeşile boyadığı beril: içi neredeyse her zaman kapanımlarla dolu, dünyanın en ünlü yeşil değerli taşı.
- Değerli taş
Kısaca
Zümrüt, beril mineralinin yeşil çeşididir. Rengini kristal yapısındaki çok az miktardaki krom ve vanadyumdan alır. Hemen her zümrütün içinde küçük çatlaklar ve kapanımlar bulunur; bu yüzden oldukça sert olmasına rağmen darbelere karşı hassastır.
Nasıl oluşur?
Zümrüt için iki farklı dünyanın buluşması gerekir: berilyum genellikle granit ve pegmatit gibi açık renkli kayaçlarda, krom ve vanadyum ise koyu renkli kayaçlarda ya da kara şeyllerde bulunur. Bu elementlerin bir araya geldiği yerler azdır; zümrüdün ender olmasının nedeni budur. Kolombiya’da zümrütler, kara şeyllerin çatlaklarında dolaşan sıcak ve tuzlu suların bıraktığı damarlarda oluşmuştur. Zambiya’da ise berilyum taşıyan damarlar kromca zengin metamorfik kayaçlarla tepkimeye girmiş ve zümrüt, mikaca zengin bu tepkime zonlarında büyümüştür.
Nerelerden çıkar?
En ünlü zümrütler Kolombiya’nın Muzo ve Chivor bölgelerinden gelir. Değer bakımından ikinci önemli kaynak Zambiya’dır; Brezilya, Afganistan ve Zimbabve de zümrüt üretir.
Değerini ne belirler?
En önemli etken renktir: canlı, doygun ve fazla koyu olmayan, hafif mavimsi yeşil en çok aranandır. Zümrütte kapanımlar beklenir; asıl önemli olan, taşın parlaklığını ve dayanıklılığını ne kadar etkiledikleridir. Çatlakların hiç doldurulmamış ya da çok az doldurulmuş olması değeri belirgin biçimde artırır.
Nasıl tanınır?
- 1
Rengi yeşil ile mavimsi yeşil arasındadır. Açık yeşil bir berile zümrüt denip denmeyeceği konusunda uzmanlar ve laboratuvarlar her zaman aynı görüşte değildir.
- 2
İçinde neredeyse her zaman çatlaklar ve kapanımlar görülür; ticarette bunlara Fransızca “bahçe” anlamındaki “jardin” adı verilir. Kolombiya zümrütlerinde sıvı, gaz kabarcığı ve küçük bir tuz kristali içeren üç fazlı kapanımlar tipiktir.
- 3
Sertliği 7,5–8'dir, ancak çatlakları nedeniyle darbelere, ani sıcaklık değişimlerine ve ultrasonik temizleyicilere karşı hassastır.
- 4
Doğal mı sentetik mi olduğunu ve çatlaklarının ne ölçüde doldurulduğunu ancak bir gemoloji laboratuvarı belirleyebilir.
Sahteler ve taklitler
Satış yapan sitelerin genellikle yazmadığı bilgiler:
- Yağ ve reçine dolgusu: Yüzeye ulaşan çatlaklar renksiz yağ (geleneksel olarak sedir yağı) ya da reçineyle doldurularak daha az görünür hâle getirilir. Piyasadaki zümrütlerin büyük çoğunluğu bu işlemi görmüştür; normal kabul edilir ama derecesi belirtilmelidir. Renkli (yeşil) dolgu kullanılması ise yanıltıcıdır.
- Sentetik zümrüt: Akı (flux) ve hidrotermal yöntemlerle üretilir ve kimyasal olarak doğal zümrütle aynıdır. Fazla temiz görünen taşlar için bağımsız laboratuvar raporu isteyin.
- Taklitler: Yeşil cam ve iki renksiz parçanın yeşil bir yapıştırıcıyla birleştirildiği yapıştırma taşlar (doublet, triplet) zümrüt gibi görünebilir.
- Yeşil turmalin, tsavorit granat ve krom diyopsit gibi doğal yeşil taşlar da zümrütle karıştırılabilir.
Bunu biliyor muydun?
Bilinen en eski zümrüt madenleri Mısır'dadır; en az MÖ 330'dan 1700'lere kadar işletilmişlerdir.
Türkçedeki “zümrüt” sözcüğü Arapça ve Farsçadaki “zümürrüd”den gelir. İngilizcedeki “emerald” ise “yeşil” anlamına gelen Eski Yunanca “smaragdos” sözcüğüne dayanır.
Nerede bulunur?
Harita yükleniyor…
- Muzo, Boyacá, Kolombiya · Önemli yatakDünyanın en ünlü zümrüt bölgesi; zümrütler kara şeyl içindeki damarlarda oluşur
- Chivor, Boyacá, Kolombiya · Önemli yatakİspanyol fethinden önce de işletilen tarihi maden bölgesi
- Kafubu bölgesi (Kagem), Copperbelt, Zambiya · Önemli yatakDeğer bakımından Kolombiya'dan sonra dünyanın ikinci önemli zümrüt kaynağı
- Sikait (Mons Smaragdus), Doğu Çölü, Mısır · Tarihî kaynakBilinen en eski zümrüt madenleri; en az MÖ 330'dan 1700'lere kadar işletildi
Konumlar korunma amacıyla yaklaşık gösterilir. Kırmızı noktalar Türkiye’deki yerlerdir. Büyük haritada aç →
Ailesi
_2.jpg){kind=link}
Kaynaklar
- Emerald Description (Gem Encyclopedia) · GIA
- Emerald History and Lore · GIA
- Emeralds from the Kafubu Area, Zambia · GIA, Gems & Gemology, 2005
- The Identification of Various Emerald Filling Substances · GIA, Gems & Gemology, 1999
- Handbook of Mineralogy: Beryl · Mineralogical Society of America
Dış bağlantılar
Taslak: uzman incelemesi bekliyorHata bildir ↗
Aynı basamaktaki taşlar
Elmas
Saf karbondan oluşan, bilinen en sert doğal mineral: yerin yaklaşık 150–200 km derininde oluşup volkanik patlamalarla yüzeye taşınır.
Safir
Kırmızı dışında hemen her renkte olabilen korindon; en ünlüsü, demir ve titanyumun maviye boyadığı safirdir.
Yakut
Kromun kırmızıya boyadığı korindon: morötesi ışık altında kızıl ışıldayabilen, dünyanın en ünlü değerli taşlarından biri.